Nghệ sĩ nhiếp ảnh Lâm Hồng Long và tấm ảnh “Mẹ con ngày gặp mặt”

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, ông hoạt động trong phong trào Hoa kiều chống Pháp. Năm 1951, ông bị Pháp bắt giam ở nhà lao G.I Phan Thiết rồi chuyển ra nhà lao Nha Trang. Hết hạn tù, ông được trở về Phan Thiết rồi sau đó tiếp tục bị bắt giam ở trại an trí Đà Nẵng. Sau hiệp định Giơ-ne-vơ, ông được trả tự do năm 1954.

Sau khi tập kết ra Bắc, ông trở thành phóng viên nhiếp ảnh thời sự của Thông tấn xã Việt Nam, phụ trách phần công nghiệp, nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp. Ngoài ra, ông còn được giao nhiệm vụ chụp ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh với những tác phẩm nổi tiếng như: Bác Hồ với các cháu thiếu nhi, Bác Hồ với các anh hùng dũng sĩ miền nam, Bác Hồ tặng hoa cho Mẹ Suốt, Bác trồng cây đa ở Vật Lại - Ba Vì... đặc biệt là bức ảnh “Bác Hồ bắt nhịp bài ca kết đoàn” ghi lại hình ảnh Hồ Chủ tịch đứng lên bục cầm đũa chỉ huy hát bài ca Kết đoàn trong dạ hội quần chúng tại công viên Bách Thảo chào mừng thành công Ðại hội Ðảng toàn quốc lần thứ III, tháng 9/1960.

Năm 1961, ông được cử vào đoàn chuyên gia Việt Nam sang giúp Bộ Thông tin Chính phủ Vương quốc Lào đào tạo cán bộ và xây dựng bộ phận nhiếp ảnh cho Thông tấn xã Lào. Đầu năm 1973, ông được cử vào đoàn phóng viên chụp ảnh hoạt động của đoàn đại biểu Việt Nam Dân chủ cộng hoà tại Hội nghị Paris. Năm 1975, ông tham gia chiến dịch Hồ Chí Minh, có mặt chụp ảnh tại các mặt trận Huế, Đà Nẵng, Nha Trang, Biên Hòa và Dinh Độc Lập (Sài Gòn).

Ngày 4/5/1975, được tin có chuyến tàu chở 36 tử tù từ Côn Đảo về đất liền cập bến Rạch Dừa, Vũng Tàu, ông đã tìm tới để ghi lại sự kiện này. Đang đứng trước cổng khu nhà nơi đoàn nghỉ, chợt ông nghe thấy tiếng kêu của một bà má: “Má cứ tưởng con chết rồi!”. Ông vội quay ra thì thấy một bà mẹ già người Nam Bộ đang ôm choàng người con trai tử tù của mình, nghẹn ngào. Cảm động trước tình mẫu tử, nhà nghệ sĩ nhanh tay chiếc máy ảnh Rolleiflex của mình bấm máy. Ông ý thức rất rõ, đây là một khoảnh khắc đáng lưu nhớ và không dễ gì lặp lại.

Nhân vật chính trong tấm ảnh là đồng chí Lê Văn Thức, người tử tù có số 268 mang biển nửa xanh nửa đỏ ở Côn Đảo. Đồng chí Lê Văn Thức, sinh năm 1941, hiện đang ở xã Tân Thạch, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre. Trong kháng chiến chống Mỹ, những năm trước 1968, ông Thức là cán bộ giao liên tình báo hoạt động trong hàng ngũ của địch. Sau cuộc Tổng tiến công Xuân Mậu Thân 1968, vì một kẻ phản bội chỉ điểm, ông bị lộ và bị kẻ thù bắt, kết án tù tử hình rồi đày đi Côn Đảo.

Sau 7 năm liên tục ở trại tù tử hình Côn Đảo, sáng 30/4/1975, ông cùng các đồng chí trong lao tù đã vô cùng vui mừng, hạnh phúc khi nghe được tin Sài Gòn giải phóng, miền Nam thu về một mối Việt Nam. Ngay sau đó, dưới sự chỉ đạo của Đảng ủy Côn Đảo, ông cùng các đồng đội trong nhà tù Côn Đảo đã nổi dậy, phá nhà giam, bảo đảm an toàn cho những tù nhân tại đây thoát khỏi cảnh lao tù.

6 giờ chiều ngày 4/5/1975, khoảng 30 chiếc thủy đĩnh nhỏ, mỗi chiếc chở chừng 40-50 người khởi hành chở những tù nhân Côn Đảo trở về đất liền. 6 giờ sáng ngày 5/5/1975, đoàn tàu cập bến Rạch Dừa, Vũng Tàu.

Cùng lúc đó, nghe tin Đài Phát thanh Giải phóng loan báo đoàn tù từ Côn Đảo trở về, người mẹ của Thức vội vã khăn gói từ Bến Tre ra Vũng Tàu đón đồng chí Lê Văn Thức. Giây phút gặp nhau xúc động ấy đã được phóng viên ảnh Lâm Hồng Long chụp lại.

Sau đó, bức ảnh “Mẹ con ngày gặp lại” (hay “Ngày Hội ngộ”), được đăng trên báo Nhân dân. Năm 1991, tại Đại hội Nhiếp ảnh Quốc tế tổ chức tại Tây Ban Nha, được trao Bằng Tuyên dương Danh dự (Mencin Honor). Cùng với tác phẩm “Bác Hồ bắt nhịp bài ca kết đoàn”, tấm ảnh này đã giúp ông giành được Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật đợt 1 (1996).

Với mỗi người nghệ sĩ nói chung và nghệ sĩ nhiếp ảnh nói riêng, được chứng kiến và ghi lại những thời khắc quan trọng là một niềm vinh dự và tự hào. Giây phút “Ngày hội ngộ” chính là một trong những giây phút xúc động trong cuộc đời nghệ sĩ Lâm Hồng Long./.