Ngày được kết nạp thanh niên cứu quốc

Tôi nghe câu chuyện này từ cụ Lương Văn Sáng ở vùng núi Quỳ Châu, Nghệ An. Cụ bảo rằng đời mình có nhiều ngày đáng nhớ: ngày rời bản đi kháng chiến, ngày trở về sau hòa bình, ngày dựng ngôi nhà đầu tiên. Nhưng ngày khiến trái tim cụ rung lên mạnh nhất lại là ngày được kết nạp vào Thanh niên Cứu quốc.

Cụ nói: “Hôm ấy tôi mới mười bảy tuổi, chưa có súng, chưa có công lao gì, nhưng lần đầu tiên tôi thấy mình thật sự có trách nhiệm với đất nước.”

Năm 1946, bản Khe Lạnh còn nghèo lắm. Nhà tranh, bếp khói, đường đất đỏ quanh co giữa núi rừng. Tin tức từ dưới huyện lên chậm, nhưng không khí cách mạng đã lan tới từng bản nhỏ.

Thanh niên trong bản thường được gọi đi họp buổi tối. Người lớn không nói nhiều, chỉ dặn:

– Có gì nghe kỹ, đừng kể lung tung.

Sáng khi ấy là chàng trai gầy, nhanh nhẹn, biết đọc biết viết đôi chút nên hay được giao đọc báo cho bà con nghe.

Một chiều cuối thu, ông trưởng bản gọi riêng cậu:

– Tối nay lên nhà cộng đồng. Có việc quan trọng.

Tim cậu đập mạnh mà không hiểu chuyện gì.

Đêm xuống, sương phủ kín thung lũng. Trong nhà cộng đồng chỉ có một ngọn đèn dầu nhỏ. Khoảng mười thanh niên ngồi thành vòng tròn quanh bếp lửa.

Một cán bộ huyện từ dưới xuôi lên. Ông nhìn từng người rồi hỏi:

– Các em có muốn tham gia tổ chức Thanh niên Cứu quốc không?

Cả gian nhà im lặng vài giây.

Rồi từng người đứng dậy:

– Em xin tham gia.

Đến lượt mình, Sáng thấy cổ họng nghẹn lại.

– Em… em cũng xin tham gia.

Người cán bộ mỉm cười gật đầu.

Ông bắt đầu nói về Tổ quốc, về độc lập, về trách nhiệm của thanh niên.

– Cứu nước không phải chỉ cầm súng. Thanh niên phải học chữ, giữ bí mật, giúp dân, giúp bộ đội và đoàn kết với nhau.

Sáng nghe mà thấy lòng nóng lên.

Từ trước đến nay, cậu chỉ nghĩ mình là một chàng trai miền núi nghèo. Đêm ấy, lần đầu tiên cậu cảm thấy mình là một phần của điều gì đó lớn hơn bản làng rất nhiều.

Sau phần nói chuyện, người cán bộ lấy ra một lá cờ đỏ nhỏ đặt bên bếp lửa.

Mọi người đứng dậy.

Ánh lửa hắt lên những gương mặt còn rất trẻ.

Ông đọc lời hứa:

– Suốt đời phấn đấu cho độc lập của nước Việt Nam, giữ bí mật tổ chức, đoàn kết giúp đỡ đồng chí, sẵn sàng nhận nhiệm vụ khi Tổ quốc cần.

Từng người lặp lại.

Khi nói đến câu “sẵn sàng nhận nhiệm vụ khi Tổ quốc cần”, Sáng thấy tim mình đập mạnh đến mức tưởng ai cũng nghe thấy.

Sau lễ kết nạp, mỗi người được phát một mảnh giấy nhỏ ghi nhiệm vụ đầu tiên.

Có người phụ trách học chữ cho trẻ em, có người vận động góp gạo, có người canh đường liên lạc.

Sáng được giao đưa tin và bảo vệ cuộc họp bản.

Cậu cầm mảnh giấy mà vừa tự hào vừa lo lắng.

Trên đường về, trăng đã lên khỏi đỉnh núi. Cậu đi rất chậm, sợ làm rơi tờ giấy nhỏ trong túi áo.

Về đến nhà, mẹ đang ngồi bên bếp lửa.

– Họp gì mà khuya thế con?

Sáng ngập ngừng rồi chỉ nói:

– Con được giao việc cho bản, cho nước.

Mẹ nhìn con trai rất lâu rồi khẽ gật đầu.

– Làm việc gì thì làm cho ngay thẳng.

Những ngày sau đó, cuộc sống của cậu thay đổi hẳn.

Ban ngày lên nương, tối đi học chính trị, học hát bài ca cách mạng, học cách giữ bí mật.

Có lần phải đi bộ mấy cây số đưa một mẩu giấy nhỏ sang bản bên. Trời mưa, đường trơn, cậu ngã lấm đầy bùn nhưng vẫn giữ chặt mẩu giấy trong tay.

Về đến nơi, người nhận chỉ nói:

– Tốt lắm, đồng chí.

Lần đầu tiên được gọi là đồng chí, cậu đứng lặng hồi lâu.

Ít tháng sau, nhiều thanh niên trong tổ chức lên đường tham gia tự vệ rồi bộ đội. Sáng cũng xin đi.

Trước ngày rời bản, ông trưởng bản đặt tay lên vai cậu:

– Nhớ đêm kết nạp nhé. Làm gì cũng phải giữ lời hứa hôm ấy.

Cậu gật đầu thật mạnh.

Nhiều năm sau, qua bao trận đánh, bao lần đói rét và hiểm nguy, cụ Lương Văn Sáng vẫn nhớ rõ ánh lửa, lá cờ nhỏ và lời hứa của tuổi mười bảy.

Bây giờ cụ đã già. Trong chiếc hòm gỗ cũ, cụ vẫn giữ một mảnh giấy đã úa vàng – tờ giấy ghi nhiệm vụ đầu tiên ngày được kết nạp Thanh niên Cứu quốc.

Tôi hỏi:

– Vì sao cụ giữ nó lâu như vậy?

Cụ cười hiền:

– Vì nó nhắc tôi nhớ ngày mình bắt đầu trưởng thành.

Ngoài sân, gió chiều thổi qua hàng tre xào xạc. Tôi nhìn người cựu chiến binh tóc bạc và hiểu rằng “Ngày được kết nạp Thanh niên Cứu quốc” không chỉ là một buổi lễ đơn sơ trong căn nhà cộng đồng vùng núi.

Đó là ngày một chàng trai nghèo nhận lấy trách nhiệm với quê hương, là ngày lòng yêu nước từ những điều mơ hồ trở thành lời hứa cụ thể, và là ngày biết bao thanh niên Việt Nam đã bước những bước đầu tiên trên con đường phụng sự Tổ quốc bằng tất cả tuổi trẻ và niềm tin của mình.