Ngày ấy chúng tôi ra trận

Có những ngày tháng, khi nhìn lại, người ta mới hiểu rằng mình đã từng sống trong một thời đại quá đỗi đặc biệt.

Ngày ấy, chúng tôi còn rất trẻ.

Tuổi hai mươi, hai mốt, hai hai… trong mắt chúng tôi khi đó, tương lai còn dài lắm. Chúng tôi từng nghĩ về những căn nhà sẽ xây, những cánh đồng sẽ gặt, những người con sẽ có, những mùa xuân sẽ đến.

Rồi chiến tranh gọi tên chúng tôi.

Và ngày ấy, chúng tôi ra trận.

Tôi vẫn nhớ buổi sáng hôm đó.

Trời trong.

Con đường làng còn ướt sương.

Mẹ dậy từ rất sớm để nấu cho tôi một nồi cơm. Mẹ chẳng nói gì nhiều. Bà cứ lúi húi bên bếp lửa, hết thêm củi lại nhìn ra sân.

Tôi biết mẹ đang khóc.

Nhưng mẹ không muốn tôi nhìn thấy.

Khi tôi khoác ba lô lên vai, mẹ bước đến chỉnh lại cổ áo cho tôi.

Bàn tay mẹ run run.

— Đi đường nhớ giữ gìn sức khỏe.

Tôi cười:

— Con khỏe mà mẹ.

Mẹ nhìn tôi.

— Ở nhà mẹ chỉ có mình con.

Tôi im lặng.

Đó là câu nói khiến tôi nhớ suốt cả cuộc đời.

Tôi muốn nói với mẹ rằng tôi sẽ trở về.

Nhưng lúc ấy, không hiểu sao tôi không nói được.

Tôi chỉ ôm mẹ thật chặt.

Rồi bước đi.

Ngoài đầu làng, rất nhiều người trẻ đang tập trung.

Có người vừa rời khỏi ghế nhà trường.

Có người vừa cưới vợ.

Có người còn chưa kịp nói lời yêu với cô gái mình thương.

Chúng tôi nhìn nhau.

Không ai nói về cái chết.

Chúng tôi chỉ nói về ngày trở về.

Một người bạn vỗ vai tôi:

— Hết chiến tranh, tao về trồng lúa.

Một người khác cười:

— Tao về cưới vợ.

Tôi hỏi:

— Còn tôi thì sao?

Bạn tôi đáp:

— Mày về xây nhà.

Tôi bật cười.

Chúng tôi khi ấy còn trẻ quá.

Chúng tôi tin rằng tất cả đều sẽ trở về.

Những ngày đầu ở chiến trường, tôi mới hiểu chiến tranh thực sự là gì.

Nó không giống những câu chuyện chúng tôi từng nghe.

Chiến tranh có mùi khét của thuốc súng.

Có những cánh rừng bị bom cày nát.

Có những đêm chúng tôi nằm sát nhau trong một căn hầm nhỏ, nghe tiếng máy bay gầm trên đầu.

Có những buổi sáng thức dậy, người nằm bên cạnh đã không còn nói chuyện nữa.

Lần đầu tiên một người bạn hy sinh, chúng tôi đứng quanh anh rất lâu.

Anh ấy tên Hùng.

Hôm trước, Hùng còn kể:

— Hòa bình tao sẽ về quê cưới Lan.

Tôi hỏi:

— Lan nào?

Hùng cười:

— Mày không biết đâu. Con gái đẹp nhất làng tao.

Chúng tôi trêu anh cả buổi.

Không ai nghĩ đó là lần cuối cùng chúng tôi nghe giọng anh.

Ngày hôm sau, Hùng nằm lại.

Không có đám cưới.

Không có căn nhà.

Không có ngày trở về.

Chỉ có một cái tên được ghi lại.

Và một lời hẹn mãi mãi không thực hiện.

Chiến tranh khiến chúng tôi trưởng thành.

Chúng tôi học cách phân biệt tiếng máy bay.

Học cách đi trong đêm.

Học cách cứu một người bị thương.

Học cách nén nước mắt khi đồng đội ra đi.

Nhưng có một điều chúng tôi không học được:

cách không nhớ nhà.

Mỗi khi có thời gian nghỉ, chúng tôi lại kể về quê.

Người nhớ mẹ.

Người nhớ vợ.

Người nhớ người yêu.

Có người nhớ một con chó nhỏ.

Có người nhớ cây bưởi sau nhà.

Có người chỉ nhớ một bát canh rau mẹ nấu.

Những điều bình thường ấy, giữa chiến tranh, bỗng trở thành những thứ quý giá nhất.

Một đêm, sau một trận đánh, chúng tôi ngồi bên nhau dưới một gốc cây.

Không ai nói gì.

Một người lấy từ trong túi ra một lá thư.

