Ngày 28 tháng 3 năm 1967 – người chiến sĩ không trở về
Ký sự tưởng niệm · Sự hy sinh của Anh hùng LLVT nhân dân Mạc Thành To
Một cuộc đời hoạt động cách mạng có thể được nhắc đến bằng nhiều chiến công, nhưng đôi khi dấu mốc cuối cùng lại là điều khiến người đời nhớ mãi.
Đối với Mạc Thành To, ngày 28 tháng 3 năm 1967 là ngày ông hy sinh khi đang thực hiện nhiệm vụ tại vùng ven thị xã Cà Mau.
Theo Báo Cà Mau, hôm ấy ông đang trên đường trở về sau nhiệm vụ xây dựng cơ sở cách mạng. Khi đến ấp Xóm Lớn, xã Lý Văn Lâm, ông bị một người chỉ điểm phát hiện và báo cho lực lượng Tiểu khu An Xuyên tổ chức phục kích. Ông hy sinh tại đây.
Một người con của Phấn Thạnh
Mạc Thành To sinh năm 1943, là người con cả trong gia đình có mười anh chị em. Theo lời kể của người em trai Mạc Thành Bô được Báo Cà Mau dẫn lại, khi hy sinh, ông vẫn chưa lập gia đình.
Chi tiết ấy giúp người đọc nhìn thấy một phương diện đời thường của nhân vật lịch sử. Bên cạnh người chiến sĩ được giao nhiệm vụ nguy hiểm là một người con trong gia đình, một người anh của các em và một con người còn rất trẻ.
Không nên vì muốn tăng cảm xúc mà tự dựng thêm những cuộc chia tay cuối cùng, những bức thư hoặc lời nhắn gửi mà gia đình và tư liệu chưa xác nhận. Chỉ riêng việc ông hy sinh khi chưa bước qua tuổi 24, trong lúc đang thực hiện nhiệm vụ, đã đủ để người đọc cảm nhận sự mất mát.
Ký ức của người em
Trong bài viết của Báo Cà Mau, ông Mạc Thành Bô kể lại rằng người anh của mình học giỏi, thông minh và có khả năng sử dụng súng. Ông cũng nhắc đến những lần được giao các nhiệm vụ nhỏ để tìm hiểu địa bàn, nhà cửa và đường đi của những người mà đơn vị quan tâm.
Lời kể của người em là một tư liệu nhân chứng có giá trị về đời sống và hoạt động của Mạc Thành To. Tuy vậy, khi đưa vào ấn phẩm lịch sử, cần ghi rõ đây là lời kể được báo chí dẫn lại, đồng thời phân biệt với các thông tin lấy từ hồ sơ khen thưởng hoặc tài liệu quân sự.
Những ký ức gia đình giúp lịch sử trở nên gần gũi hơn. Nhờ đó, người đọc không chỉ thấy một nhân vật trong những trận đánh, mà còn nhận ra một con người đã sống trong tình cảm gia đình và được những người thân ghi nhớ sau khi mất.
Từ sự hy sinh đến sự tri ân
Báo Cà Mau ghi nhận sau khi Mạc Thành To hy sinh, thi thể ông được chôn tại khu nghĩa địa gần sân bay Cà Mau. Theo lời kể của người em trai, năm 1976, gia đình mới tìm được phần mộ và đưa hài cốt ông về an táng tại phần đất gia đình.
Năm 2014, Chủ tịch nước truy tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Bài báo cũng ghi nhận những hình thức khen thưởng khác dành cho ông.
Danh hiệu ấy là sự ghi nhận chính thức đối với những cống hiến và sự hy sinh của một người chiến sĩ trong cuộc kháng chiến.
Nhưng sự tri ân không chỉ nằm ở danh hiệu. Nó còn thể hiện trong việc gia đình gìn giữ nơi thờ cúng, trong việc địa phương lưu lại tư liệu và trong những bài viết giúp thế hệ sau hiểu đúng về cuộc đời ông.
Mạc Thành To đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ. Ông không được chứng kiến ngày quê hương hoàn toàn giải phóng. Nhưng câu chuyện của ông vẫn còn đó, trong ký ức của gia đình, trong tư liệu báo chí và trong lịch sử lực lượng cách mạng Cà Mau.
