NGÀY 13 THÁNG 3 NĂM 1975 – KHI LỘC NINH ĐI QUA CHIẾN TRANH

Những ngày đầu tháng 3 năm 1975, vùng đất Lộc Ninh – Bến Củi không còn mang dáng vẻ của một khu căn cứ chỉ biết bám trụ và chịu đựng như suốt những năm dài trước đó, mà đã chuyển mình sang một trạng thái hoàn toàn khác, một trạng thái của chủ động, của tấn công, của một cuộc chuyển biến mang tính quyết định mà những người đã từng sống qua những năm tháng 1946, 1948 hay 1968 đều có thể cảm nhận được rất rõ, dù không ai nói ra thành lời nhưng tất cả đều hiểu rằng thời khắc kết thúc chiến tranh đã thật sự đến rất gần.

Từ những con đường mòn xuyên rừng từng được mở ra trong những ngày đầu kháng chiến để giữ liên lạc, vận chuyển từng bức thư, từng gói lương thực nhỏ bé, giờ đây đã trở thành những tuyến hành lang chiến lược, nơi mà lực lượng di chuyển ngày một nhiều hơn, nhịp bước ngày một dứt khoát hơn, không còn là những bước đi dò dẫm, tránh né như trước mà là những bước tiến mang theo một niềm tin rõ ràng rằng lần này sẽ không dừng lại giữa chừng nữa, bởi phía trước không chỉ là một trận đánh mà là cả một chiến dịch lớn đang mở ra trên toàn miền Nam.

Ngày 01 tháng 3 năm 1975, khi bộ đội huyện Dương Minh Châu cùng lực lượng du kích Lộc Ninh phối hợp với bộ đội chủ lực chính thức nổ súng tiến công vào các vị trí của địch, trong đó có đồn Nghĩa quân Làng 2, thì không khí chiến trường đã thay đổi hoàn toàn, bởi đây không còn là những trận đánh phục kích nhỏ lẻ như những năm 1948 hay những trận bám đánh trong các cuộc càn như giai đoạn 1966–1967 nữa, mà là một cuộc tiến công có tổ chức, có sự hiệp đồng chặt chẽ giữa lực lượng chủ lực và lực lượng địa phương, trong đó Sư đoàn 5 cùng các đơn vị phối hợp đã tạo nên một thế trận vừa mạnh, vừa chắc, vừa tận dụng được ưu thế về hỏa lực, vừa phát huy được sự am hiểu địa hình của du kích và nhân dân địa phương.

Trong những ngày đầu của chiến dịch, các vị trí phòng thủ của địch lần lượt bị đánh vào, từng cứ điểm bị cô lập, từng tuyến phòng ngự bị phá vỡ trong thế tiến công liên tục, khiến cho lực lượng địch dù có chống trả cũng không thể giữ được thế chủ động như trước, bởi họ không còn đối diện với những đòn đánh đơn lẻ mà phải đối mặt với một thế trận tổng hợp, nơi mà mỗi bước tiến của ta đều có sự hỗ trợ của cả hệ thống từ chủ lực đến địa phương, từ lực lượng chiến đấu đến nhân dân phía sau.

Đến ngày 12 tháng 3 năm 1975, khi lực lượng du kích và nhân dân Lộc Ninh dưới sự hỗ trợ của Trung đoàn 16 đồng loạt tiến công và tiêu diệt hoàn toàn căn cứ địch trên địa bàn, thì cục diện đã thực sự nghiêng hẳn về phía cách mạng, bởi lúc này không chỉ một vị trí bị mất mà cả hệ thống phòng thủ của địch tại khu vực đã bị phá vỡ, các đồn chốt dọc tuyến đường và khu vực ngã ba Đất Sét không còn khả năng liên kết với nhau, dẫn đến sự tan rã nhanh chóng, buộc địch phải tháo chạy trong thế bị động và rối loạn.

Chỉ một ngày sau đó, vào ngày 13 tháng 3 năm 1975, toàn bộ vùng Lộc Ninh, Suối Ông Hùng và Bến Củi được giải phóng hoàn toàn, một sự kiện không chỉ mang ý nghĩa về mặt quân sự mà còn là kết quả của cả một quá trình dài gần ba mươi năm bám đất, giữ rừng, chiến đấu và hy sinh của quân và dân nơi đây, từ những ngày đầu năm 1946 khi lực lượng còn non trẻ phải âm thầm xây dựng cơ sở, đến trận phục kích năm 1948 khi bắt đầu biết đánh và dám đánh, đến năm 1952 khi lần đầu tiên bắn rơi máy bay địch, rồi những năm tháng kiên cường chống lại các cuộc hành quân lớn như Junction City hay Hòn Đá Vàng, và cả mùa Xuân Mậu Thân 1968 khi giữ vững hành lang cho cả chiến trường miền Nam.

Việc Lộc Ninh được giải phóng sớm, ngay từ giữa tháng 3 năm 1975, đã tạo ra một thế đứng mới cho toàn khu vực, bởi từ vùng đất này, thế trận cách mạng được mở rộng, các lực lượng có điều kiện thuận lợi hơn để tiến công vào các khu vực lân cận, góp phần vào sự sụp đổ nhanh chóng của hệ thống phòng thủ địch trên toàn miền Nam, đồng thời khẳng định vai trò đặc biệt của Lộc Ninh không chỉ là căn cứ địa trong chiến tranh mà còn là bàn đạp trong những ngày cuối cùng của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975.

Khi tiếng súng dần lắng xuống, những con đường mòn năm xưa trở nên yên tĩnh, những cánh rừng không còn vang tiếng máy bay hay tiếng truy lùng, người dân bắt đầu trở về với cuộc sống thường ngày, nhưng trong lòng mỗi người đều mang theo một ký ức dài, một ký ức về những năm tháng mà vùng đất này đã đi qua, nơi mà từng tấc đất đều in dấu chân của những người đã sống, đã chiến đấu và đã hy sinh để có được ngày hôm nay.

Ngày 13 tháng 3 năm 1975 vì thế không chỉ là ngày giải phóng, mà còn là ngày khép lại một hành trình lịch sử của Lộc Ninh, một hành trình bắt đầu từ những bước chân âm thầm trong rừng sâu và kết thúc bằng một mùa Xuân trọn vẹn, khi chiến tranh lùi xa và bình yên trở lại trên chính mảnh đất đã từng trải qua biết bao thử thách của thời hoa lửa.