Ngày mất của nhà giáo Văn Như Cương

PGS Văn Như Cương sinh năm 1937 trong một gia đình làm nghề dạy học chữ Hán (đồ Nho) tại Quỳnh Lưu, Nghệ An.

Sở hữu năng khiếu thiên bẩm ở cả hai lĩnh vực Toán học và Ngữ văn, nhưng vào năm 1954, ông vẫn quyết định theo học ngành Toán tại Đại học Sư phạm Hà Nội.

Sau khi tốt nghiệp, nhà giáo trẻ được giữ lại trường, khởi đầu chuỗi ngày gắn bó với bục giảng và công tác đào tạo.

Trở về từ Liên Xô với học vị Phó tiến sĩ nhưng lương chẳng đủ ăn, ông quyết định quây sân nhà... nuôi lợn.

Một con lợn, trừ tiền cám, mỗi tháng cũng kiếm được 70.000đ, bằng đúng lương của ông thời điểm đó.

“Không phải TS. Văn Như Cương nuôi lợn mà lợn nuôi TS. Văn Như Cương.”

Năm 1984, ông vinh dự được công nhận là Phó Giáo sư ngay từ đợt xét phong thứ hai của cả nước.

Dẫu vậy, trước tình trạng khủng hoảng khi ấy, người thầy tâm huyết vẫn nung nấu ý định mở một trường tư thục nhằm thay đổi diện mạo nền giáo dục nước nhà.

Năm 1989, bất chấp khó khăn chồng chất, ông đề xuất thành lập Trường THPT Lương Thế Vinh (Hà Nội) - ngôi trường dân lập đầu tiên ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới.

“Học phí trường thu một tháng tương đương 10kg gạo. Nhiều gia đình nông dân đã nộp gạo thay tiền.”

“Những lần đi nghe ngóng qua văn phòng, tôi phải cầm lòng khi nhìn thấy nhiều bao gạo vá chằng vá đụp.”

Thế nhưng, gian khó chẳng thể làm chùn bước người kiến tạo.

Ngày ấy, nhiều giáo viên kéo đến xin tình nguyện dạy không công, thầy trò cùng chạy sô, dần đưa Lương Thế Vinh trở thành ngôi trường chất lượng cao, khẳng định thành công của mô hình dân lập.

Song song với công tác giảng dạy, ông còn là chủ biên của hơn 60 đầu sách giáo khoa, sách tham khảo và giáo trình các loại, đặt những viên gạch đầu tiên cho sự phát triển của giáo dục tư thục sau này.

Từng có thời điểm, trường Lương Thế Vinh được đề xuất đổi tên thành Văn Như Cương, nhưng theo gia đình, ông nhất quyết không đồng ý vì muốn giữ trọn cái tên vốn đã gắn bó với bao thế hệ học sinh.

Ngày 9/10/2017 (tức ngày này cách đây tròn 9 năm), sau thời gian dài chống chọi với bệnh tật, người thầy đáng kính ấy đã trút hơi thở cuối cùng tại nhà riêng, hưởng thọ 80 tuổi.

Theo di nguyện của ông, một phần tiền phúng viếng cũng được gia đình dùng để xây dựng các điểm trường cho trẻ em vùng cao, nơi triết lý giáo dục của người thầy mẫu mực được khắc trang trọng trên đá.

“Các em có thể trở thành những người lao động chân chính, những nhà kỹ thuật có chuyên môn giỏi, những người nghiên cứu thành công, những doanh nghiệp tầm cỡ,... nhưng trước hết phải là người tử tế.”