Ngày ấy bên kia biên giới
Tuổi 80 ít ngủ. Có đêm trắn trọc tới sáng. Bao kỷ niệm trận mạc thời trai trẻ...
Vào những năm sôi sục của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, tháng 2/ 1964, tôi nhập ngũ từ Minh Quân, Trấn Yên, Yên Bái, được điều động lên thẳng Lai Châu, làm người lính biên phòng, với bao gian nan thử thách. Nhớ lại những năm tháng cam go ấy, trước mắt tôi như hiện ra biết bao hình ảnh đồng đội, và bao kỷ niệm vui buồn...
Giở lại cuốn sách Lịch sử Đảng bộ Lai Châu xuất bản năm 1980, khi nói về nhiệm vụ quốc tế giúp bạn Lào chỉ ghi vơn vẹn mấy dòng: "Trong những năm chống Mỹ, cứu nước, các lực lượng vũ trang tỉnh ta đã giúp bạn đánh 71 trận, bắt sống, bắn bị thương và gọi hàng hơn 600 tên phi, thu hơn 600 súng các loại và nhiều điện đài, quân trang, quân dụng. Chiến dịch 800 thắng lợi, có sự đóng góp tích cực của nhân dân và chiến sĩ Lai Châu." Chiến dịch 800 thắng lợi, vâng, gần 60 năm trước, năm 1968 đã diễn ra trên vùng đông bắc của tỉnh Phong Sa Lỳ, một tỉnh cực bắc của Lào, ở vùng ngã ba biên giới Việt Nam-Trung Quốc và Lào; tiếp giáp với vùng Tam giác vàng nơi biên giới ba nước Lào-Thái Lan- My An Ma. Đây là vùng đất hoang vu, núi non hiểm trở, hầu như không có dân. Là vùng núi, nhưng rất ít rừng. Chỉ bạt ngàn cỏ tranh và lau lách. Rừng cây chỉ len lỏi thành vệt dưới các thung sâu hay ven bờ khe suối.Hệt như những đường chỉ mỏng manh trong lòng bàn tay. Cũng bởi về mùa khô nạn cháy rừng diễn ra triền miên. Có vụ cháy kéo dài cả tháng. Không cây nào trụ lại được với giặc lửa. Sau những trận hỏa chiến như thế, chỉ còn duy nhất một loại cỏ tranh là có thể tái sinh.. Đây là địa bàn có tầm chiến lược đối với cả ta và địch. Dã tâm của Mỹ và tay sai, chiểm mảnh đất này để xây dựng hậu cứ làm bàn đạp thâm nhập sâu vào hậu phương lớn miền Bắc.
Sau một hồi phân đội lùng sục; quả nhiên phát hiện một cái hang địch giấu hàng. Tiểu đội trưởng Gia, người Thái Bình, nhập ngũ 1962 gọi anh Tâm lính 1964, người Vĩnh Phúc lại: "Cậu với tớ kiếm tra xem nó cất giấu những gì". Địch cất dấu nhiều túi gạo sấy, lương khô, kẹo, bánh, cà phê, thuốc lá.. đủ thứ. Lần trong các bao gói đó còn có mấy ống giấy mầu xám, chữ nước ngoài, hình trụ, dài chừng gang tay.
Anh Gia cầm ống giấy đó lắc lắc. Anh reo lên: "Lựu đạn !". Anh tút nắp óng giấy ra:
"Có cái ném cá cải thiện đây rồi!" Anh em nhao nhao: "Đâu, đâu !" Vừa dứt lời, một tiếng nổ xé tai vang lên. Anh Gia hô lạc giọng: "Nằm.." Giọng anh vụt tắt lịm. Anh Tâm cũng ôm ngực đổ xuống. Anh Lơ ngừơi Yên Bái, nhập ngũ 1964, đứng cảnh giới khá xa cũng bị một mảnh lựu đạn bằng hạt đỗ găm vào tinh mũi, từ từ khụy xuống. Nghe tiếng nổ anh Hom chạy ào đến. Anh sững sờ :Tám anh em hy sinh tại chỗ! Đột ngột quá ! Đau xót quá ! Chiến dịch sắp đến hồi kết rồi...
Tổ Đảng hội ý chớp nhoáng. Quân số đã thương vong quá nửa. Từ đây về hậu cứ phải 3 ngày cắt rừng leo núi .Sức khỏe anh em đã suy kiệt .Giải quyết thế nào đây?
Sự việc diễn ra đường đột, quá bất nhờ, nhiều anh em run rẩy, nói không rõ lời. Điện đài thông tin không có. Nều cho anh em chạy bộ về hậu cứ báo cáo thì cả đi và về dù thần tốc cũng phải 4 ngày sau mới quay lại được. Lúc đó các liệt sĩ giải quyết bằng cách nào? Nếu mai táng anh em tại trận thì sau này ai đên được đây để thu gom cất bốc hài cốt liệt sĩ ? Chưa kể ở nơi heo hút này toàn đồi cỏ tranh ngút ngàn không hiếm những con hố đói mồi... Bao nhiêu câu hỏi dồn dập và buộc phải có dáp ấn tức thì. Suốt đêm hôm ấy các liệt sĩ được khâm liệm dã chiến gói trong các tăng võng cá nhân, xếp gần một đống lửa to .Để anh em đỡ lạnh. Anh Hom lệnh cho anh em cứ 15- 20 phút lại nổ một loạt trung liên RPD để xua duổi ngũ hỗ. Cũng để trấn an tinh thần bọn lính chưa từng qua trận mạc như chúng tôi. Suốt đêm không ai chợp mắt được một phút.
