Ngày Người ra đi tìm đường cứu nước | Chủ tịch Hồ Chí Minh (Đặng Đình Thao - Bí thư Chi đoàn ấp 2A)

Có những ngày trong lịch sử chỉ diễn ra trong một khoảnh khắc, nhưng lại làm thay đổi vận mệnh của cả một dân tộc. Với tôi, ngày 5 tháng 6 năm 1911 là một ngày như thế. Đó là ngày người thanh niên Nguyễn Tất Thành rời Bến Nhà Rồng, bắt đầu hành trình tìm đường cứu nước. Khi ấy, Người mới 21 tuổi. Phía trước là biển lớn, những miền đất xa lạ và một tương lai hoàn toàn chưa biết trước. Nhưng chính từ chuyến đi ấy, một hành trình lịch sử đã bắt đầu.

Mỗi khi hình dung về buổi sáng hôm đó, tôi thường nghĩ đến một thành phố Sài Gòn của hơn một thế kỷ trước. Những con đường còn đơn sơ, bến cảng nhộn nhịp với những chuyến tàu ra vào. Trên bến cảng, những người lao động tất bật với công việc thường ngày. Có lẽ chẳng ai nghĩ rằng trong dòng người ấy có một chàng trai trẻ đang chuẩn bị thực hiện một quyết định đặc biệt: rời Tổ quốc để tìm một con đường mới cho dân tộc.

Người thanh niên ấy tên là Nguyễn Tất Thành, sinh năm 1890 tại Nghệ An. Nguyễn Tất Thành lớn lên trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Tuổi thơ và những năm tháng trưởng thành của Người diễn ra trong bối cảnh đất nước bị thực dân Pháp đô hộ. Người chứng kiến cảnh nhân dân chịu áp bức, cuộc sống nghèo khổ và những phong trào yêu nước liên tiếp đứng lên nhưng chưa đạt được mục tiêu giành lại độc lập.

Những câu hỏi lớn dần hình thành trong tâm trí người thanh niên ấy: "Vì sao đất nước mất độc lập? Vì sao những phong trào chống Pháp trước đó chưa thành công? Và quan trọng hơn: muốn cứu nước thì phải đi theo con đường nào?"

Trước Người, đã có rất nhiều nhà yêu nước lựa chọn những con đường khác nhau. Có người muốn dựa vào Nhật Bản để tiến hành cải cách, có người chủ trương dùng bạo lực để giành lại độc lập. Những con người ấy đều mang một tấm lòng yêu nước sâu sắc. Nhưng những con đường họ lựa chọn chưa đem lại kết quả.

Nguyễn Tất Thành nhận ra rằng muốn tìm được con đường đúng, trước hết phải tìm hiểu thế giới. Người không muốn chỉ nghe người khác kể về phương Tây. Người muốn tự mình đi, tự mình quan sát, tự mình tìm hiểu.

Và đó là lý do ngày 5 tháng 6 năm 1911 trở thành một dấu mốc đặc biệt. Tại Bến Nhà Rồng, Nguyễn Tất Thành lên con tàu Amiral Latouche-Tréville, làm phụ bếp với tên Văn Ba. Người bắt đầu một hành trình mà không ai có thể biết trước sẽ kéo dài bao nhiêu năm và kết thúc ở đâu.

Tôi hình dung khoảnh khắc con tàu rời bến. Bến cảng dần lùi lại phía sau. Những mái nhà của Sài Gòn nhỏ dần. Dòng sông mở ra trước mắt. Phía trước là biển cả mênh mông. Có lẽ trong khoảnh khắc ấy, Nguyễn Tất Thành cũng mang theo những nỗi nhớ rất riêng: nhớ quê hương, nhớ gia đình, nhớ đất nước. Nhưng trên tất cả là một quyết tâm lớn hơn: tìm cho được con đường giải phóng dân tộc.

