Ngành Văn hóa Phú Thọ 70 năm xây dựng và phát triển

PTo- Trong các giai đoạn lịch sử cách mạng của đất nước, văn hóa - thông tin luôn được Đảng ta xác định là 2 ngành trọng yếu của công tác tư tưởng văn hóa, góp phần đắc lực vào sự nghiệp cách mạng xây dựng con người mới, nền văn hóa mới. Ngay sau Cách mạng tháng Tám thành công, ngày 28-8-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký quyết định thành lập Bộ Thông tin Tuyên truyền, tiền thân của Bộ Văn hóa - Thông tin, ngày này đã trở thành ngày truyền thống của ngành.

Cùng với sự đi lên của cách mạng, ngành Văn hóa Phú Thọ không ngừng phát triển, từng bước đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần ngày càng cao của quần chúng nhân dân, góp phần quan trọng vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Từ hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, trong muôn vàn khó khăn, thiếu thốn, song với ý chí cách mạng và truyền thống đoàn kết, đội ngũ cán bộ Văn hóa -Thông tin luôn tận tuỵ với công việc, vượt qua thử thách hoàn thành tốt các nhiệm vụ. Lớp lớp cán bộ Văn hóa - Thông tin Phú Thọ đã tiếp bước cha anh lên đường với mục tiêu "Tất cả cho tiền tuyến", “Tất cả để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”. Mỗi cán bộ Văn hóa - Thông tin là một chiến sĩ trên mặt trận văn hóa tư tưởng, vào trận với cây bút và lời ca, chia lửa với chiến trường, lấy "Tiếng hát át tiếng bom", sáng tác nhiều tác phẩm văn, thơ, nhạc họa kịp thời phản ánh, ca ngợi lòng yêu quê hương đất nước, tinh thần lạc quan cách mạng, ý chí chiến đấu quật cường của quân và dân ta, góp phần quan trọng động viên, cổ vũ phong trào yêu nước và đấu tranh cách mạng trên quê hương Đất Tổ giàu truyền thống anh hùng.

Phú Thọ tự hào là tỉnh có phong trào toàn dân ca hát. Trong thời kỳ chiến tranh chống Mỹ ác liệt năm 1966 đồng chí Đặng Văn Đăng (tức nhà thơ Bút tre), Trưởng ty Văn hóa Phú Thọ đã đưa đoàn cán bộ của ngành đạp xe vào tuyến lửa Vĩnh Linh tỉnh Quảng Bình để học tập kinh nghiệm tổ chức công tác văn hóa thời chiến, khi trở về đã phát động phong trào “Tiếng hát át tiếng bom”, phong trào từ Phú Thọ đã lan rộng toàn miền Bắc, được Bộ Văn hóa tặng cờ cho tỉnh dẫn đầu phong trào “Tiếng hát át tiếng bom” đánh Mỹ và thắng Mỹ, nhiều tỉnh bạn đã đến Phú Thọ thăm quan và học tập.

Từ sau ngày giải phóng đến nay, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thông tin tuyên truyền đã được Đảng và Nhà nước hết sức quan tâm. Các thiết chế văn hóa, lực lượng cán bộ làm công tác Văn hóa - Thông tin, văn nghệ sĩ chuyên nghiệp và không chuyên luôn được tạo điều kiện hoạt động và phát triển lớn mạnh. Nhờ vậy, những năm qua ngành Văn hóa - Thông tin (nay là ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã không ngừng nỗ lực, phấn đấu vươn lên thực hiện tốt các nhiệm vụ chính trị được giao, góp phần xây dựng quê hương ngày càng văn minh, giàu đẹp. Từ chỗ chỉ có vài chục cán bộ hầu hết chưa qua đào tạo chính quy đến nay đã có một đội ngũ cán bộ khá hùng hậu trong đó hàng trăm người có trình độ đại học và trên đại học chưa kể đến hàng ngàn người hoạt động chuyên nghiệp, bán chuyên nghiệp ở cơ sở.

Trong những năm qua, công tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở có nhiều chuyển biến tích cực, phong trào xây dựng gia đình văn hóa, khu dân cư văn hóa, xã phường, thị trấn văn hóa đã trở thành phong trào thi đua sôi nổi, rộng khắp, thu hút sự quan tâm của các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương và sự đồng tình ủng hộ trong nhân dân. Tính đến nay toàn tỉnh đã có 87,5% hộ đạt tiêu chuẩn gia đình văn hóa (tăng 38,5% so với năm 2000), có 86,5% làng, khu, phố được các cấp công nhận danh hiệu văn hóa (tăng 16,5% so với năm 2000).