Sáng ra nhìn anh em võ vàng, mặt mày sưng húp. Anh Hom bàn: "Thôi đảnh vậy các cậu ạ, tôi tính thể này, anh em xem có được không. Bây giờ đi không nổi thì khiêng anh em liệt sì thế nào được .Mà có đi giỏi thì cũng phải ba,bốn ngày nữa mới tới biên giới ta. Chi bằng, anh hạ giọng, tôi là người Thái đen, ở quê, dân tộc tôi có tục là hỏa thiêu người chết. Không sao mà. Điều kiện anh em mình thế này chỉ còn cách là hóa cho các liệt sĩ. Tôi là chỉ huy cao nhất ở đây, tôi xin chịu trách nhiệm trước cấp trên." Không ai nói được lời nào, mấy anh em vừa khóc vừa đi kiếm củi.. Và một đêm nữa còn hãi hùng hơn nhiều. Chia nhau mỗi anh em trông một đồng lửa.Cũng mỗi đống lửa là một thân xác một liệt sĩ. Tai chúng tôi căng rạ, lắng nghe động tĩnh. Tay vẫn đặt lên vòng cò súng.Mắt muốn nhắm tịt lại nhưng vẫn phải mở căng ra : Anh Gia, anh Tâm, anh Lơ, anh ...lửa cháy hết lớp tăng võng bọc ngoài ,bén đến đầu tóc, quần áo...Mùi máu, mùi vải, mùi thịt cháy quyện với vị mặn đắng của nước mắt đồng đội. Lại từng loạt súng bắn cầm canh...
Rồi trời cũng sáng. Tro xương của mỗi liệt sĩ gói lại chỉ bằng cái bi đông, bọc trong bộ quần áo, lồng vào ba lô con cóc...
Chiến dịch 800 kết thúc thắng lợi. Ta đã giúp Bạn mở rộng vùng giải phóng ra hầu hết tỉnh Phong Sa Lỳ. Suốt dọc dải biên giới Việt-Lào, ta và bạn đã hoàn toàn làm chủ.
Tuy nhiên, anh Hom bị Bộ chỉ huy chiến dịch cảnh cáo toàn mặt trận. Chi bộ bị khiển trách. Nếu không được Chính ủy chiến dịch là ông Lê Ninh ủy viên Ban thường vụ Tỉnh ủy Lai Châu châm chước thì không khéo anh Hom còn bị giáng cấp nữa là khác.
Cách đây gần 60 năm, việc hỏa thiêu liệt sĩ là diều cấm ky, là vi phạm kỷ luật chiên trường. Nhưng.. Nếu ngày ấy không mang được các liệt sĩ về nước, dù chỉ là tro cốt thì bây giờ không biết hệ lụy sẽ ra sao. Giữa miền rừng xanh, núi đỏ xa thắm ấy ;chỉ mẫy năm thôi ai biết dấu tích các anh nằm lại ở dâu mà qui tập... Mà chắc gì đàn hỗ đói để các anh yên.
Hơn nửa thế kỷ đã qua. Anh Hom đã mất rồi. Anh Hom ơi ! Người già chúng ta dễ mủi lòng. Lại ngậm ngùi, day dứt nhớ Anh ! Bây giờ, ngay ở Sơn La quê anh, người ta cũng đang quy hoạch xây Đài hóa thân Hoàn vũ ở phường Chiềng Khơi. Việc anh làm ngày đó ở Bắc Lào, giá như bây giờ chắc chắn sẽ còn được khen thưởng !
Âu cũng là định mệnh! Quá khứ đã thuộc về lịch sử ! Lịch sử như tôi nhắc ở đầu trang hồi ký này chỉ mấy dòng nhưng chất chứa bao nhiêu số phận con người ! Bao nhiêu năm đau đáu dịp này mới được giãi bày. Nhiều chuyện cũng đến tận bây giờ mới dám bộc lộ. Lớp chiến sĩ chúng tôi ngày ấy đều đã ngoại 80. Một số anh cũng đã về với thế giới người hiền. Tiếc là sau đó và cả đến tận bây giờ cũng không đâu tổ chức được một cuộc gặp mặt, để những người chiến sĩ tham gia Chiến dịch 800 ngày ấy ôn lại những ngày chinh chiến cực kỳ gian khó trên đất nước Triệu voi. Mà tri ân những đồng đội đã hy sinh xương máu cho nền Tự do - Độc lập của Đất nước
Lào ! Xin cúi lạy các Liệt sĩ ! Mong các anh khôn thiêng phù hộ cho chúng tôi, những người may mắn còn được sống phần đời còn lại giữa chốn trần gian sôi động này. Biết đâu chúng tôi sẽ có ngày còn được gặp lại nhau. Hoặc chí ít cũng biết gmail, biết số điện thoại của nhau mà chia sẻ với nhau những năm tháng không thể nào quên chiến đấu và công tác bên nước bạn Lào.
