Ngày tù nhân Hỏa Lò tuyệt thực tưởng nhớ Hoàng Văn Thụ

Trong bài hồi ức Nhớ lại một thời không bao giờ quên do Di tích Nhà tù Hỏa Lò công bố, Nguyễn Sỹ Huynh kể về cuộc phản đối việc xử tử Hoàng Văn Thụ. Người tù hô khẩu hiệu phản đối, rồi tuyệt thực ngày 24 tháng 5 năm 1944 để tưởng nhớ ông. Đây là lời kể của người từng sống trong nhà tù, cho thấy sự hy sinh đã tác động đến những người còn bị giam như thế nào. Họ bị hạn chế đi lại, không thể tổ chức một lễ tiễn biệt theo cách thông thường, nhưng vẫn tìm một hình thức thể hiện thái độ chung. Có thể hiểu cuộc tuyệt thực như việc biến nỗi đau riêng của mỗi người thành một hành động tập thể mà nhà tù phải nhận thấy. Trong điều kiện thiếu thốn, từ chối khẩu phần ăn là một việc có giá phải trả; chính hoàn cảnh ấy khiến hành động tưởng nhớ mang sức nặng. Nó cho thấy mối gắn bó với người đã mất tiếp tục tồn tại sau khi ông bị đưa khỏi buồng giam. Câu chuyện cũng giúp nhìn sự ảnh hưởng của một người qua phản ứng của cộng đồng quanh họ. Uy tín không chỉ được thể hiện bằng chức vụ, mà còn qua việc những người cùng trải qua nguy hiểm coi sự mất mát ấy là chuyện của chính mình. Tuy vậy, khi sử dụng hồi ức, nên giữ rõ người kể và hoàn cảnh được kể, thay vì biến cảm nhận của một nhân chứng thành biên bản đầy đủ về mọi người trong tù. Phần chắc chắn và có ý nghĩa ở đây là ký ức về sự phản đối, thương tiếc và đoàn kết. Qua đó, Hoàng Văn Thụ hiện lên trong một quan hệ sống động với đồng đội: sự can đảm của ông đã được họ chứng kiến, ghi nhớ và đáp lại bằng lựa chọn của những người còn ở lại.