Ngày hội của toàn dân tộc và bản hiến pháp đầu tiên

Ngày 6/1/1946, từ miền ngược đến miền xuôi, từ nông thôn đến thành thị, từng dòng người xếp hàng dài để thực hiện quyền làm chủ của mình. Lần đầu tiên, chế độ phổ thông đầu phiếu được thực hiện trọn vẹn: mọi công dân từ 18 tuổi đều có quyền bầu cử và ứng cử. Kết quả, hơn 90% cử tri cả nước đã tham gia bầu cử, lựa chọn ra 333 đại biểu ưu tú vào Quốc hội khóa I.

PGS.TS Đinh Xuân Thảo, nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu lập pháp của Quốc hội cho rằng tỷ lệ cử tri đi bầu từ 80-95% trong điều kiện lịch sử đặc biệt khó khăn là minh chứng rõ ràng cho sức mạnh lòng dân. Cuộc Tổng tuyển cử ấy đã đặt nền tảng cho Quốc hội lập hiến, khởi đầu quá trình xây dựng Hiến pháp và nhà nước pháp quyền ở Việt Nam.

Toàn cảnh Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội Khóa I của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa diễn ra sau ngày Tổng tuyển cử đầu tiên 06/01/1946 tại Nhà hát Lớn Hà Nội. Ảnh: Tư liệu

Còn theo GS.TS Phạm Hồng Tung, thành tựu lớn nhất và có ảnh hưởng lâu dài nhất của Quốc hội khóa I là việc soạn thảo và thông qua Hiến pháp năm 1946. Đây không chỉ là bản Hiến pháp đầu tiên trong lịch sử Việt Nam, mà còn là bản hiến pháp đầu tiên ở châu Á được xây dựng và thông qua theo nguyên tắc dân chủ – pháp quyền.

Hiến pháp 1946 đã xác lập rõ ràng các quyền tự do, dân chủ cơ bản của công dân, khẳng định bản chất “của dân, do dân, vì dân” của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Từ nền tảng ấy, nhà nước pháp quyền Việt Nam từng bước được xây dựng và hoàn thiện qua các giai đoạn lịch sử.

Theo TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, một chính quyền cách mạng chỉ thực sự hợp pháp khi được Nhân dân trao quyền. Cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 đã mang lại tính chính danh và sức mạnh đoàn kết để dân tộc Việt Nam chuẩn bị đối mặt với những thử thách khốc liệt sau đó.

Hiến pháp năm 1946 của nước ta chỉ có 70 điều ngắn gọn, nhưng hàm súc, chứa đựng tư tưởng lập hiến rất tiến bộ trên các phương diện. Nguồn: Trung tâm lưu trữ Quốc gi