Nghệ sĩ nhiếp ảnh Triệu Đại và những bức ảnh khét mùi bom đạn
Nghệ sĩ nhiếp ảnh Triệu Đại và những bức ảnh khét mùi bom đạn
70 năm sau Chiến dịch Điện Biên Phủ, rất nhiều bức ảnh quen thuộc đã trở thành niềm tự hào của cả dân tộc được chụp bởi một nghệ sĩ - chiến sĩ gạo cội của nền nhiếp ảnh cách mạng - nghệ sĩ nhiếp ảnh Triệu Đại.
Những câu chuyện về cuộc đời ông từ trước đến nay cũng ít được chia sẻ với công chúng. Một triển lãm về những bức ảnh của Triệu Đại trong Chiến dịch Điện Biên Phủ được tổ chức mới đây đã như một hé mở về cuộc đời và sự nghiệp của ông với nhiều tình tiết cảm động.Máy ảnh là cây súng, phim chụp như băng đạnSinh năm 1920, tại thôn Triều Khúc, xã Tân Triều, huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội (nay làng Triều Khúc thuộc Quận Thanh Xuân), sau Cách mạng Tháng Tám, Triệu Đại tham gia Thanh niên Cứu quốc Thành Hà Nội. Khi Pháp trở lại chiếm Hà Nội (1946), ông cùng các đồng chí của mình sơ tán về Vân Đình, Ứng Hòa, Hà Tây. Hiệu ảnh "Triệu Đại ảnh quán" của ông cũng là Trụ sở nghiên cứu Chủ nghĩa Mác-Lênin, ông là Bí thư Đảng bộ đầu tiên phụ trách Đô thị Vân Đình lúc bấy giờ. Gác lại đam mê, ông đã đi theo tiếng gọi của Đảng, gia nhập lực lượng cách mạng. Cuối năm 1947, ông được điều động vào Quân đội, đảm nhận nhiệm vụ phóng viên nhiếp ảnh. Tham gia Chiến dịch Biên giới năm 1950, ông nhanh chóng làm quen với vai trò phóng viên chiến trường. Sau đó, ông tiếp tục tham gia các chiến dịch lớn khác như Chiến dịch Hòa Bình năm 1951, Chiến dịch Tây Bắc năm 1952...
Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Nghệ sĩ nhiếp ảnh Triệu Đại. Ảnh do gia đình cung cấpNăm 1953, bắt đầu với việc chụp ảnh Bộ Chính trị họp Chiến khu Việt Bắc quyết định mở Chiến dịch Tây Bắc là khởi nguồn cho một vệt ảnh đi vào lịch sử sau này của Triệu Đại. Cơ duyên để ông tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ từ sau đợt chỉnh quân chính trị, ông được Bộ Quốc phòng và Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp điều động “đi chiến dịch Trần Đình" - mật danh của Chiến dịch Điện Biên Phủ. Nhiệm vụ chính của ông tại Chiến dịch Điện Biên Phủ là phóng viên nhiếp ảnh mặt trận.Ý thức được sự cần thiết của việc ghi lại các hoạt động chiến dịch, Ban chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ đã viết thư tay gửi các đơn vị chiến đấu với nội dung: “Giới thiệu đồng chí Triệu Đại đi với thê đội 1 để chụp ảnh chiến dịch, các đơn vị cần bảo vệ đồng chí Triệu Đại an toàn lúc thường cũng như lúc chiến đấu”.Và Triệu Đại đã theo các mũi xung kích mặt trận, ghi chụp toàn bộ hình ảnh của Chiến dịch Điện Biên Phủ 1954. Bao xe của chiến sĩ để đựng băng đạn, còn Triệu Đại dùng để đựng phim chụp ảnh. Chụp xong cuốn nào lập tức đưa cho bộ phận in tráng đem về tuyến sau còn ông tiếp tục lăn xả vào những khuôn hình mới. Dù được phân công bảo vệ nhưng với đặc thù nghề nghiệp, luôn phải chớp những khoảnh khắc quan trọng nhất, những lát cắt không thể bỏ qua của chiến dịch, Triệu Đại