NGHÈ BẾN - NƠI DIỄN RA NHIỀU SỰ KIỆN LỊCH SỬ CÁCH MẠNG CỦA ĐỊA PHƯƠNG

Nghè Bến nằm ở cuối thôn Bến (nay là thôn Đầu Bến), xã Hợp Tiến. Tên gọi di tích được gọi theo địa danh của làng. Từ thị trấn Nam Sách đi hướng cầu Bình theo Quốc lộ 37 đến đầu trường THPT Mạc Đĩnh Chi rẽ trái vào đường liên xã khoảng 2,0km là tới di tích.Hợp Tiến là một xã nằm ở phía Bắc huyện Nam Sách. Đầu thế kỷ 19, thôn Bến (thôn Đầu Bến ngày nay) thuộc xã Tạ Xá, tổng Cao Đôi, huyện Chí Linh. (Xã Tạ Xá gồm 3 thôn Tè, Đầu, Bến). Cuối thế kỷ 19, do thay đổi địa giới hành chính, Tạ Xá chuyển về huyện Thanh Lâm. Khi bỏ cấp phủ, Thanh Lâm đổi thành huyện Nam Sách. Sau năm 1945, thực hiện liên xã, Tạ Xá trở thành một thôn của xã Hợp Tiến. Xã Hợp Tiến hiện nay gồm 4 thôn gồm: Cao Đôi, Đầu Bến, Tè và La Đôi.Hợp Tiến ở vào vị trí quan trọng. Phía Tây có Tỉnh lộ 390, đây là con đường huyết mạch trong kháng chiến chống thực dân Pháp. Phía Đông gần Quốc lộ 37, phía Bắc giáp 2 con sông lớn là sông Kinh Thầy và sông Thái Bình bao bọc từ phía Tây qua phía Bắc xuống phía Đông. Giao thông thủy bộ đều thuận lợi dễ dàng cho việc di chuyển và hoạt động cách mạng trong kháng chiến. Đây là trung tâm của các cơ sở cách mạng: Hải Phòng, Hồng Quảng, Hưng Yên, Hà Nội… Các cơ sở này nếu bị lộ có thể rút về Tạ Xá an toàn, từ đây liên lạc với Việt Bắc và các cơ sở khác thuận lợi. Do vậy, Ban cán sự Đảng Liên tỉnh B đã đặt cơ sở tại Tạ Xá. Xứ ủy Bắc Kỳ đã điều về đây nhiều cán bộ có năng lực để gây dựng và thúc đẩy phong trào.Bia di tích cách mạng Nghè Bến

Sự kiện lịch sử, nhân vật được thờNghè Bến là ngôi nghè cổ được xây dựng cách đây 200 năm. Thời phong kiến, tỉnh Hải Dương có số Tiến sĩ nho học đứng đầu cả nước tính theo đơn vị tỉnh, thành phố (486/2898người). Xét theo đơn vị huyện, Nam Sách không chỉ có số lượng Tiến sĩ nho học nhiều nhất tỉnh Hải Dương mà còn là huyện có số Tiến sĩ nhiều nhất trong cả nước với 126 người (tính theo đơn vị hành chính hiện nay). Thời đó có 3 ông đi thi đỗ quan nghè, khi về bị đắm thuyền chết, một người trôi dạt về Nam Tân, một người trôi dạt về Lương Gián - Quốc Tuấn, còn người kia dạt vào thôn Bến và được người dân an táng cạnh Bến nước rồi lập miếu thờ, sau được xây thành Nghè để thờ quan nghè, trên nóc có 3 chữ Hán là Quang - Thiên - Trọng, nghĩa là: Nghìn năm mãi vẫn trân trọng người học cao luôn tỏa sáng. Hiện tại phần mộ chí của ông vẫn nằm ngay dưới nền ngôi nghè.Nghè Bến còn là nơi diễn ra nhiều sự kiện lịch sử cách mạng của địa phương. Ngày 19/5/1940, tại nghè Bến, Liên tỉnh B đã quyết định thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản Tạ Xá gồm 3 Đảng viên là Đồng Chí Lê Bích Sam, Lê Thị Quỳnh và Đoàn Văn Kích. Đồng chí Lê Bích Sam được chỉ định làm Bí thư Chi bộ.Chùa Phúc Lâm và cây Chi cổ thụ 200 năm tuổi

