NGÀY ẤY CHÚNG TÔI LÊN ĐƯỜNG

Có những ngày tháng đã lùi rất xa vào quá khứ, nhưng chỉ cần một tiếng gọi, một câu hát, một cơn gió thoảng qua cũng đủ khiến ký ức ùa về.

Với chúng tôi – những người đã từng đi qua một thời hoa lửa – ký ức ấy bắt đầu từ một buổi sáng của những năm tháng chiến tranh.

Ngày ấy, chúng tôi còn rất trẻ.

Chúng tôi có người vừa rời mái trường, có người đang làm ruộng, có người vừa mới biết yêu. Chúng tôi đều có những ước mơ rất bình dị: được sống bên gia đình, được dựng một mái nhà, được làm những công việc mình yêu thích và nhìn quê hương từng ngày đổi mới.

Nhưng rồi Tổ quốc gọi.

Và chúng tôi lên đường.

Ngày nhận giấy gọi nhập ngũ, tôi cầm tờ giấy trên tay rất lâu.

Tối hôm ấy, tôi nói với mẹ:

“Mẹ ơi, con phải đi.”

Mẹ im lặng.

Một lúc sau, mẹ hỏi:

“Bao giờ con đi?”

“Vài ngày nữa.”

Mẹ quay mặt đi, giả vờ thu dọn đồ đạc.

Tôi biết mẹ đang khóc.

Nhưng mẹ không muốn tôi nhìn thấy.

Đêm ấy, hai mẹ con ngồi bên nhau thật lâu.

Mẹ chẳng dặn tôi điều gì lớn lao.

Chỉ nói:

“Đi đâu thì đi, nhớ giữ gìn sức khỏe. Đất nước yên bình thì trở về.”

Tôi cười:

“Con nhất định sẽ về.”

Tôi nói câu ấy rất tự nhiên.

Bởi lúc đó, trong suy nghĩ của một chàng trai tuổi đôi mươi, chiến tranh có thể gian khổ nhưng rồi sẽ kết thúc.

Tôi tin mình sẽ trở về.

Tôi không biết rằng có những người bạn của mình sẽ không bao giờ có cơ hội nói câu ấy với mẹ thêm một lần nào nữa.

Ngày chúng tôi lên đường, cả làng ra tiễn.

Con đường quê hôm ấy đông hơn mọi ngày.

Những người mẹ đứng bên con.

Những người cha cố giấu sự xúc động.

Bạn bè ôm nhau.

Có người cười thật lớn để che đi đôi mắt đỏ hoe.

Chúng tôi khoác ba lô, mặc quân phục, đứng cạnh nhau.

Có một người bạn nói:

“Sau này hòa bình, chúng mình lại gặp nhau ở đây nhé!”

Tất cả cùng cười.

Chúng tôi khi ấy còn quá trẻ để hiểu rằng một lời hẹn tưởng như rất bình thường lại có thể trở thành điều xa xỉ.

Chiếc xe chuyển bánh.

Chúng tôi vẫy tay.

Những người ở lại cũng vẫy tay.

Tiếng gọi nhau nhỏ dần.

Quê hương lùi lại phía sau.

Còn phía trước là một chặng đường mà không ai biết sẽ dài bao lâu

Những ngày đầu ở đơn vị, chúng tôi nhớ nhà đến da diết.

Nhớ bữa cơm mẹ nấu.

Nhớ tiếng gà gáy buổi sáng.

Nhớ con đường làng.

Nhớ những người bạn đã cùng lớn lên.

Nhưng rồi những ngày tháng gian khổ cuốn chúng tôi đi.

Chúng tôi học cách hành quân.

Học cách sống trong thiếu thốn.

Học cách động viên nhau khi mệt mỏi.

Trong chiến tranh, tình đồng đội trở thành thứ tình cảm đặc biệt.

Một người có phần thức ăn ít hơn, người khác sẽ chia sẻ.

Một người nhớ nhà, cả nhóm ngồi lại kể chuyện quê hương.

Có đêm chúng tôi nằm cạnh nhau, nói về ngày hòa bình.

Người muốn về sửa lại mái nhà.

Người muốn cưới người con gái mình thương.

Người chỉ mong được ăn một bữa cơm thật đầy đủ bên mẹ.

Còn tôi, tôi chỉ mong một ngày được đứng lại trước cổng nhà và nói:

“Mẹ ơi, con về rồi.”

Có những người bạn đã không chờ được ngày ấy.

Họ ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ.

Một người bạn của tôi tên Hùng.

Hùng luôn nói về mẹ.

Mỗi lần nhận được thư nhà, anh đọc đi đọc lại nhiều lần.

Có lần, Hùng bảo:

“Sau chiến tranh, tao về quê trồng cho mẹ một hàng cau.”

Tôi cười:

“Thế thì nhớ giữ lời.”

Hùng vỗ vai tôi:

“Nhất định.”

Nhưng Hùng đã không trở về.