Điều đặc biệt ở quyết định ấy là Nguyễn Tất Thành ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ. Người không có trong tay một đội quân. Không có tiền bạc lớn. Không có một tổ chức chính trị hùng mạnh đứng sau. Người chỉ có lòng yêu nước, ý chí và một câu hỏi chưa có lời giải.

Nguyễn Tất Thành đã đi qua nhiều quốc gia, nhiều châu lục. Người làm nhiều công việc khác nhau để sinh sống, tiếp xúc với nhiều tầng lớp nhân dân và quan sát xã hội ở các nước phương Tây. Người tận mắt chứng kiến sự giàu có của những nước công nghiệp, nhưng đồng thời cũng nhìn thấy những người lao động nghèo khổ. Người nhận ra rằng không phải cứ ở một quốc gia giàu mạnh thì mọi người dân đều có cuộc sống sung túc.

Qua nhiều năm tìm tòi, nghiên cứu và hoạt động cách mạng, Nguyễn Ái Quốc (lúc này đã đổi tên thành Nguyễn Ái Quốc) từng bước tiếp cận chủ nghĩa Mác – Lênin và xác định đây là con đường có thể giúp giải quyết vấn đề giải phóng dân tộc Việt Nam.

Người không chấp nhận những câu trả lời có sẵn. Người không lựa chọn con đường chỉ vì người khác đã đi. Người muốn tự mình kiểm chứng. Đó là phẩm chất rất quan trọng của một người làm cách mạng: dám đặt câu hỏi, dám bước đi và dám chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

Từ một chuyến tàu rời Bến Nhà Rồng, một hành trình lịch sử đã mở ra. Hành trình ấy kéo dài gần ba thập niên trước khi Nguyễn Ái Quốc trở về Tổ quốc năm 1941. Trong khoảng thời gian ấy, Người đã hoạt động ở nhiều nơi, tham gia phong trào công nhân và phong trào cách mạng quốc tế, nghiên cứu lý luận và tìm kiếm con đường giải phóng cho dân tộc.

Hai mươi năm sau chuyến đi, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930 dưới sự chủ trì của Nguyễn Ái Quốc. Mười năm sau nữa, Người trở về Việt Nam. Và năm 1945, Cách mạng Tháng Tám thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời.

Nhìn lại cả hành trình ấy, tôi càng cảm nhận rõ hơn ý nghĩa của buổi sáng ngày 5 tháng 6 năm 1911. Một người thanh niên bước xuống tàu. Nhưng phía sau bước chân ấy là vận mệnh của cả một dân tộc. Nếu ngày hôm đó Nguyễn Tất Thành không dám ra đi, lịch sử có thể đã diễn biến theo một con đường khác. Nhưng Người đã chọn bước vào một hành trình đầy gian khổ, chấp nhận xa quê hương, làm những công việc nặng nhọc và trải qua vô vàn thử thách để tìm lời giải cho câu hỏi lớn nhất của thời đại mình.

Không phải lúc nào người anh hùng cũng bắt đầu bằng một chiến công vang dội. Đôi khi, họ bắt đầu bằng một quyết định rất lặng lẽ. Một bước chân rời bến. Một con tàu đi vào biển lớn. Một người thanh niên mang theo tình yêu quê hương và một khát vọng chưa thành hình. Từ Bến Nhà Rồng ngày ấy, Nguyễn Tất Thành đã ra đi tìm đường cứu nước.

Và nhiều năm sau, khi nhìn lại chặng đường lịch sử ấy, tôi hiểu rằng điều làm nên tầm vóc của Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là những thành tựu Người đạt được, mà còn là bản lĩnh dám tìm một con đường mới khi những con đường cũ đã không đưa dân tộc đến độc lập.

Và khi đứng trước Bến Nhà Rồng hôm nay, tôi tin rằng mỗi người đều có thể cảm nhận được dư âm của một buổi sáng cách đây hơn một thế kỷ — nơi một con tàu đã rời bến, mang theo một người thanh niên Việt Nam đi tìm câu trả lời cho tương lai của đất nước.

Từ một bước chân ra đi, một con đường cứu nước đã được tìm thấy.