NGÀY TRỞ VỀ CỦA NGƯỜI DÂN MỸ TRẠCH

Những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Mỹ Trạch là một làng quê nằm sát đường 20, một vị trí khiến nơi đây trở thành địa bàn có ý nghĩa về giao thông và quân sự.

Chiến tranh đến gần.

Đối với những người dân vốn chỉ quen với ruộng đồng, cuộc sống bỗng trở nên bất an. Tiếng súng, những cuộc càn quét và nguy cơ quân địch xuất hiện bất cứ lúc nào khiến nhiều gia đình phải đưa người già, phụ nữ và trẻ nhỏ rời khỏi quê hương.

Theo tư liệu Bình Giang đất và người, ngay từ đầu kháng chiến, nhân dân Mỹ Trạch đã tản cư triệt để; mãi đến khoảng năm 1952–1953 người dân mới lần lượt trở về quê. Trong thời gian chiến tranh, đình và chùa của làng cũng bị phá hoại.

Hãy thử hình dung ngày những người dân Mỹ Trạch rời làng.

Một gia đình có thể chỉ kịp mang theo những thứ cần thiết nhất.

Một ít quần áo.

Ít gạo.

Một vài vật dụng trong nhà.

Có người phải bế con nhỏ.

Có người ngoái nhìn lại căn nhà, mảnh vườn, cánh đồng mà không biết bao giờ mới được trở về.

Quê hương vốn là nơi để trở về, nhưng trong chiến tranh, chính quê hương đôi khi lại trở thành nơi nguy hiểm nhất.

Những con đường làng vốn quen thuộc trở nên vắng vẻ.

Những mái nhà không còn tiếng người.

Đình làng, chùa làng — những nơi từng gắn với đời sống tinh thần của người dân — cũng bị chiến tranh tàn phá.

Nhưng người dân Mỹ Trạch không rời quê mãi mãi.

Khoảng năm 1952–1953, sau những năm tháng chiến đấu và biến động, họ bắt đầu trở về.

Ngày trở về có lẽ không giống ngày ra đi.

Nếu ngày ra đi là tiếng khóc, sự vội vã và nỗi lo sợ thì ngày trở về có thể là một cảm giác vừa vui mừng vừa xót xa.

Bởi trước mắt họ là một quê hương đã đổi khác.

Có những căn nhà bị hư hại.

Có những công trình làng xã bị phá.

Đình, chùa không còn nguyên vẹn.

Nhưng quan trọng nhất, người dân đã trở lại trên chính mảnh đất của mình.

Họ bắt đầu dựng lại nhà cửa.

Khôi phục cuộc sống.

Làm lại ruộng đồng.

Và từng bước hàn gắn những vết thương chiến tranh.

Câu chuyện Mỹ Trạch cho thấy “thời hoa lửa” không chỉ là những trận đánh giữa bộ đội và quân địch.

Đôi khi, cuộc chiến được nhìn thấy qua cảnh một làng quê phải bỏ nhà đi tản cư và nhiều năm sau mới có thể trở về.