NGHE NGƯỜI LÍNH GIÀ KỂ CHUYỆN MỘT ĐỜI CHIẾN ĐẤU - Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Văn Cán

Có những câu chuyện chiến tranh không nhất thiết phải bắt đầu bằng tiếng súng. Đôi khi, câu chuyện ấy bắt đầu từ dáng ngồi trầm tĩnh của một người lính già, từ ánh mắt đã đi qua nhiều năm tháng gian lao và từ niềm tự hào lặng lẽ khi nhắc lại một đời công tác, chiến đấu bảo vệ Tổ quốc. Khi tìm hiểu về Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Văn Cán ở phường Trung Dũng (nay là phường Trấn Biên, thành phố Đồng Nai), chúng tôi có cảm giác như đang được lắng nghe một người đi trước kể lại những năm tháng không thể nào quên của đời mình.

Đầu năm 2025, lãnh đạo tỉnh Đồng Nai và thành phố Biên Hòa đã đến thăm, chúc Tết gia đình Đại tá Phạm Văn Cán. Đó là một cuộc thăm hỏi đầu xuân, nhưng với chúng tôi, ý nghĩa của nó không dừng lại ở những lời chúc mừng năm mới. Đó còn là sự tri ân dành cho một người lính đã từng đi qua chiến tranh, từng công tác, chiến đấu bảo vệ Tổ quốc trong rất nhiều khó khăn, hy sinh, gian khổ nhưng vẫn luôn giữ trong lòng niềm tự hào.

Chúng tôi sinh ra khi đất nước đã hòa bình, nên chiến tranh đối với chúng tôi ban đầu chỉ là những bài học trong sách, những bức ảnh tư liệu, những ngày kỷ niệm trang trọng. Nhưng càng tìm hiểu về những người như Đại tá Phạm Văn Cán, chúng tôi càng hiểu rằng lịch sử không hề xa xôi. Lịch sử đang ở rất gần, trong chính những con người còn sống giữa đời thường, trong những mái nhà bình dị ở Biên Hòa, trong những câu chuyện được kể lại bằng giọng nói chậm rãi của các cô chú, các bác đã từng trải qua một thời khói lửa.

Hơn 20 năm gắn bó với Quân đội nhân dân Việt Nam, Thượng tá Phạm Văn Cán, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân đã có rất nhiều đóng góp cho Tổ quốc. Ông là một trong những người đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam lái xe tăng đặc chủng vào chiến trường Nam Bộ hỗ trợ trong những trận đánh ác liệt để giải phóng miền Nam. Năm 1971, khi đang là sinh viên năm thứ ba ngành chế tạomáy của Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, ông đã gác lại việc học, xung phong lên đường nhập ngũ và vào chiến trường Nam Bộ. Cũng như bao người lính trẻ thời ấy, trong ông luôn hừng hực khí thế và khát vọng sẵn sàng cống hiến, hy sinh để góp phần giành lại độc lập cho dân tộc. Cuối năm 1975, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân khi vừa tròn 25 tuổi. Sau đó, ông công tác tại Lữ đoàn Tăng thiết giáp Quân khu 7 và tiếp tục tham gia chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam. Đến năm 1986, ông được phân công làm Trung đoàn phó kỹ thuật Trung đoàn 26 đóng quân tại Đồng Nai. Năm 1993, ông nghỉ hưu và sinh sống tại phường Quyết Thắng (TP. Biên Hòa), nay là phường Trấn Biên, thành phố Đồng Nai.

Có lẽ, với một người lính từng đi qua chiến tranh, những chữ "khó khăn", "hy sinh", "gian khổ" không phải là những khái niệm chung chung. Đó có thể là những tháng ngày hành quân vất vả, là thiếu thốn, hiểm nguy, là những lần đối diện với mất mát, là tình đồng đội được thử thách giữa ranh giới sống còn. Có những điều người lính kể ra rất nhẹ, nhưng người nghe lại thấy nặng. Bởi phía sau sự bình thản ấy là cả một thời tuổi trẻ đã gửi lại cho đất nước.