không tránh khỏi những pha va đập, bị thương.Một lần, căn hầm của ông trú ẩn bị sập, khi được cứu ra, chiếc bát sắt Triệu Đại đeo sau hông bị ông bị đè lên bẹp dí, thế mà ngay lập tức ông vẫn chạy đi chụp ảnh tại Đồi E; bức ảnh Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp quan sát trận địa qua ống nhòm đã ra đời trong hoàn cảnh ấy. Kết thúc Chiến dịch Điện Biên Phủ, với 7 mảnh đạn trong đùi và một viên đạn bắn sượt qua đầu bay một mảng xương sọ nhưng ông vẫn may mắn trở về. Đến năm 1960, ông mới vào Viện Quân y 108 (nay là Bệnh viện Trung ương Quân đội 108) để gắp những mảnh đạn trong đùi ra.Tuy vậy, những bức ảnh về Chiến dịch Điện Biên Phủ đã như một mốc son bằng vàng trong sự nghiệp nhiếp ảnh của Triệu Đại với những bức ảnh chiến trường khét mùi khói súng.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp quan sát trung tâm Tập đoàn cứ điểm Mường Thanh từ Đồi E1. Bức ảnh được chụp sau sự cố sập hầm trú ẩn, Triệu Đại vừa được cứu ra. Tên ông hòa cùng tên đất nướcĐược giao đi Chiến dịch Điện Biên Phủ ngay từ đầu nên toàn bộ hình ảnh về công tác chuẩn bị chiến trường ở mặt trận Điện Biên Phủ được ông ghi chụp tường tận như các cảnh mở đường, công binh làm hầm pháo, công tác hậu cần, văn công ra mặt trận, bộ đội kéo pháo… Khi Chiến dịch Điện Biên Phủ bắt đầu, ông đã chụp được khẩu lựu pháo của ta trong hầm khai hỏa phát súng đầu tiên, mở màn chiến dịch.Có nhiều phóng viên chiến trường nổi tiếng nhờ một vài bức ảnh, còn Triệu Đại, ông có tới hàng nghìn bức ảnh chỉ nguyên trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Triệu Đại là một trong những nhiếp ảnh gia đầu tiên của Việt Nam, gia nhập Quân đội, bằng chiếc máy ảnh Contax của Pháp, chiến lợi phẩm thu được từ Chiến thắng Nà Sản trước đó ông đã chiến đấu anh dũng như một chiến sĩ trên mặt trận để thu vào ống kính hàng nghìn khoảnh khắc làm nên thiên sử thi bằng ảnh cho các thế hệ mai sau. Người ta ít biết đến Triệu Đại bởi những bức ảnh ấy đã trở thành tài sản quốc gia, đã trở thành niềm tự hào của Quân đội nhân dân Việt Nam. Tên của ông đã hòa vào tên đất nước, và con cháu của Triệu Đại cũng tự hào về điều đó, tự hào trước sự mãnh liệt của ông trong lĩnh vực mà ông đam mê, theo đuổi đến tận cùng, cộng hưởng cùng lòng yêu nước, tinh thần tận hiến.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Nghệ sĩ nhiếp ảnh Triệu Đại. Ảnh do gia đình cung cấpNăm 1953, bắt đầu với việc chụp ảnh Bộ Chính trị họp Chiến khu Việt Bắc quyết định mở Chiến dịch Tây Bắc là khởi nguồn cho một vệt ảnh đi vào lịch sử sau này của Triệu Đại. Cơ duyên để ông tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ từ sau đợt chỉnh quân chính trị, ông được Bộ Quốc phòng và Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp điều động “đi chiến dịch Trần Đình" - mật danh của Chiến dịch Điện Biên Phủ. Nhiệm vụ chính của ông tại Chiến dịch Điện Biên Phủ là phóng viên nhiếp ảnh mặt trận.