Nghệ thuật chỉ đạo và tổ chức đánh địch mở đầu kháng chiến
Theo thỏa thuận tại Hội nghị Potsdam (từ ngày 17-7 đến 2-8-1945), quân Anh và quân đội Trung Hoa dân quốc, dưới danh nghĩa đồng minh, đưa quân đội vào Việt Nam làm nhiệm vụ giải giáp tàn binh Nhật.
Nhờ được chuẩn bị từ trước về lực lượng và chủ động bố trí thế trận tác chiến, ngay sáng 23-9-1945, các đơn vị tự vệ, thanh niên xung phong đã tổ chức chiến đấu quyết liệt với địch ở nhiều nơi trong nội thành. Đồng thời, Xứ ủy và Ủy ban kháng chiến Nam Bộ triệu tập hội nghị, thống nhất phương án: Vừa báo cáo, xin chỉ thị của Trung ương, vừa phát động kháng chiến ngay lập tức. Đây là quyết định táo bạo, đầy tính sáng tạo, mưu trí, quyết đoán của Xứ ủy và Ủy ban kháng chiến Nam Bộ.
Thực hiện chủ trương của hội nghị, Ủy ban kháng chiến Nam Bộ, Ủy ban kháng chiến Sài Gòn-Chợ Lớn đã chỉ đạo quân và dân thành phố nhất tề đứng lên, đẩy mạnh đấu tranh quyết liệt với địch. Tiêu biểu là: Tiểu đội bảo vệ cột cờ Thủ Ngữ, dù chỉ có súng săn, dao găm, lựu đạn nhưng đã chống lại một đại đội quân Anh; một đại đội dân quân tiến theo đường Verdun (nay là đường Cách mạng Tháng Tám), cơ động chiếm chợ Bến Thành và tiến ra đại lộ Bonard (nay là đại lộ Lê Lợi), bắn vào các vị trí chiếm đóng của địch; một số đội tự vệ của ta vượt kênh Tàu Hũ đánh địch ở đường De la Some (nay là đường Hàm Nghi)... Ở Chợ Lớn, công nhân nhà in đã in hàng vạn bản “Tuyên cáo quốc dân” của Ủy ban kháng chiến Nam Bộ, nêu quyết tâm chiến đấu của nhân dân Nam Bộ. Nhân dân Sài Gòn-Chợ Lớn triệt để bãi công, bãi thị, bãi khóa, không hợp tác với địch; dựng chiến lũy, chướng ngại vật ngăn cản địch ở khắp mọi nơi; đồng thời phối hợp với các đội tự vệ, vũ trang công đoàn, công an xung phong anh dũng đánh trả địch, gây cho chúng một số thiệt hại.
Trong khi quân dân Sài Gòn-Chợ Lớn quyết tâm bảo vệ nền độc lập vừa mới giành được thì ngay đêm 23-9-1945, sau khi nhận được điện của Ủy ban kháng chiến Nam Bộ, Chủ tịch Hồ Chí Minh triệu tập Chính phủ họp khẩn cấp, nhất trí với chủ trương của Hội nghị Xứ ủy và Ủy ban kháng chiến Nam Bộ. Ngày 24-9, Đài Tiếng nói Việt Nam truyền bức điện của Chính phủ chỉ thị cho Ủy ban kháng chiến Nam Bộ, kêu gọi đồng bào Nam Bộ đứng lên kháng chiến bảo vệ nền độc lập của dân tộc. Hưởng ứng lời kêu gọi của Chính phủ, nhân dân và du kích ở các vùng Xóm Chiếu, Khánh Hội, Tân Thuận (thuộc vùng bến cảng) kéo đến khu Cầu Quay và bốt số 6 biểu tình. Dù bị quân Pháp và quân Anh bắn, làm nhiều người chết và bị thương, nhưng đoàn người vẫn hiên ngang tiến lên bao vây đồn Thương Khẩu, bốt số 6; phá rào, ném lựu đạn, lấy súng địch bắn địch, buộc quân Pháp và quân Anh tại đây phải đầu hàng, giải thoát 70 thanh niên bị địch bắt. Ở khu vực cầu Mac Mahon, cầu Kiện, cầu Bông, cầu Thị Nghè, cầu Muối, lực lượng du kích chiến đấu quyết liệt, gây cho địch nhiều thiệt hại.
Cuộc chiến đấu kiên cường, dũng cảm của quân dân Sài Gòn-Chợ Lớn trong hai ngày đầu (23 và 24-9-1945) đã được Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ đạo kịp thời, Xứ ủy và Ủy ban kháng chiến Nam Bộ, Ủy ban kháng chiến Sài Gòn-Chợ Lớn trực tiếp lãnh đạo và tổ chức đánh địch, tiêu diệt nhiều sinh lực, kìm chân chúng trong thành phố, bước đầu làm thất bại chiến lược đánh nhanh, thắng nhanh của Pháp, tạo điều kiện cho quân dân Nam Bộ và cả nước chuẩn bị về mọi mặt để kháng chiến lâu dài khi chiến tranh lan rộng ra các tỉnh Nam Bộ và trên phạm vi toàn quốc. Với ý nghĩa sâu sắc đó, ngày 23-9 trở thành ngày Nam Bộ kháng chiến, đồng thời cũng là ngày mở đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của quân và dân cả nước, kéo dài tới năm 1954 thì giành thắng lợi vẻ vang.
