NGHỆ SĨ ƯU TÚ PHÙNG ĐỆ – NGƯỜI “VỆ ÚT” SỐNG TRỌN 60 NGÀY ĐÊM QUYẾT TỬ VÌ THỦ ĐÔ.

Trong những trang sử hào hùng của dân tộc, cuộc chiến đấu 60 ngày đêm bảo vệ Hà Nội cuối năm 1946 luôn được nhắc đến như một biểu tượng bất diệt của ý chí “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”. Giữa khói lửa mịt mù của chiến tranh, có một lực lượng đặc biệt – những thiếu niên nhỏ tuổi nhưng mang trong mình trái tim của những người lính thực thụ. Họ được gọi bằng cái tên trìu mến: “Vệ Út”.

Nghệ sĩ Ưu tú Phùng Đệ – nguyên cán bộ Xưởng phim Quân đội – chính là một trong những “Vệ Út” ấy. Cuộc đời ông không chỉ là hành trình của một người lính, mà còn là một nhân chứng sống, mang theo ký ức không thể phai mờ về những ngày Hà Nội đỏ lửa.

Tuổi thơ mồ côi và bước ngoặt của một số phận

Sinh năm 1933 tại Trích Sài (nay thuộc quận Tây Hồ, Hà Nội), tuổi thơ của ông Phùng Đệ gắn liền với những mất mát quá sớm. Cha mất khi ông còn nhỏ, đến năm 1945, mẹ ông cũng qua đời, để lại cậu bé 12 tuổi bơ vơ giữa cuộc đời.

Không gia đình, không chỗ dựa, ông sống nương tựa người thân tại bãi Phúc Tân – nơi tập trung những mảnh đời nghèo khó, nơi những đứa trẻ phải mưu sinh từ rất sớm bằng những công việc như đánh giày, bán hàng rong. Chính môi trường ấy đã rèn cho ông sự cứng cỏi, đồng thời gieo vào lòng ông câu hỏi lớn về thân phận của một dân tộc mất nước.

Cũng từ những lời giải thích giản dị của người thân, ông dần hiểu: nỗi khổ của mình không phải là cá biệt, mà là số phận chung của cả một dân tộc đang sống dưới ách áp bức.

Khoảnh khắc lịch sử và quyết định của một cậu bé 13 tuổi

Tối ngày 19/12/1946, khi Hà Nội chính thức bước vào toàn quốc kháng chiến, cả thành phố rung chuyển bởi tiếng súng, tiếng pháo. Máy bay Pháp ném bom xuống Phúc Tân, Long Biên, biến cả vùng thành biển lửa. (Đảng bộ Tỉnh Hưng Yên)

Người dân hoảng loạn di tản, nhưng giữa cảnh tượng ấy, cậu bé Phùng Đệ đã đưa ra một quyết định khác thường: ở lại để chiến đấu.

Sáng hôm sau, giữa những chiến lũy mới dựng lên từ bàn ghế, tủ gỗ, cậu bé 13 tuổi len vào khu vực Hàng Bè – Gia Ngư, nơi các chiến sĩ tự vệ đang đào hào, đắp ụ. Không ai biết cậu là ai, nhưng cậu đã chủ động xin ở lại với một câu nói giản dị mà đầy quyết tâm:

“Việc gì em cũng làm được, cho em ở lại chiến đấu.”

Và từ giây phút đó, một cậu bé mồ côi chính thức trở thành chiến sĩ liên lạc của Trung đoàn Thủ đô.

“Chiếc điện thoại sống” giữa lòng Hà Nội khói lửa

Trong đội hình chiến đấu, những “Vệ Út” như ông Phùng Đệ giữ vai trò đặc biệt: liên lạc, trinh sát, truyền khẩu lệnh, nắm tình hình địch. Họ được ví như “chiếc điện thoại sống” giữa chiến trường. (Báo Tuổi Trẻ Thủ Đô)

Lợi thế của họ là sự nhanh nhẹn, nhỏ bé, thông thuộc từng con ngõ, từng mái nhà trong phố cổ. Nhưng chính điều đó cũng đồng nghĩa với việc họ phải đối mặt với hiểm nguy nhiều hơn bất kỳ ai.