Chi bộ Đảng ở Tạ Xá được thành lập có ý nghĩa vô cùng to lớn không chỉ với phong trào cách mạng của huyện Nam Sách mà còn của tỉnh Hải Dương. Đây là chi bộ đầu tiên được thành lập trên địa bàn huyện Nam Sách, là chi bộ tiền thân góp phần ra đời Phủ ủy (Huyện ủy Nam Sách) ngày 20/7/1940. Sự ra đời của Chi bộ Đảng ở Tạ Xá có ý nghĩa quan trọng trong các việc góp phần thành lập Đảng bộ tỉnh Hải Dương (10/6/1940) và các chi bộ khác trong huyện như: Chi bộ Trại Chua - Hàm Ếch ở Chí Linh, Thanh Lang ở Thanh Hà và Nhà máy nước ở thành phố Hải Dương.3. Lịch sử hình thành và phát triển di tíchNghè Bến được khởi dựng cách ngày nay 200 năm, tọa lạc bên cạnh dòng sông T2-14, hướng Bắc, kiến trúc theo kiểu chữ Nhất gồm tòa hậu cung 01 gian đơn giản, phía trước có hiên và trước hiên có hai bức đại bằng tre dựng ở hai bên.Từ năm 1939-1940, nghè Bến đã được cán bộ cách mạng chọn làm nơi gây dựng cơ sở hoạt động. Tại đây, ngày 19/5/1940, đã thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Nam Sách và tiếp tục là nơi hoạt động, hội họp, in ấn tài liệu, truyền đơn phục vụ cách mạng.Sau kháng chiến chống Pháp, do thời gian, nghè Bến đã bị xuống cấp, năm 1983, Nhân dân tận dụng những vật liệu cũ và công đức để tôn tạo lại ngôi nghè nhỏ như hiện nay trên khuôn viên diện tích 1.796 m2 với kiến trúc kiểu chữ Nhất gồm 01 gian hậu cung khoảng 40 m2, nhìn về hướng Bắc.Năm 2009, nhằm kỷ niệm 70 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (03/02/2010), Nghè Bến đã được Đảng và Nhà nước quan tâm đầu tư nâng cấp, cho khắc bia để ghi lại những sự kiện lịch sử diễn ra tại đây nhằm lưu truyền giáo dục truyền thống cách mạng cho các tầng lớp nhân dân, thế hệ trẻ tại địa phương đời đời nhớ ơn và trân trọng về truyền thống cách mạng trên quê hương Nam Sách anh hùng.Bia di tích cách mạng Nghè Bến

Nhà bia được xây dựng trong khuôn viên của nghè Bến. Bia được dựng theo hình lục lăng, chất liệu được làm bằng đá xanh. Mặt trước ghi sự kiện thành lập Chi bộ Đảng Tạ Xá, ý nghĩa của sự ra đời tổ chức Đảng tại đây.4. Bảo tồn và phát huy giá trị di tíchDi tích Nghè Bến- nơi thành lập Chi bộ Đảng Tạ Xá được Ủy Ban nhân dân xã Hợp Tiến giao cho cơ sở thôn trông coi quản lý. Dấu tích của Nghè Bến đến nay còn lại một hậu cung nhỏ dùng làm nơi thờ tự. Vào các dịp lễ, tết, ngày kỷ niệm lớn của đất nước, các cấp chính quyền, cơ quan, đơn vị, đoàn thể và nhân dân trong huyện, xã thường đến di tích đặt hoa, dâng hương kỷ niệm tưởng nhớ các đồng chí, đồng đội đã hy sinh và ôn lại truyên thống cách mạng hào hùng của dân tộc từng diễn ra tại di tích.Trong những năm tới chính quyền và cộng đồng nhân dân cần chung tay để huy động mọi nguồn lực góp phần tu bổ, tôn tạo để di tích khang trang hơn, đáp ứng nhu cầu văn hóa tâm linh của người dân địa phương cũng như việc tôn vinh, tuyên truyền lan tỏa những giá trị truyền thống lịch sử cách mạng trên quê hương Hợp Tiến đến đông đảo mọi tầng lớp nhân dân, thế hệ trẻ hôm nay và mai sau.