Nghề sửa ảnh tại Paris (1919): Tấm lá chắn sinh kế và hoạt động cách mạng của Nguyễn Ái Quốc
Bài viết khắc họa giai đoạn mưu sinh đầy gian khổ nhưng vô cùng sáng tạo của Nguyễn Ái Quốc tại thủ đô Paris (Pháp) vào khoảng năm 1919. Qua công việc thợ sửa ảnh và vẽ truyền thần tỉ mỉ, Người không chỉ tự chủ về tài chính để mua sách báo, trang trải cuộc sống mà còn tạo dựng một vỏ bọc hợp pháp vững chắc trước sự bủa vây của hệ thống mật thám Pháp.
I. Bối cảnh và cơ duyên đến với nghề sửa ảnh
Cuộc sống thiếu thốn tại Paris: Sau khi từ Anh chuyển sang Pháp vào khoảng cuối năm 1917, Nguyễn Ái Quốc phải đối mặt với áp lực kinh tế rất lớn giữa trung tâm thủ đô Paris đắt đỏ. Để có thể tồn tại và có kinh phí hoạt động chính trị, Người bắt buộc phải tìm một công việc ổn định nhưng không bị gò bó hoàn toàn về thời gian.
Sự giúp đỡ của các nhà yêu nước đi trước: Nhận thấy hoàn cảnh khó khăn của người thanh niên trẻ, nhà yêu nước Phan Châu Trinh – người vốn có nghề làm ảnh từ trước – đã tận tình chỉ dẫn và giới thiệu Nguyễn Ái Quốc vào học việc tại các tiệm ảnh của người bản xứ. Từ đó, Người bắt đầu bước vào nghề phóng đại ảnh (agrandisseur) và sửa ảnh nghệ thuật.
II. Tính chất công việc và kỹ nghệ thủ công
Vào thời điểm đầu thế kỷ XX, công nghệ nhiếp ảnh còn thô sơ, việc phóng to hoặc chỉnh sửa các vết lỗi trên phim âm bản đòi hỏi kỹ thuật thủ công cực kỳ khéo léo và kiên nhẫn. Nguyễn Ái Quốc đã làm thuê cho một số chủ tiệm ảnh Pháp, tiêu biểu là hiệu ảnh của ông L. Henri trên phố Sauvage và sau đó là xưởng ảnh trên phố Godefroy.
Quy trình làm việc nghiêm ngặt: Hằng ngày, Người nhận các bức ảnh cũ, mờ hoặc phim âm bản bị trầy xước từ khách hàng. Bác phải dùng những chiếc cọ vẽ siêu nhỏ phối hợp với mực tàu, bột màu để chấm sửa, tẩy xóa các đốm hỏng, đồng thời làm rõ nét các đường biên khuôn mặt hay nếp áo của nhân vật.
Sự kết hợp với vẽ truyền thần: Nhờ có năng khiếu thẩm mỹ bẩm sinh, Người nhanh chóng kết hợp kỹ thuật sửa ảnh với nghệ thuật vẽ truyền thần. Nhiều bức ảnh chân dung sau khi qua tay Nguyễn Ái Quốc chỉnh sửa không chỉ sắc nét hơn mà còn trở nên có thần thái, giúp Người giữ chân được lượng khách hàng ổn định và nhận được sự tin tưởng của các chủ tiệm.
III. Vai trò của nghề nghiệp đối với hoạt động cách mạng
Nghề sửa ảnh không đơn thuần là một công việc kiếm sống, mà đóng vai trò chiến lược trong toàn bộ tiến trình hoạt động của Nguyễn Ái Quốc tại Pháp:
Tạo vỏ bọc pháp lý vững chắc: Bộ Thuộc địa và Phủ Thống đốc mật thám Pháp (Deuxième Bureau) luôn ráo riết theo dõi các nhà hoạt động an ninh thuộc địa. Việc có một nghề nghiệp rõ ràng, có thu nhập và đóng thuế minh bạch giúp Nguyễn Ái Quốc chứng minh mình là một công dân lao động lương thiện, làm giảm sự nghi ngờ và gây khó khăn cho việc trục xuất hoặc bắt giữ tùy tiện từ phía cảnh sát.
Nguồn tài chính tự lực: Số tiền công nhận được từ việc sửa ảnh được Người chi tiêu vô cùng tiết kiệm. Khoản tiền này được phân bổ để thuê căn phòng trọ nhỏ tại số 9 ngõ Compoint, mua các tờ báo lớn của Pháp để cập nhật tình hình thế giới và đóng góp vào quỹ in ấn truyền đơn, tài liệu của Hội những người Việt Nam yêu nước tại Pháp.
IV. Ý nghĩa lịch sử
Giai đoạn làm thợ sửa ảnh tại Paris là minh chứng rõ nét cho ý chí tự lực cánh sinh và tinh thần không ngại gian khổ của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Công việc thủ công tỉ mỉ này đã rèn luyện cho Người tính cẩn trọng, kiên nhẫn – những phẩm chất vô cùng cần thiết cho một nhà lãnh đạo cách mạng hoạt động bí mật. Chính từ căn gác trọ và những ngày tháng bầu bạn với cọ vẽ, mực tàu, người thanh niên Nguyễn Ái Quốc đã tích lũy cả về vật chất lẫn tư duy để chuẩn bị cho những bước nhảy vọt vĩ đại hơn trên vũ đài chính trị quốc tế.
