NGHE DÒNG THẠCH HÃN KỂ CHUYỆN: “CẢM NHẬN SAU CHUYẾN VỀ NGUỒN THÀNH CỔ QUẢNG TRỊ, VỀ CÂU CHUYỆN NỮ DU KÍCH NGUYỄN THỊ THU CÙNG BỐ CHỒNG ĐƯA ĐÒ SANG SÔNG GÓP PHẦN TẠO NÊN MỘT THỜI HOA LỬA HÀO HÙNG ”.

Những ngày cuối tháng Mười, Quảng Trị bước vào mùa mưa. Mưa đến dồn dập, trắng trời, nước trên dòng Thạch Hãn dâng cao, đục ngầu và cuộn xiết. Đứng bên bờ sông trong chuyến về nguồn, bỗng nhận ra: có những cơn mưa không chỉ làm ướt đất trời, mà còn đánh thức ký ức. Ký ức của một thời mà từ trên cao trút xuống không chỉ là nước, mà là bom đạn của giặc thù; dưới mặt đất là xương máu, mồ hôi và nước mắt hòa vào từng tấc đất Thành cổ Quảng Trị.

Giữa dòng ký ức ấy, hình ảnh nữ du kích Nguyễn Thị Thu – người đưa đò trên dòng sông Thạch Hãn hiện lên không bằng ánh hào quang, mà bằng sự lặng thầm đến nhói lòng. Bà không bước ra từ huyền thoại, mà đi lên từ đời thực, như một nhân chứng lịch sử sống của mùa hè đỏ lửa năm 1972 khi mà vừa tròn 17 tuổi.

Năm ấy, bà Thu vừa tròn 17 tuổi. Ở cái tuổi đáng lẽ chỉ biết đến những giấc mơ, thì bà đã khoác lên mình màu áo của người chiến sĩ du kích. Cũng ở tuổi 17, bà nên duyên với ông Nguyễn Câu là con của ông Nguyễn Con người lái đò đưa bộ đội ta cùng với vũ khí đạn dược tiến vào Thành cổ Quảng Trị trong trận đánh 81 ngày đêm đỏ lửa, một mối duyên mộc mạc bên bờ sông Thạch Hãn. Hai người chỉ kịp làm lễ dạm ngõ đơn sơ, chưa kịp gọi nhau là vợ chồng thì chiến tranh ập đến. Ông Câu lên đường vào miền Nam, còn bà Thu ở lại, cùng bố chồng giữ con đò nhỏ, bám trụ bên bờ sông, phục vụ cách mạng.

Từ đó, con đò trên sông Thạch Hãn không còn là phương tiện mưu sinh, mà trở thành ranh giới giữa sự sống và cái chết. Trong mưa bom, bão đạn, giữa dòng nước xiết và màn đêm đặc quánh, bà Thu cùng cha chồng chèo đò đưa từng tốp chiến sĩ vượt sông vào Thành cổ. Mỗi chuyến đi là một lần đánh cược mạng sống. Mỗi nhịp chèo là một lời tiễn biệt không nói thành lời.

Chiến tranh đi qua, bom đạn để lại trong bà những di chứng khiến ký ức đôi lúc chắp vá. Nhưng có những hình ảnh không bao giờ phai; tiếng gọi mẹ của người lính bị thương, tiếng rên la trong đêm tối, và những chuyến đò âm thầm mà bà biết rõ nhiều người đi, nhưng rất ít người trở về.

Cao trào của câu chuyện không nằm ở bom rơi hay đạn nổ, mà nằm ở lời kể nghẹn ngào của bà; con đò ấy đã đưa hàng ngàn chiến sĩ qua sông. Họ còn rất trẻ, mười tám, đôi mươi; nhiều người là sinh viên từ các giảng đường Hà Nội, gác lại bút nghiên để cầm súng. Bà đưa họ sang bờ bên kia, trong lòng hiểu rằng, có thể đó là lần cuối cùng nhìn thấy họ còn nguyên vẹn. Nỗi đau lớn nhất của người đưa đò không phải là cái chết, mà là sống cùng ký ức tiễn đưa quá nhiều người không có ngày trở lại.

Nghe đến đó, đứng bên dòng Thạch Hãn hôm nay, chợt lặng người. Dòng sông vẫn chảy, trời vẫn mưa, nhưng mỗi gợn nước như mang theo một linh hồn, mỗi nhịp sóng như vọng lại lời nhắn gửi của lịch sử. Tôi hiểu rằng: hòa bình mà chúng ta đang có được không phải điều hiển nhiên, mà là kết quả của những tuổi xuân đã mãi mãi dừng lại, của những con người bình dị đã sống trọn vẹn cho Tổ quốc thân yêu.

Chuyến về nguồn khép lại, nhưng trong tôi mở ra một dòng suy nghĩ rất sâu. Là đoàn viên thanh niên, là thế hệ trẻ của hôm nay, chúng ta không phải cầm súng ra chiến trường, nhưng chúng ta đang đứng trước một trận tuyến khác – trận tuyến của trách nhiệm, của cống hiến và của sự tử tế với đất nước này. Tôi hiểu rằng tri ân không chỉ là xúc động, mà là sống xứng đáng: sống có lý tưởng, làm việc bằng kỷ luật, hành động bằng lương tâm và trái tim của người trẻ để có thể xứng đáng với một thời hoa lửa đầy hào hùng và oanh liệt của các cô, các chú, các bác đã dũng cảm chiến đấu, dũng cảm hy sinh không vì lợi ích cá nhân mà vì lòng yêu dân tộc, lòng yêu quê hương sâu sắc.

Dòng sông Thạch Hãn vẫn lặng lẽ chảy qua năm tháng. Con đò năm xưa nay đã không còn nữa, nhưng tinh thần của những con người đưa đò “hai cha con bà Nguyễn Thị Thu” thì vẫn ở lại trong lịch sử, trong ký ức của một thời hoa lửa, một thời khói đạn của chiến tranh giải phóng dân tộc và trong chính mỗi người trẻ biết cúi đầu trước quá khứ để bước đi vững vàng hơn trong hiện tại và tương lai, để sống xứng đáng với một thời hoa lửa của dân tộc Việt Nam.