Từ năm 2003 đến nay do làm tốt công tác xã hội hóa nên việc huy động các nguồn lực tham gia đầu tư xây dựng các thiết chế văn hóa, thông tin, thể thao trên địa bàn tỉnh được đẩy mạnh, đặc biệt là tại các khu dân cư. Hội đồng Nhân dân tỉnh khoá XIV kỳ họp thứ 9 đã ban hành Nghị quyết số 56/NQ ngày 17-7-2003 về “Xây dựng thiết chế văn hóa thông tin, thể thao tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2003 - 2010”. Năm 2003 toàn tỉnh mới có 495 nhà sinh hoạt văn hóa ở khu dân cư, đến nay toàn tỉnh có 2.874/2.887 nhà văn hóa khu dân cư, có 247/277 xã, phường, thị trấn đã xây dựng nhà văn hóa kiêm hội trường, trung tâm học tập cộng đồng.

Hoạt động thông tin cổ động đáp ứng nhiệm vụ chính trị tuyên truyền đường lối chủ trương, chính sách của Đảng được thực hiện qua nhiều hình thức từ cổ động trực quan đến thông tin lưu động, văn nghệ tổng hợp. Hiện nay toàn tỉnh có 6 đội thông tin lưu động và mạng lưới tuyên truyền khá đông đảo ở các huyện, thị, thành, xã phường, thị trấn.

Công tác bảo tồn, bảo tàng, giáo dục truyền thống luôn được ngành chú trọng. Hiện toàn tỉnh có 300 di tích được xếp hạng trong đó 227 di tích cấp tỉnh, 73 di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, hàng vạn hiện vật có giá trị được hệ thống một cách khoa học và bảo quản chu đáo. Ngày 14-4-2010, Bảo tàng Hùng Vương chính thức được đưa vào sử dụng. Đây là công trình trọng điểm của tỉnh Phú Thọ được xây dựng trên diện tích đất 15.732 m2, diện tích sử dụng đất của nhà Bảo tàng là 3.912m2. Bảo tàng Hùng Vương hiện đang lưu giữ hơn 11.000 hiện vật gốc và sưu tập hiện vật gốc.

Công tác thư viện và phong trào đọc sách, báo ngày càng phát triển. Từ một phòng đọc sách rộng 50m2 lợp lá với một kho sách 1.500 bản, đến nay đã có thư viện tỉnh khang trang trong khuôn viên rộng 5.000m2. Vốn sách của Thư viện hiện có gần 200.000 bản sách với 265 loại báo, tạp chí. Hiện nay hệ thống thư viện công cộng ở tỉnh Phú Thọ gồm có 1 thư viện tỉnh, 13 thư viện huyện, thành, thị, 277 thư viện xã, phường, thị trấn, trên 1.850 tủ sách khu dân cư và 465 tủ sách pháp luật.

Phát hành phim và chiếu bóng từ chỗ chỉ có 2 đội chiếu bóng số 15 và 20 đến năm 80 thế kỷ XX đã có 30 đội, 20 rạp được trang bị đầy đủ máy chiếu và các thiết bị kỹ thuật phục vụ nhân dân trên địa bàn tỉnh và vùng lân cận. Thực hiện chương trình chấn hưng Điện ảnh trong chương trình mục tiêu quốc gia về điện ảnh, từ năm 1998 đến nay chiếu bóng Phú Thọ đã có nhiều nỗ lực vươn lên thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ được giao. Từ năm 2002 đến nay, mỗi năm Trung tâm Phát hành phim và Chiếu bóng đã tổ chức thành công hàng chục đợt phim phục vụ chính trị, hàng trăm buổi chiếu phim/năm phục vụ thiếu nhi và thực hiện được 1.600 buổi chiếu phim/năm phục vụ đồng bào các dân tộc phục vụ khoảng 600.000 lượt người xem/năm trên địa bàn tỉnh, trong đó có địa bàn của 209 xã miền núi (có 72 xã đặc biệt khó khăn).