Ngày biết tin, chúng tôi ngồi bên nhau trong im lặng.

Không ai nói gì.

Bởi tất cả đều hiểu rằng từ hôm ấy, một người bạn sẽ mãi mãi dừng lại ở tuổi thanh xuân.

Chúng tôi tiếp tục lên đường.

Mang theo nỗi nhớ về những người đã nằm lại.

Rồi ngày hòa bình cũng đến.

Tôi trở về quê.

Con đường làng vẫn còn đó.

Cây đa đầu làng vẫn còn đó.

Nhưng mẹ đã già đi rất nhiều.

Khi nhìn thấy tôi, mẹ đứng lặng.

Tôi bước đến.

“Mẹ ơi…”

Mẹ không nói.

Chỉ ôm lấy tôi.

Tôi hiểu.

Bao nhiêu năm chờ đợi, cuối cùng mẹ cũng được nghe lời mà bà mong nhất:

“Con đã về.”

Nhưng khi trở về, tôi nhận ra không phải ai cũng may mắn như mình.

Có những người mẹ vẫn đứng chờ.

Có những mái nhà vắng bóng con.

Có những người vợ không còn cơ hội đón chồng.

Có những đứa trẻ lớn lên bên tấm ảnh của cha.

Và có những người bạn của tôi mãi mãi nằm lại nơi chiến trường.

Nhiều năm trôi qua.

Chúng tôi già đi.

Những người từng lên đường năm ấy giờ tóc đã bạc.

Có người không còn nữa.

Có người mang theo những vết thương suốt đời.

Nhưng mỗi khi gặp nhau, chúng tôi vẫn nhắc về những ngày tuổi trẻ.

Chúng tôi không kể để khoe mình đã từng gian khổ thế nào.

Chúng tôi kể về những người không trở về.

Bởi chúng tôi hiểu:

Một người lính trở về không bao giờ trở về một mình.

Trong ký ức của họ luôn có những người đồng đội đã nằm lại.

Có những lời hẹn chưa thực hiện.

Có những lá thư chưa kịp gửi.

Có những ước mơ mãi mãi dang dở.

Một ngày, tôi trở lại nghĩa trang liệt sĩ.

Đứng trước những phần mộ của đồng đội, tôi thấy mình như trở lại tuổi hai mươi.

Tôi nhìn những bức ảnh trên bia đá.

Những gương mặt trẻ trung.

Những nụ cười còn nguyên nét thanh xuân.

Tôi khẽ nói:

“Hùng ơi, chúng tôi về rồi.”

Gió thổi qua hàng cây.

Khói hương bay lên.

Tôi không biết Hùng có nghe thấy không.

Nhưng tôi tin rằng ở đâu đó, những người đã nằm lại sẽ biết quê hương hôm nay đã bình yên.

Những con đường ngày xưa đã rộng hơn.

Những cánh đồng vẫn xanh.

Trẻ em được đến trường.

Những mái nhà mới mọc lên.

Tiếng cười đã trở lại trên quê hương.

Đó chính là điều mà chúng tôi mong muốn nhất trong những ngày lên đường năm ấy.

Bây giờ, khi kể lại câu chuyện này cho thế hệ trẻ, tôi chỉ muốn nói một điều:

Ngày ấy, chúng tôi lên đường khi tuổi đời còn rất trẻ.

Chúng tôi cũng sợ hãi.

Cũng nhớ nhà.

Cũng có những ước mơ riêng.

Nhưng khi Tổ quốc cần, chúng tôi hiểu rằng có những điều lớn lao hơn cuộc đời của mỗi người.

Đó là quê hương.

Là đất nước.

Là những người thân yêu đang ở phía sau.

Và chúng tôi đã đi.

Có người trở về.

Có người mãi mãi ở lại.

Nhưng tất cả đều góp một phần tuổi trẻ của mình vào những ngày hòa bình hôm nay.

Chiều xuống.

Tôi rời nghĩa trang.

Phía trước là con đường quê yên bình.

Một nhóm đoàn viên trẻ đang đi ngang qua, tiếng cười trong trẻo vang lên.

Tôi nhìn theo và mỉm cười.

Ngày ấy, chúng tôi lên đường để giữ lấy một tương lai.

Hôm nay, tương lai ấy đang ở trong tay các bạn trẻ.

Vì vậy, hãy sống thật tốt.

Hãy học tập, cống hiến, yêu thương và xây dựng quê hương bằng chính sức trẻ của mình.

Bởi chúng tôi đã từng có một tuổi hai mươi.

Và chúng tôi đã gửi tuổi hai mươi ấy cho đất nước.

Ngày ấy, chúng tôi lên đường.

Còn hôm nay, các bạn hãy bước tiếp.

Không phải bằng tiếng súng của chiến tranh, mà bằng tri thức, trách nhiệm, khát vọng và tình yêu quê hương.

Đó sẽ là lời tri ân đẹp nhất dành cho những người đã lên đường năm ấy.