NGÀY BÁC HỒ TRỞ VỀ PÁC BÓ SAU 30 NĂM XA TỔ QUỐC

Một buổi sáng mùa Xuân năm 1941

Sau hơn 30 năm rời Tổ quốc, ngày 28 tháng 1 năm 1941, Nguyễn Ái Quốc trở về Việt Nam qua khu vực biên giới Việt – Trung, tại Cao Bằng.

Người đã ra đi tìm đường cứu nước từ năm 1911. Trong suốt những năm tháng xa quê hương, Người đã đi qua nhiều quốc gia, làm nhiều công việc, hoạt động trong phong trào công nhân và phong trào cộng sản quốc tế, đồng thời tìm kiếm con đường giải phóng cho dân tộc Việt Nam.

Đầu năm 1941, mong muốn được trực tiếp trở về lãnh đạo cách mạng trong nước của Người trở thành hiện thực.

Ngày 28/1/1941, Nguyễn Ái Quốc vượt qua cột mốc 108 ở biên giới Việt – Trung và về đến khu vực Pác Bó, thuộc xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, Cao Bằng. Đây là ngày mùng 2 Tết Tân Tỵ.

Đó không phải là một chuyến trở về bình thường.

Người trở về trong hoàn cảnh đất nước đang nằm dưới ách thống trị của thực dân Pháp, đồng thời chịu sự chi phối ngày càng mạnh của phát xít Nhật. Chiến tranh thế giới thứ hai đang diễn ra và tình hình Đông Dương biến động từng ngày.

Nguyễn Ái Quốc hiểu rằng thời gian không còn nhiều.

Cách mạng Việt Nam cần một đường lối phù hợp.

Cần xây dựng lực lượng.

Cần tập hợp nhân dân.

Và quan trọng hơn cả, cần chuẩn bị cho một cuộc đấu tranh giành độc lập.

Sau khi về Pác Bó, Nguyễn Ái Quốc ở tạm tại nhà ông Lý Quốc Súng từ ngày 28/1 đến ngày 7/2/1941. Ngày 8/2/1941, Người bắt đầu sống và làm việc tại hang Cốc Bó.

Cốc Bó trong tiếng Nùng có nghĩa là “đầu nguồn”.

Hang nằm ở vị trí hiểm trở, gần biên giới. Phía dưới hang là dòng suối trong xanh.

Nguyễn Ái Quốc đặt tên cho dòng suối là suối Lê-nin, còn ngọn núi bên cạnh được Người gọi là núi Các Mác.

Những cái tên ấy không phải sự lựa chọn ngẫu nhiên.

Chúng thể hiện tư tưởng và niềm tin của Nguyễn Ái Quốc đối với con đường cách mạng mà Người đã lựa chọn.

Nhưng điều đáng chú ý là nơi ở của Người lúc ấy vô cùng đơn sơ.

Không có nhà làm việc lớn.

Không có bàn ghế tiện nghi.

Không có điều kiện sinh hoạt đầy đủ.

Hang đá vừa là nơi ở, vừa là nơi làm việc.

Từ một nơi nhỏ bé như vậy, Nguyễn Ái Quốc bắt đầu trực tiếp chỉ đạo phong trào cách mạng trong nước.

“Bàn đá chông chênh”

Trong những ngày ở Pác Bó, Nguyễn Ái Quốc thường làm việc bên bờ suối.

Một tảng đá được sử dụng làm nơi viết tài liệu.

Tháng 2 năm 1941, Người tiếp tục dịch cuốn Lịch sử Đảng Cộng sản (b) Nga (tóm tắt) sang tiếng Việt để làm tài liệu huấn luyện cán bộ. Bảo tàng Hồ Chí Minh ghi rõ Người sử dụng một tảng đá bên bờ suối Lê-nin làm bàn viết.

Cảnh vật ấy sau này được Người ghi lại trong bài thơ “Tức cảnh Pác Bó”:

“Sáng ra bờ suối, tối vào hang,
Cháo bẹ, rau măng vẫn sẵn sàng.
Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng,
Cuộc đời cách mạng thật là sang”.

Bài thơ được xác định sáng tác vào tháng 2 năm 1941, và được lưu trong Hồ Chí Minh Toàn tập.

Bốn câu thơ ngắn nhưng cho thấy một điều rất rõ.

Cuộc sống của người cách mạng lúc ấy vô cùng thiếu thốn.

Nhưng Nguyễn Ái Quốc không nhìn những khó khăn ấy bằng sự bi quan.

Một hang đá có thể trở thành nơi làm việc.

Một tảng đá có thể trở thành chiếc bàn.

Một bữa ăn đơn sơ vẫn có thể đủ sức nuôi dưỡng con người đang mang trong mình một nhiệm vụ lớn.

Từ một hang đá đến những quyết sách lớn

Pác Bó không chỉ là nơi Nguyễn Ái Quốc sinh sống.

Đó còn là một trong những trung tâm quan trọng của cách mạng Việt Nam trong giai đoạn 1941–1945.

Tại đây, Người trực tiếp chỉ đạo việc xây dựng phong trào Việt Minh, đào tạo cán bộ, chuẩn bị lực lượng và xây dựng căn cứ cách mạng.

Đặc biệt, từ ngày 10 đến 19/5/1941, Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương được tổ chức tại lán Khuổi Nặm, Pác Bó, do Nguyễn Ái Quốc chủ trì.

Hội nghị xác định giải phóng dân tộc là nhiệm vụ cấp thiết hàng đầu và quyết định thành lập Mặt trận Việt Nam Độc lập Đồng minh, gọi tắt là Việt Minh.

Như vậy, từ một hang đá nhỏ bé ở vùng biên giới, những quyết định có ảnh hưởng rất lớn đến tương lai của đất nước đã được hình thành.

Ngày nay, khi đứng bên suối Lê-nin, nhìn lên hang Cốc Bó, người ta có thể khó hình dung rằng nơi đây từng là nơi làm việc của một người vừa trở về sau hơn 30 năm xa Tổ quốc.

Không có văn phòng lớn.

Không có bàn làm việc sang trọng.

Chỉ có núi rừng Cao Bằng, một hang đá, một dòng suối và một người đang suy nghĩ về vận mệnh của cả dân tộc.

Pác Bó vì thế không chỉ là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh trở về. Đó còn là nơi Người bắt đầu trực tiếp chuẩn bị những điều kiện quan trọng cho cuộc đấu tranh giành độc lập của dân tộc.