Ngày bản có tin thắng trận

Tôi nghe câu chuyện này từ cụ Lò Văn Phương ở miền Tây Nghệ An. Cụ bảo rằng đời mình có nhiều ngày đáng nhớ: ngày đi dân công, ngày trở về sau hòa bình, ngày cưới vợ. Nhưng có một ngày mà cả bản không ai quên được – ngày bản có tin thắng trận Điện Biên Phủ.

Tháng 5 năm 1954, bản Na Lạ nằm sâu giữa núi rừng. Khi ấy chưa có điện, chưa có loa truyền thanh. Tin tức từ dưới huyện lên bản thường chậm vài ngày, có khi cả tuần.

Trong bản có nhiều người đi bộ đội và dân công hỏa tuyến. Mỗi chiều, bà con thường ra đầu dốc ngóng người đưa thư hoặc cán bộ xã mang tin mới.

Hôm ấy trời trong sau nhiều ngày mưa. Cụ Phương khi đó mới mười bốn tuổi, đang chăn trâu ngoài bãi thì thấy từ con đường đất có một người chạy lên bản, vừa chạy vừa gọi lớn:

– Thắng rồi! Điện Biên thắng rồi!

Tiếng gọi vang cả sườn núi.

Lũ trẻ bỏ cả trâu bò, chạy theo người đưa tin.

Người ấy là anh cán bộ xã. Mồ hôi ướt đẫm áo, tay cầm tờ giấy đã nhàu.

Bà con kéo đến kín sân nhà cộng đồng. Có người còn chưa hiểu Điện Biên ở đâu, chỉ biết đó là nơi con em mình đang đánh giặc.

Anh cán bộ đọc to:

– Quân ta đã tiêu diệt tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Tướng Đờ Cát đã bị bắt. Ta toàn thắng!

Trong giây lát, cả sân im phăng phắc.

Rồi không biết ai reo lên trước:

– Thắng thật rồi!

Tiếng reo bùng lên như suối vỡ.

Có người cười, có người khóc. Mấy bà mẹ đứng lặng rồi ôm mặt khóc nức nở, vừa khóc vừa nói:

– Vậy là con mình còn có ngày trở về.

Già làng chống gậy bước ra giữa sân. Ông run run tháo chiếc khăn chàm trên đầu, giọng nghẹn lại:

– Từ đời cha ông đến giờ, chưa bao giờ dân mình nghe tin lớn như hôm nay.

Rồi ông bảo thanh niên:

– Mổ con gà trống. Tối nay cả bản nhóm lửa.

Nhà nghèo lắm, nhưng ai có gì mang nấy. Người góp nắm gạo, người mang bắp ngô, người đem chum rượu cần còn để dành từ Tết.

Cụ Phương nhớ nhất là mẹ mình. Bà lặng lẽ lấy từ góc bếp ra một ống gạo nếp nhỏ.

Cậu bé ngạc nhiên:

– Mẹ để dành mà.

Bà mỉm cười qua nước mắt:

– Ngày thắng trận phải đem ra chứ con.

Đêm xuống, lửa trại bùng lên giữa sân bản. Tiếng khèn, tiếng tính tẩu, tiếng hát lượn vang khắp thung lũng.

Một anh thanh niên đọc lại mẩu tin thắng trận nhiều lần cho những người chưa nghe rõ. Mỗi lần nghe đến câu “Điện Biên Phủ toàn thắng”, mọi người lại vỗ tay reo vang.

Cụ Phương ngồi sát bếp lửa, nhìn những gương mặt rạng rỡ quanh mình. Cậu chưa hiểu hết ý nghĩa của chiến thắng, nhưng cảm nhận được rằng người lớn đang mang trong lòng một niềm vui rất lớn, lớn hơn cả mùa lúa được mùa.

Giữa lúc mọi người đang hát, bà cụ Mến bỗng đứng dậy hỏi:

– Có ai biết tin thằng Cường nhà tôi không?

Con trai bà đi dân công từ đầu năm, chưa có thư về.

Cả sân lặng xuống.

Anh cán bộ nhẹ nhàng đáp:

– Chưa có tin riêng đâu bà. Nhưng thắng rồi, chắc nhiều người sẽ trở về.

Bà cụ gật đầu, nước mắt chảy dài trên má.

Niềm vui trong chiến tranh luôn đi cùng nỗi nhớ và sự chờ đợi như thế.

Vài tháng sau, những người dân công đầu tiên trở về bản. Họ kể chuyện kéo pháo qua núi, chuyện mưa rừng Điện Biên, chuyện lá cờ đỏ tung bay trên nóc hầm tướng Đờ Cát.

Đêm nào cả bản cũng quây quần nghe kể.

Cụ Phương nói với tôi:

– Từ ngày ấy, trẻ con trong bản không còn nghĩ bộ đội là những người ở đâu xa. Chúng tôi thấy họ chính là anh, là chú, là con em của bản mình.

Nhiều năm đã trôi qua. Bản Na Lạ giờ có điện sáng, có đường bê tông, có sóng điện thoại. Nhưng mỗi dịp tháng Năm, người già trong bản vẫn nhắc lại đêm lửa trại năm 1954.

Cụ Phương dẫn tôi ra sân cũ, nơi nay đã thành nhà văn hóa mới. Cụ nhìn lên bầu trời đầy sao rồi nói chậm rãi:

– Ngày ấy chúng tôi nghèo lắm. Nhưng chưa bao giờ thấy mình nhỏ bé.

Tôi hỏi:

– Vì sao ạ?

Cụ mỉm cười:

– Vì lần đầu tiên, người dân ở một bản xa giữa núi rừng hiểu rằng chiến thắng của đất nước cũng là chiến thắng của chính mình.

Gió đêm thổi qua hàng cọ, mang theo mùi lúa mới từ cánh đồng dưới thung lũng. Tôi chợt hiểu rằng “Ngày bản có tin thắng trận” không chỉ là một bản tin chiến sự được truyền đi.

Đó là khoảnh khắc niềm hy vọng bừng sáng trong những mái nhà nghèo, là đêm mà tiếng cười hòa cùng nước mắt, và là ngày những người dân bình dị ở một bản xa cảm nhận sâu sắc rằng họ đang sống trong một thời khắc lớn của lịch sử dân tộc Việt Nam.