Về nghiên cứu khoa học ngành đã cử những cán bộ có năng lực nghiên cứu xây dựng quy hoạch tổng thể khu di tích lịch sử Đền Hùng, quy hoạch đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt; nhiều đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh đã được nghiệm thu như: Danh nhân Vĩnh Phú, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, Kinh đô Văn Lang và Thời đại Hùng Vương, mô hình làng Văn hóa ở Phú Thọ… Đặc biệt, năm 2008 ngành tập trung nghiên cứu đề tài hát Xoan ở Phú Thọ báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét đề nghị UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại cần bảo vệ khẩn cấp. Năm 2010 ngành đã tích cực phối hợp với các Bộ, ngành hoàn thành hồ sơ “Hát Xoan Phú Thọ”, ngày 24-11-2011 hồ sơ này đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại cần bảo vệ khẩn cấp; ngày 6-12-2012 hồ sơ “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ” đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Về mỹ thuật, nhiếp ảnh: Nhiều tác phẩm hội họa, nhiếp ảnh được trưng bày tại các cuộc triển lãm mỹ thuật, nhiếp ảnh toàn quốc, trong đó có những họa sĩ đươc trao giải cao như Nguyễn Thọ, Vương Chuỳ, họa sĩ Ngô Quang Nam nguyên Giám đốc Sở Văn hóa Thông tin Vĩnh Phú có tác phẩm đạt giải nhất về đề tài chiến tranh của Viện hàn lâm mỹ thuật Prana Tiệp Khắc, có phòng tranh trưng bày ở tỉnh, ở Thủ đô Hà Nội, ảnh của nghệ sỹ nhiếp ảnh Vân Trang, Hoàng Tác, Phan Đinh được nhiều giải cao...

Về hoạt động in- xuất bản - phát hành sách: Trong thời kỳ chống Pháp, từ chỗ in đá, in litô, đến nay đã có hệ thống in ốp sét hiện đại, hàng năm sản xuất hàng trăm triệu trang in, đáp ứng nhu cầu in của tỉnh và khu vực phía Bắc. Từ chỗ hầu như chưa có công trình xuất bản tầm cỡ, chủ yếu là các xuất bản phẩm phục vụ công tác tuyên truyền, đến nay đã có nhiều công trình văn hoá ghi dấu ấn được xuất bản như: “Địa chí văn hóa dân gian vùng Đất Tổ”; “ Danh nhân Vĩnh Phú”; “Tục ngữ ca dao Vĩnh Phú”... nội san văn hóa Vĩnh Phú, Phú Thọ được nâng cấp về nội dung và hình thức thể hiện. Từ năm 1997 đến nay nhiều xuất bản phẩm khá đồ sộ gây được sự chú ý của công chúng như: Tổng tập văn nghệ dân gian Đất Tổ (5 tập), tổng tập về miền lễ hội cội nguồn dân tộc Việt Nam (6 tập); Người Mường trên Đất Tổ Hùng Vương... Trong thời gian tới công trình Địa chí Phú Thọ, Tổng tập hát Xoan Phú Thọ đang được gấp rút biên tập hoàn chỉnh để xuất bản. Ngành Phát hành sách lúc đầu chỉ có 2 hiệu sách Hồng Kỷ và Chân Mộng của Khu Việt Bắc, đến năm 1995 có 23 hiệu sách, hàng trăm đại lý bán sách báo, văn hoá phẩm phục vụ nhu cầu của công chúng.Trung bình hàng năm công ty bán ra 282 nghìn bản sách, 307 nghìn bản văn hóa phẩm, việc kinh doanh năm sau cao hơn năm trước...

Hiện nay, nhiệm vụ của ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch ngày càng có nhiều khó khăn và thử thách mới, đòi hỏi mỗi cán bộ, công chức, viên chức, lao động phải có sự nhiệt tình, tinh thần trách nhiệm, nhiệt huyết với nhiệm vụ được giao. Trong thời gian tới toàn ngành nỗ lực tập trung vào các nhiệm vụ trọng tâm mà trước hết là tăng cường quản lý nhà nước, tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, rèn luyện phẩm chất đạo đức, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho cán bộ công chức viên chức, người lao động, đặc biệt là đội ngũ văn nghệ sĩ nhằm tạo ra nhiều sản phẩm văn hóa văn nghệ có giá trị; chú trọng bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hoá ở vùng Đất Tổ, đồng thời tiếp thu, chọn lọc những giá trị văn hóa tiên tiến của thế giới, để làm phong phú thêm nền văn hóa dân tộc, góp phần tích cực trong công cuộc xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Đầu tư có trọng điểm về văn hoá để phát triển du lịch nhằm nhanh chóng đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh, huy động và tranh thủ được các nguồn kinh phí đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng phục vụ cho sự phát triển của ngành, chuẩn bị đủ các điều kiện tham gia hội nhập sâu hơn với nền kinh tế quốc tế.