Ngày nhận tin người bạn không trở về

Có những ngày trong đời người, dù đã đi qua rất nhiều năm, chỉ cần nhớ lại là lòng vẫn chùng xuống.

Với tôi, đó là ngày nhận tin người bạn không trở về.

Hôm ấy, đơn vị đang dừng chân sau một chặng hành quân.

Mọi người ngồi rải rác bên những gốc cây. Người kiểm tra lại ba lô, người lau đôi dép dính đầy bùn, người tranh thủ uống ngụm nước.

Tôi vẫn nghĩ Lâm sẽ trở về.

Chúng tôi đã cùng nhau đi qua nhiều chặng đường như thế.

Cùng chia nhau gói lương khô.

Cùng nằm chung một chiếc võng.

Cùng che mưa dưới tấm tăng.

Cùng kể chuyện quê nhà trong những đêm rừng vắng.

Vậy mà hôm ấy, người chỉ huy gọi chúng tôi lại.

Giọng anh trầm xuống:

— Anh em chuẩn bị tinh thần.

Tôi nhìn mọi người.

Không ai nói gì.

Rồi cái tên Lâm được nhắc đến.

Tôi đứng lặng.

Tôi nghe những lời tiếp theo nhưng gần như không còn nhớ rõ.

Chỉ nhớ một câu:

Lâm đã không trở về.

Tôi nhìn chiếc ba lô bên cạnh mình.

Bỗng nhớ lần cuối Lâm ngồi bên tôi.

Cậu còn cười.

Còn hỏi ngày mai đi đường nào.

Còn nói sau này về quê sẽ sửa lại mái nhà.

Những câu chuyện ấy mới hôm nào còn rất gần.

Vậy mà giờ đây, người kể chuyện đã không còn.

Tối hôm đó, tôi không ngủ.

Tôi lấy trong túi ra tấm ảnh gia đình mà Lâm từng giữ.

Tôi nhìn rất lâu.

Trong ảnh, Lâm vẫn còn trẻ.

Nụ cười vẫn nguyên vẹn.

Tôi khẽ nói:

— Tao sẽ mang tấm ảnh này về cho mẹ mày.

Không có ai trả lời.

Nhưng tôi biết mình phải nhớ lời hứa ấy.

Ngày hôm sau, chúng tôi tiếp tục hành quân.

Đội hình vẫn tiến về phía trước.

Nhưng với tôi, hàng quân đã thiếu đi một người.

Mỗi lần đến giờ nghỉ, tôi theo thói quen nhìn sang bên cạnh.

Rồi mới nhớ Lâm không còn ở đó.

Có những thói quen mất rất lâu mới thay đổi.

Nhiều ngày sau, một người đồng đội nói:

— Đừng buồn mãi. Mình còn nhiệm vụ.

Tôi gật đầu.

Tôi hiểu.

Nhưng tôi cũng hiểu rằng tiếp tục bước đi không có nghĩa là quên người đã nằm lại.

Trái lại, chúng tôi càng phải nhớ.

Nhớ để biết mình từng có một người bạn.

Nhớ để kể lại cho gia đình anh ấy.

Nhớ để những năm tháng tuổi trẻ của anh không biến mất cùng thời gian.

Nhiều năm sau, khi trở về quê, tôi tìm đến gia đình Lâm.

Mẹ cậu đã già.

Tôi trao lại tấm ảnh.

Bà cầm lấy, nhìn rất lâu rồi hỏi:

— Những ngày cuối cùng nó có nhắc đến nhà không cháu?

Tôi đáp:

— Có bác ạ. Anh ấy nhắc nhiều lắm.

Tôi kể cho bà nghe những chuyện bình thường về Lâm.

Những chuyện có thể chẳng được ghi trong bất kỳ cuốn sách lịch sử nào.

Nhưng đó là những điều khiến một người mẹ biết rằng con mình đã sống những năm tháng cuối cùng bên những người bạn thật lòng.

Bác Được kể:

“Ngày nhận tin Lâm không trở về, tôi hiểu rằng chiến tranh không chỉ lấy đi một người lính. Nó để lại một khoảng trống trong gia đình, trong đơn vị và trong lòng những người bạn.”

Nhưng bác cũng nói:

“Người đã hy sinh không thể trở về, nhưng ký ức về họ thì người sống có thể giữ lại.”

Vì vậy, mỗi lần nhắc đến Lâm, bác không chỉ kể về ngày anh ra đi.

Bác kể về người bạn đã từng cười, từng nhớ mẹ, từng chia nhau gói lương khô và từng mơ về ngày trở lại quê nhà.

Để rồi sau nhiều năm, cái tên ấy vẫn còn được nhắc đến bằng sự trân trọng.

Có những người bạn không thể cùng ta đi đến cuối con đường. Nhưng họ có thể ở lại trong ký ức suốt phần đời còn lại — qua một tấm ảnh, một câu chuyện, một lời hứa và những lần người sống gọi tên họ.