Ngày khởi đầu của một con đường

Sau Hiệp định Genève năm 1954, đất nước tạm thời bị chia cắt. Trong những năm tiếp theo, yêu cầu giữ vững liên lạc và chi viện cho cách mạng miền Nam ngày càng trở nên cấp thiết. Tuy nhiên, tuyến liên lạc qua miền Tây Quảng Trị khi ấy nằm gần khu vực địch kiểm soát, việc đi lại hết sức khó khăn và không thể đáp ứng yêu cầu vận chuyển người, vũ khí với quy mô ngày càng lớn.

Đầu tháng 5/1959, Bộ Chính trị giao Bộ Quốc phòng tổ chức một lực lượng đặc biệt để mở tuyến vận tải quân sự vào miền Nam. Những cán bộ đầu tiên được điều động về làm việc tại số 63 và 83 phố Lý Nam Đế, Hà Nội. Lực lượng mang tên “Đoàn công tác quân sự đặc biệt”, do Thượng tá Võ Bẩm làm Đoàn trưởng.

Ngày 19/5/1959, nhiệm vụ của Đoàn được chính thức phổ biến: mở đường Trường Sơn, thiết lập tuyến hành lang, nối thông liên lạc và tổ chức vận chuyển hàng quân sự chi viện chiến trường miền Nam. Trước mắt, tuyến đường phải phục vụ việc đưa khoảng 7.000 súng bộ binh và bảo đảm cho 500 cán bộ trung, sơ cấp hành quân vào tăng cường cho chiến trường. Đoàn khi ấy có khoảng 500 cán bộ, chiến sĩ, gồm Ban chỉ huy, Đoàn vận tải bộ 301 cùng các bộ phận xây dựng kho, bao gói, sửa chữa vũ khí, trang bị.

Phiên hiệu Đoàn 559 gắn với thời điểm tháng 5/1959; ngày 19/5 sau đó trở thành ngày truyền thống của Bộ đội Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh.

Nhưng lúc ấy, “đường Trường Sơn” chưa phải những trục đường cho đoàn xe nối nhau ra tiền tuyến như hình ảnh quen thuộc về sau. Những người lính đầu tiên còn phải khảo sát địa hình, tìm lối, lập trạm và tổ chức một tuyến vận chuyển tuyệt đối bí mật. Khe Hó, một thung lũng ở phía tây nam Vĩnh Linh, được lựa chọn làm điểm xuất phát đầu tiên để tiến vào Trường Sơn. Ngày 26/6/1959, lực lượng Đoàn 559 vào tập kết tại đây, chuẩn bị cho những chuyến vận chuyển đầu tiên.

Từ nhiệm vụ được giao ngày 19/5/1959, một tuyến chi viện chiến lược dần hình thành và không ngừng phát triển trong những năm chiến tranh. Nhưng trước khi có những đoàn xe, những binh trạm, đường ống xăng dầu hay mạng lưới giao thông rộng lớn, con đường ấy đã bắt đầu bằng những người lính lặng lẽ đi tìm lối giữa đại ngàn Trường Sơn.