Ngày 18 tháng 11 năm 1964 – Tiếng hô giữa trận địa lửa

Có những thời khắc mà phẩm chất của người chỉ huy được thể hiện không phải bằng những lời nói dài, mà bằng hành động ngay giữa hiểm nguy.

Năm 1964, cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc bằng không quân của Mỹ ngày càng ác liệt. Các đơn vị phòng không phải đối mặt với những đợt máy bay đánh phá, trong khi nhiệm vụ của họ là bảo vệ trận địa và các mục tiêu được giao.

Nguyễn Viết Xuân khi ấy là bí thư chi bộ, chính trị viên đại đội pháo cao xạ. Ông cùng đồng đội làm nhiệm vụ tại khu vực miền Tây Quảng Bình.

Ngày 18 tháng 11 năm 1964, máy bay Mỹ tập kích khu vực Cha Lo. Theo bài viết của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, ba chiếc máy bay F-100 bất ngờ lao vào trận địa của đại đội. Khẩu đội 3 nổ súng đón đánh chiếc máy bay đi đầu; sau đó, đối phương đổi hướng và tập trung đánh phá khẩu đội này. Trận địa pháo đồng loạt nổ súng đáp trả.

Giữa những loạt bom, đạn và tiếng súng dồn dập, Nguyễn Viết Xuân lao ra khỏi công sự, đứng bên khẩu đội 3 và hô lớn:

“Nhằm thẳng quân thù, bắn!”

Đó là câu nói ngắn gọn, trực tiếp, thể hiện yêu cầu chiến đấu trong hoàn cảnh đặc biệt khẩn trương. Nhưng ý nghĩa của nó không chỉ nằm ở nội dung mệnh lệnh. Đó còn là hình ảnh người chính trị viên có mặt bên cạnh đồng đội, trực tiếp động viên bộ đội khi trận địa bị đánh phá.

Trong chiến đấu, tinh thần của người chỉ huy có ảnh hưởng lớn đến tâm lý và khả năng giữ vững nhiệm vụ của đơn vị. Khi hiểm nguy đến gần, sự bình tĩnh, quyết đoán và trách nhiệm của người chỉ huy có thể giúp đồng đội củng cố ý chí, không rời bỏ vị trí và tiếp tục thực hiện nhiệm vụ.

Nguyễn Viết Xuân đã thể hiện phẩm chất ấy bằng hành động của mình.

Sau đợt chiến đấu, ông đi đến các khẩu đội để nắm tình hình và động viên chiến sĩ. Nhưng máy bay đối phương lại bất ngờ ném bom xuống trận địa. Nguyễn Viết Xuân bị thương rất nặng, đùi phải bị gãy nát. Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, ngay cả khi bị thương, ông vẫn yêu cầu y tá xử lý vết thương, cố gắng giữ bình tĩnh và không muốn đồng đội bị phân tán tinh thần vì tình trạng của mình.

Hãy hình dung hoàn cảnh ấy bằng sự trân trọng, không cần thêm những chi tiết được tưởng tượng.

Một người chỉ huy vừa trải qua trận chiến, cơ thể bị thương nặng, nhưng mối quan tâm của ông vẫn hướng về đơn vị. Ông tiếp tục theo dõi tình hình, biểu dương những chiến sĩ lập công và lo liệu công việc để đơn vị có thể tiếp tục hoạt động.

Đó chính là điểm làm nên chiều sâu của câu chuyện Nguyễn Viết Xuân: lời hô nổi tiếng không tách rời trách nhiệm thực tế của một người cán bộ đối với đồng đội và nhiệm vụ.

Sau trận chiến ấy, câu nói “Nhằm thẳng quân thù, bắn!” được truyền đi rộng rãi, cổ vũ tinh thần chiến đấu của bộ đội phòng không, không quân trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Một câu nói trở thành biểu tượng không phải chỉ vì nó được lặp lại nhiều lần. Nó có sức sống vì gắn với một con người cụ thể, một sự kiện cụ thể và một hành động được lịch sử ghi nhận.

Điều còn lại từ câu chuyện: Trong những hoàn cảnh khó khăn nhất, người có trách nhiệm không chỉ yêu cầu người khác cố gắng. Họ phải thể hiện tinh thần trách nhiệm bằng hành động, bằng sự có mặt và bằng việc đặt nhiệm vụ chung lên trên sự thuận tiện của bản thân.