Ông Phùng Đệ vẫn nhớ như in nhiệm vụ trinh sát đầu tiên của mình. Trong đêm tối không ánh điện, ông bò sát từng bức tường, len lỏi qua các con phố Hàng Bè, Hàng Dầu, tiếp cận khu vực nhà Thủy Lâm – nơi địch đang chiếm đóng. Trước mắt ông là những họng súng chĩa ra từ bóng tối, là những toán lính địch lố nhố trong sân.

Không một tiếng động, không một sai sót, ông ghi nhớ từng vị trí, từng chi tiết, rồi lặng lẽ rút lui, báo cáo lại cho đơn vị. Khi hoàn thành nhiệm vụ, ông mới dám thở phào – một cảm giác căng thẳng mà ông mang theo suốt cả cuộc đời.

Những đứa trẻ trong chiến tranh – vừa là chiến sĩ, vừa là biểu tượng

Không chỉ làm nhiệm vụ liên lạc, ông còn phải truyền khẩu lệnh bí mật giữa các đơn vị mỗi ngày. Trong hoàn cảnh chiến đấu phức tạp, mỗi ngày một mật khẩu khác nhau để tránh địch trà trộn. Chỉ cần đọc sai một chữ, có thể bị coi là gián điệp. (Báo Tuổi Trẻ Thủ Đô)

Xung quanh Hồ Gươm, hầu hết các vị trí quan trọng đều nằm trong tay địch: đền Ngọc Sơn, Bưu điện, nhà Thủy Tạ… Nhưng ngay giữa vòng vây ấy, các chiến sĩ vẫn bám trụ, chiến đấu từng góc phố, từng mái nhà.

Những “Vệ Út” như ông không chỉ là người đưa tin, mà còn là chứng nhân của những hy sinh thầm lặng. Có những đồng đội mới chỉ 12–13 tuổi đã ngã xuống khi đang làm nhiệm vụ, như những cánh chim non gãy giữa trời chiến tranh.

Họ sợ – nhưng không lùi bước. Họ nhớ nhà – nhưng vẫn ở lại. Và hơn hết, họ hiểu rằng: nếu không chiến đấu, họ sẽ không có tương lai.

Từ người lính trở thành người kể chuyện của lịch sử

Sau 60 ngày đêm chiến đấu, Trung đoàn Thủ đô rút về Việt Bắc để bảo toàn lực lượng, mở ra giai đoạn kháng chiến lâu dài.

Cậu bé Phùng Đệ năm nào tiếp tục trưởng thành trong quân đội, rồi trở thành một nghệ sĩ – một người làm công tác điện ảnh quân đội. Nhưng dù ở vai trò nào, ông vẫn mang trong mình ký ức không thể phai mờ về Hà Nội mùa đông năm 1946.

Những gì ông trải qua không chỉ là chiến tranh, mà còn là một phần linh hồn của Thủ đô – nơi mỗi con phố, mỗi mái nhà đều thấm đẫm máu và lòng yêu nước.

Ký ức không chỉ để nhớ, mà để truyền lại

Ngày nay, trong căn nhà nhỏ nơi phố Phan Đình Phùng, người lính năm xưa với mái đầu bạc vẫn kể lại những câu chuyện của mình – chậm rãi, nhưng đầy xúc động.

Đó không chỉ là ký ức của riêng ông, mà là ký ức của cả một thế hệ.

Câu chuyện về Nghệ sĩ Ưu tú Phùng Đệ nhắc nhở chúng ta rằng:
lịch sử không phải là những con số khô khan, mà là những con người cụ thể – những con người đã sống, đã chiến đấu, và đã sẵn sàng hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ.

Và chính họ đã làm nên một Hà Nội kiên cường, một Việt Nam bất khuất.