Điều khiến chúng tôi xúc động nhất là khi đọc lại lời chia sẻ của Đại tá Phạm Văn Cán về quá trình tham gia công tác và chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, ông nhắc đến gian khổ nhưng cũng nhắc đến niềm tự hào. Một người đã đi qua chiến tranh mà vẫn nói về quá khứ bằng niềm tự hào, đó là điều rất đáng kính trọng. Bởi niềm tự hào ấy không phải tự nhiên mà có. Nó được làm nên từ lòng yêu nước, từ kỷ luật của người lính, từ ý thức đặt Tổ quốc lên trên bản thân, từ sự sẵn sàng chịu đựng gian lao để bảo vệ cuộc sống bình yên cho nhân dân. Danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân mà Đại tá Phạm Văn Cán được trao tặng là sự ghi nhận cao quý của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với những cống hiến của ông. Nhưng chúng tôi nghĩ, điều lớn hơn cả danh hiệu là phẩm chất của người lính vẫn còn sáng lên trong cuộc sống đời thường. Sau chiến tranh, người lính trở về với gia đình, với quê hương, với mái nhà bình dị ở phường Trung Dũng (nay là phường Trấn Biên, thành phố Đồng Nai). Nhưng những gì họ đã trải qua không mất đi. Nó trở thành ký ức, thành bài học, thành tấm gương để thế hệ sau soi vào mà sống tốt hơn.

Việc lãnh đạo thành phố đến thăm gia đình Đại tá Phạm Văn Cán đầu năm 2025 cũng nhắc chúng tôi hiểu hơn về đạo lý "uống nước nhớ nguồn". Một địa phương biết tri ân người có công là một địa phương biết gìn giữ gốc rễ tinh thần của mình. Những bó hoa, món quà, lời hỏi thăm sức khỏe tuy giản dị nhưng chứa đựng sự biết ơn sâu sắc. Đó là cách quê hương nói với những người đi trước rằng: chúng tôi không quên. Những hy sinh của các thế hệ cha anh đã góp phần làm nên cuộc sống hòa bình, ấm no, hạnh phúc hôm nay.

Từ câu chuyện của Đại tá Phạm Văn Cán, chúng tôi nghĩ nhiều đến trách nhiệm của thế hệ trẻ. Chúng ta may mắn không phải sống trong bom đạn, không phải ra trận khi tuổi đời còn rất trẻ, không phải trải qua những mất mát mà thế hệ trước từng gánh chịu. Nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta được phép sống thờ ơ. Hòa bình là món quà quý giá, nhưng cũng là lời nhắc nhở. Nếu thế hệ đi trước đã dùng tuổi trẻ, xương máu và niềm tin để bảo vệ Tổ quốc, thì thế hệ hôm nay phải biết dùng tri thức, sức lao động và lối sống có trách nhiệm để xây dựng đất nước.

Theo bước chân những người anh hùng như Đại tá Phạm Văn Cán không phải là bước lại vào chiến tranh. Theo bước chân ông là học lấy bản lĩnh của người lính, tinh thần kỷ luật, lòng yêu nước và sự tận tụy với nhiệm vụ. Với học sinh, đó là học tập nghiêm túc, rèn luyện đạo đức, biết yêu thương gia đình và kính trọng người đi trước. Với đoàn viên, thanh niên, đó là sống có lý tưởng, dám nhận việc khó, biết cống hiến cho cộng đồng. Với mỗi người dân Đồng Nai hôm nay, đó là biết trân trọng lịch sử địa phương, quan tâm đến gia đình chính sách, thương binh, bệnh binh và người có công với cách mạng.

Giữa nhịp sống hôm nay của phường Trung Dũng (nay là phường Trấn Biên, thành phố Đồng Nai), câu chuyện về Đại tá Phạm Văn Cán như một lời nhắc âm thầm mà sâu sắc. Có thể chiến tranh đã lùi xa, nhưng phẩm chất của người lính thì vẫn còn nguyên giá trị. Lắng nghe câu chuyện của ông, chúng tôi hiểu rằng lòng yêu nước không chỉ nằm trong quá khứ, mà phải được tiếp nối trong hiện tại bằng những việc làm cụ thể, tử tế và có ích.

Một đời người lính đi qua chiến tranh để đất nước có hòa bình. Một thế hệ hôm nay được sống trong hòa bình thì phải biết sống sao cho xứng đáng. Đó là điều chúng tôi nhớ nhất khi nghĩ về Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Văn Cán — người lính già ở phường Trung Dũng (nay là phường Trấn Biên, thành phố Đồng Nai), người đã góp phần viết nên những trang lịch sử bằng chính cuộc đời chiến đấu và cống hiến của mình.