Anh đọc thư của vợ.

Có người cười.

Có người quay mặt đi.

Tôi cũng lấy thư của mẹ ra.

Mẹ viết:

“Ở nhà mọi người vẫn khỏe. Ruộng lúa năm nay tốt lắm. Mẹ vẫn chờ con.”

Chỉ vài dòng.

Nhưng tôi đọc đi đọc lại.

Tôi tưởng tượng ra cánh đồng quê.

Tưởng tượng mẹ đang đứng trước sân.

Tưởng tượng con đường làng.

Tôi tự nhủ:

Nhất định mình phải trở về.

Không phải vì tôi sợ chết.

Mà vì tôi còn quá nhiều điều chưa kịp sống.

Nhưng chiến tranh không phải lúc nào cũng cho con người quyền lựa chọn.

Một buổi sáng, trận đánh diễn ra rất ác liệt.

Tiếng súng vang lên liên tục.

Khói phủ kín cả cánh rừng.

Tôi nghe tiếng đồng đội gọi tên mình.

Tôi chạy đến.

Một người bạn bị thương rất nặng.

Tôi ôm lấy anh.

Anh nhìn tôi, cố mỉm cười:

— Mày… về nhé.

Tôi nói:

— Cùng về.

Anh lắc đầu.

— Tao không về được nữa.

Tôi không muốn tin.

Nhưng bàn tay anh dần buông khỏi vai tôi.

Tôi ngồi lặng giữa chiến trường.

Lần đầu tiên tôi hiểu rằng:

Có những người ra trận cùng chúng tôi, nhưng không thể cùng chúng tôi trở về.

Rồi chiến tranh kết thúc.

Ngày đất nước hòa bình, chúng tôi đứng bên nhau.

Những người còn sống.

Có người mất một cánh tay.

Có người mất một chân.

Có người mang những vết thương suốt đời.

Có người đứng lặng vì chẳng còn ai để trở về cùng.

Tôi trở về làng sau nhiều năm.

Mẹ đã già.

Tóc bạc trắng.

Bà đứng trước cổng nhìn tôi rất lâu.

Rồi hỏi:

— Con đấy à?

Tôi gật đầu.

Mẹ ôm lấy tôi.

Lúc ấy, tôi mới khóc.

Tôi khóc như một đứa trẻ.

Tôi khóc cho những người bạn không trở về.

Cho những lá thư chưa kịp gửi.

Cho những lời hẹn đã nằm lại nơi chiến trường.

Và cho những năm tháng tuổi trẻ mà chúng tôi đã trao cho đất nước.

Nhiều năm sau, tôi trở lại chiến trường xưa.

Cánh rừng ngày nào đã xanh trở lại.

Con đường từng đầy hố bom nay đã có những chuyến xe chạy qua.

Tôi đứng thật lâu.

Trong gió, tôi nghe như có tiếng bạn bè gọi.

“Hùng ơi…”

“Lan ơi…”

“Chúng mày đâu rồi?”

Không có ai trả lời.

Chỉ có tiếng lá cây xào xạc.

Tôi cúi xuống đặt một nắm hoa.

Rồi nói:

— Chúng tôi đã về.

Nhưng trong lòng tôi biết:

Chúng tôi không trở về đầy đủ.

Một phần tuổi trẻ của chúng tôi đã nằm lại nơi này.

Ngày ấy, chúng tôi ra trận khi còn rất trẻ.

Chúng tôi không phải những người sinh ra đã biết làm anh hùng.

Chúng tôi cũng biết sợ.

Biết nhớ.

Biết đau.

Biết yêu một người và mong được trở về bên người ấy.

Nhưng khi Tổ quốc gọi, chúng tôi bước đi.

Có người trở về.

Có người không.

Nhưng tất cả chúng tôi đều đã từng tin vào một điều:

rồi sẽ có một ngày tiếng súng im, những cánh đồng lại xanh và trẻ con được lớn lên trong hòa bình.

Ngày ấy đã đến.

Chỉ tiếc rằng không phải tất cả chúng tôi đều còn ở đó để nhìn thấy.

Vì vậy, mỗi khi hôm nay tôi nghe tiếng trẻ con cười trên con đường làng, tôi lại nhớ đến những người bạn năm xưa.

Những chàng trai đã từng có tuổi hai mươi.

Những người từng nói:

“Chiến tranh hết, tao sẽ về.”

Họ đã không về.

Nhưng ước mơ của họ thì đã trở thành sự thật.

Ngày ấy chúng tôi ra trận.

Và hôm nay, đất nước bình yên.

Có lẽ đó chính là cách đẹp nhất để một thế hệ đã hy sinh được trở về:

họ trở về trong từng mái nhà, từng cánh đồng, từng tiếng cười của những người được sống trong hòa bình.