Ngày giải phóng đất nước, cả hai đứa con của mẹ chiến thắng trở về, thì mẹ Trần Thị Một đã trở thành người điên dại vì những mất mát trong chiến tranh

Trần Thị Một (1922–1984)

Mẹ Trần Thị Một sinh năm 1922 tại làng Tân Thới Trung, huyện Hóc Môn, TP. Hồ Chí Minh. Quê hương anh hùng của mẹ là một trong những nơi sớm có phong trào đấu tranh cách mạng.

Mẹ có hai đời chồng, một người tham gia cách mạng và sáu người con là chiến sĩ. Người chồng đầu của mẹ bị bệnh chết, để lại người con tên Phạm Minh Châu lúc chưa tròn hai tuổi. Người chồng thứ hai của mẹ là một cán bộ cách mạng từng hoạt động trên các địa bàn của huyện, từng bị địch giam cầm và tra tấn dã man. Tròn một tháng sau ngày ra tù, đòn roi sự tra tấn dã man của kẻ thù lại cướp đi của mẹ người chồng thân yêu.

Bị giặc đến khảo tra, đốt nhà đuổi đi khỏi làng, mẹ bồng bế con thơ chạy lên vùng Túc Trưng, nơi đang mộ công nhân đồn điền, rồi phát rẫy, khai ruộng tạo dựng cuộc sống mới. Năm 1958, mẹ thực sự bước vào những gian truân, trắc trở của đời thường, để thay chồng nuôi dạy con cái nên người.

Nỗi đau thương mất chồng không làm mẹ nao núng, mẹ tự thay chồng thực hiện lý tưởng mà chồng mẹ đang theo đuổi. Mẹ bắt đầu tham gia các hoạt động cách mạng, gia nhập Hội mẹ nuôi quân, luôn đi đầu làm gương để mọi người noi theo. Các con của mẹ cũng lần lượt được mẹ tiễn đưa vào bộ đội.

Cuối năm 1960, Phạm Minh Châu và Lê Văn Thanh thoát ly gia đình đi kháng chiến, anh vào quân y sĩ khu Sài Gòn - Gia Định, còn em vào đội giao liên du kích huyện Định Quán.

Năm 1967, Lê Thị Tuyết vừa tròn 17 tuổi đã hăng hái gia nhập phong trào xã Phú Túc.

Các con lên đường làm cách mạng, mẹ ở nhà đảm nhận việc nuôi quân, căn cứ cách mạng cần gì mẹ đều hết lòng ủng hộ. Năm 1968, mẹ góp 15.000đ và một tạ gạo cho anh em Đại đội 3 huyện mua bò ăn mừng chiến thắng. Năm 1969, mẹ cống hiến cả hai mẫu chuối, nguồn thu duy nhất của gia đình mẹ cho cách mạng, để anh em bộ đội thoát khỏi cảnh đói vì thiếu lương thực. Nhiều lần khác, mẹ đã cống hiến phần mình mà con cháu không thể nhớ hết.

Ngày 7/2/1968, mẹ nhận tin anh Phạm Minh Châu hy sinh. Mẹ chỉ biết trường hợp hy sinh của anh Châu qua lời kể của đồng đội: con mẹ dũng cảm, không sợ đạn pháo giặc, cứ lao về phía trước để cứu chữa anh em thương binh trong một trận chiến đấu ác liệt.

Năm 1969, Lê Văn Thanh đưa đoàn cán bộ về cứ, lúc băng lộ, bị địch phục kích, anh chống trả quyết liệt để giải thoát cho đồng đội và đã anh dũng hy sinh.

Tháng 10/1970, chị Lê Thị Tuyết cũng hy sinh trên địa bàn xã Phú Túc.

Ngày 1/11/1972, mẹ lại nghe tin Lê Văn Hiếu hy sinh, anh em bảo với mẹ, lần ấy giặc càn vào nhiều quá, chúng đánh ác liệt và kéo dài cả ngày đêm, anh Hiếu và nhiều đồng đội đã hy sinh để bảo vệ làng, bảo vệ căn cứ.

Trong vòng năm năm, bốn lần mẹ nhận tin con mình hy sinh vì sự nghiệp giải phóng Tổ quốc. Bốn lần mẹ lặng thầm trong nỗi xót xa, mẹ khóc, song nước mắt của mẹ chẳng chảy thành dòng. Uất ức, căm thù cứ ngập tràn lòng mẹ. Hai người con còn lại của mẹ lên đường cầm súng trả thù cho những người đã khuất, mẹ chỉ còn lại một mình, ngậm ngùi trong bao nỗi lo âu. Mắt mẹ cứ nhìn về phía chân trời xa thẳm, mẹ chờ các con trở về, chờ đợi sự lành và mang ai đó báo cho mẹ về phần mộ các con đã hy sinh của mẹ.

Ngày giải phóng đất nước, cả hai đứa con của mẹ chiến thắng trở về, thì mẹ đã trở thành người điên dại. Những nỗi đau dồn dập đến với mẹ, những ước vọng tìm thấy hài cốt các con cứ ám ảnh mẹ, thúc giục từng ngày, từng giờ làm cho mẹ chẳng một giây phút thảnh thơi. Mẹ lâm bệnh, chính quyền và gia đình đưa mẹ về Biên Hòa điều trị, song bệnh của mẹ chẳng lành. Năm 1984, mẹ qua đời. Mẹ được Nhà nước truy tặng Huân chương Độc lập hạng Nhì. Năm 1994, mẹ được truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994.