Ngày 23 tháng 7 năm 1977 - NGÀY VỚI KÝ ỨC ĐẬM SÂU

Đó là ngày người thương binh mang trong đầu ba mảnh đạn bước ra khỏi nơi điều trị và rồi biến mất. Từ ngày ấy đến nay, gần nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng câu hỏi lớn nhất vẫn chưa có lời giải đáp: Ông đã đi đâu? Điều gì đã xảy ra với ông?

Theo lời kể trong đoạn ghi âm, sau thời gian điều trị tại Bệnh viện Quân y 103, ông Thạch Kim Toàn được đưa về Đoàn 200 để tiếp tục quản lý và theo dõi. Những người từng biết ông đều hiểu rằng sức khỏe của ông không bình thường. Chấn thương sọ não khiến thần kinh lúc tỉnh lúc mê, trí nhớ giảm sút và hành vi có nhiều biểu hiện bất ổn.

Có hôm ông sinh hoạt như một người khỏe mạnh.

Nhưng cũng có những ngày ông lặng lẽ bỏ đi.

Ông có thể đi tìm đường về quê, dù khoảng cách hàng trăm kilômét là điều không thể đối với một người đang mang thương tật nặng. Có lúc ông đi kiếm thêm thức ăn vì cảm giác đói mà không nói với ai. Những hành động ấy không xuất phát từ sự chống đối hay bỏ đơn vị, mà nhiều khả năng là hậu quả của những tổn thương trong não bộ sau chiến tranh.

Chính vì những biểu hiện ấy, việc quản lý một thương binh như ông lẽ ra phải được đặc biệt quan tâm.

Thế nhưng, theo lời kể của nhân chứng trong đoạn ghi âm, điều đó đã không diễn ra như mong muốn.

Đến ngày 23 tháng 7 năm 1977, ông Thạch Kim Toàn rời khỏi nơi quản lý của Đoàn 200 và không trở lại nữa.

Ban đầu, nhiều người vẫn hy vọng ông chỉ đi lang thang như những lần trước rồi sẽ quay về. Nhưng ngày qua ngày, tuần qua tuần, bóng dáng người thương binh vẫn biệt vô âm tín.

Điều khiến gia đình day dứt hơn cả là thông tin được nhắc đến trong lời kể rằng, khi sự việc xảy ra, đơn vị đã không kịp thời thông báo cho gia đình hoặc báo cáo lên cấp có thẩm quyền theo như kỳ vọng của người thân. Chỉ đến khi gia đình trực tiếp lên tìm kiếm, họ mới được biết ông đã mất liên lạc.

Nếu lời kể ấy phản ánh đúng diễn biến sự việc, thì khoảng thời gian chậm trễ trong việc thông tin đã làm mất đi cơ hội quý giá nhất để tổ chức tìm kiếm.

Đối với một người khỏe mạnh, vài giờ đầu sau khi mất tích đã rất quan trọng.

Đối với một thương binh bị tổn thương thần kinh, từng giờ, từng ngày lại càng có ý nghĩa hơn.

Gia đình không biết ông rời đơn vị vào thời điểm nào.

Không ai biết ông mặc quần áo gì.

Không rõ ông đi một mình hay có ai gặp trên đường.

Không có thông tin chắc chắn về hướng ông đã đi.

Cũng không có tài liệu nào cho thấy đã có một cuộc tìm kiếm quy mô ngay sau khi ông mất tích.

Những khoảng trống ấy đã khiến vụ việc trở thành một nỗi đau kéo dài suốt nhiều thập kỷ.

Trong đoạn ghi âm, người kể nhiều lần nhắc đến sự xót xa của gia đình. Không phải vì họ muốn quy trách nhiệm cho một cá nhân nào, mà bởi họ luôn tự hỏi: nếu việc tìm kiếm được tiến hành sớm hơn, liệu kết quả có khác đi?

Đó là câu hỏi không ai có thể trả lời.

Những năm 1977 là giai đoạn đất nước vừa bước ra khỏi chiến tranh. Nhiều đơn vị quân đội đang trong quá trình sắp xếp lại tổ chức, chuyển đổi nhiệm vụ, điều kiện thông tin liên lạc còn rất hạn chế. Việc quản lý hàng nghìn thương binh và quân nhân phục viên cũng gặp nhiều khó khăn khách quan. Tuy nhiên, đối với gia đình một người mất tích, mọi hoàn cảnh đều không thể xoa dịu được nỗi đau của sự chờ đợi.

Từ ngày 23 tháng 7 năm 1977, cuộc sống của gia đình Thạch Kim Toàn bước sang một trang hoàn toàn khác.

Không có giấy báo tử.

Không có tin báo còn sống.

Không có địa chỉ để tìm.

Cũng không có một lời giải thích trọn vẹn.

Chỉ còn lại những chuyến đi tìm hết năm này qua năm khác.

Người cha già vẫn tin rằng con mình còn đâu đó.

Người thân vẫn hy vọng sẽ có một người từng gặp ông, từng giúp ông hoặc từng biết điều gì đó về ngày ông rời Đoàn 200.

Hy vọng ấy nhỏ bé nhưng chưa bao giờ tắt.

Gần năm mươi năm đã trôi qua, ngày 23 tháng 7 năm 1977 vẫn là một dấu mốc ám ảnh trong ký ức của gia đình. Đó không chỉ là ngày một người thương binh mất tích, mà còn là ngày bắt đầu của hành trình tìm kiếm kéo dài gần nửa thế kỷ.

Mỗi lần câu chuyện được nhắc lại, người nghe không chỉ cảm nhận được nỗi đau của một gia đình, mà còn thấy rõ những hệ lụy lâu dài mà chiến tranh để lại. Có những người đã ngã xuống và được Tổ quốc ghi công. Nhưng cũng có những người trở về với vết thương trên cơ thể, rồi lặng lẽ biến mất giữa thời bình, để người thân mang theo một câu hỏi chưa bao giờ có lời đáp.

Vì thế, nhắc lại ngày 23 tháng 7 năm 1977 không phải để khơi lại nỗi buồn, mà để lưu giữ một ký ức lịch sử, để tri ân một người lính đã cống hiến tuổi trẻ cho đất nước, và để hy vọng rằng, ở một thời điểm nào đó, những khoảng trống của quá khứ sẽ được lấp đầy bằng sự thật và lòng nhân ái.