Ý thức được sự cần thiết của việc ghi lại các hoạt động chiến dịch, Ban chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ đã viết thư tay gửi các đơn vị chiến đấu với nội dung: “Giới thiệu đồng chí Triệu Đại đi với thê đội 1 để chụp ảnh chiến dịch, các đơn vị cần bảo vệ đồng chí Triệu Đại an toàn lúc thường cũng như lúc chiến đấu”.Và Triệu Đại đã theo các mũi xung kích mặt trận, ghi chụp toàn bộ hình ảnh của Chiến dịch Điện Biên Phủ 1954. Bao xe của chiến sĩ để đựng băng đạn, còn Triệu Đại dùng để đựng phim chụp ảnh. Chụp xong cuốn nào lập tức đưa cho bộ phận in tráng đem về tuyến sau còn ông tiếp tục lăn xả vào những khuôn hình mới. Dù được phân công bảo vệ nhưng với đặc thù nghề nghiệp, luôn phải chớp những khoảnh khắc quan trọng nhất, những lát cắt không thể bỏ qua của chiến dịch, Triệu Đại không tránh khỏi những pha va đập, bị thương.Một lần, căn hầm của ông trú ẩn bị sập, khi được cứu ra, chiếc bát sắt Triệu Đại đeo sau hông bị ông bị đè lên bẹp dí, thế mà ngay lập tức ông vẫn chạy đi chụp ảnh tại Đồi E; bức ảnh Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp quan sát trận địa qua ống nhòm đã ra đời trong hoàn cảnh ấy. Kết thúc Chiến dịch Điện Biên Phủ, với 7 mảnh đạn trong đùi và một viên đạn bắn sượt qua đầu bay một mảng xương sọ nhưng ông vẫn may mắn trở về. Đến năm 1960, ông mới vào Viện Quân y 108 (nay là Bệnh viện Trung ương Quân đội 108) để gắp những mảnh đạn trong đùi ra.Tuy vậy, những bức ảnh về Chiến dịch Điện Biên Phủ đã như một mốc son bằng vàng trong sự nghiệp nhiếp ảnh của Triệu Đại với những bức ảnh chiến trường khét mùi khói súng.Đại tướng Võ Nguyên Giáp quan sát trung tâm Tập đoàn cứ điểm Mường Thanh từ Đồi E1. Bức ảnh được chụp sau sự cố sập hầm trú ẩn, Triệu Đại vừa được cứu ra. Tên ông hòa cùng tên đất nướcĐược giao đi Chiến dịch Điện Biên Phủ ngay từ đầu nên toàn bộ hình ảnh về công tác chuẩn bị chiến trường ở mặt trận Điện Biên Phủ được ông ghi chụp tường tận như các cảnh mở đường, công binh làm hầm pháo, công tác hậu cần, văn công ra mặt trận, bộ đội kéo pháo… Khi Chiến dịch Điện Biên Phủ bắt đầu, ông đã chụp được khẩu lựu pháo của ta trong hầm khai hỏa phát súng đầu tiên, mở màn chiến dịch.Có nhiều phóng viên chiến trường nổi tiếng nhờ một vài bức ảnh, còn Triệu Đại, ông có tới hàng nghìn bức ảnh chỉ nguyên trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Triệu Đại là một trong những nhiếp ảnh gia đầu tiên của Việt Nam, gia nhập Quân đội, bằng chiếc máy ảnh Contax của Pháp, chiến lợi phẩm thu được từ Chiến thắng Nà Sản trước đó ông đã chiến đấu anh dũng như một chiến sĩ trên mặt trận để thu vào ống kính hàng nghìn khoảnh khắc làm nên thiên sử thi bằng ảnh cho các thế hệ mai sau. Người ta ít biết đến Triệu Đại bởi những bức ảnh ấy đã trở thành tài sản quốc gia, đã trở thành niềm tự hào của Quân đội nhân dân Việt Nam. Tên của ông đã hòa vào tên đất nước, và con cháu của Triệu Đại cũng tự hào về điều đó, tự hào trước sự mãnh liệt của ông trong lĩnh vực mà ông đam mê, theo đuổi đến tận cùng, cộng hưởng cùng lòng yêu nước, tinh thần tận hiến.
