"Nghẹn ngào mỗi khi đọc thư anh"

"Những khi cồn cào nỗi nhớ chồng, tôi thường tìm chỗ kín đáo ngắm ảnh anh và lần đọc lại những lá thư anh gửi cho tôi. Trong số hàng nghìn bức thư của anh thì không dưới trăm bức tôi thuộc đến từng dấu chấm, dấu phẩy" - Đó là tâm sự cảm động của bà Đỗ Phương Trâm mỗi khi nói về chồng mình, Đại tá Đỗ Bá Bút, nguyên Phó tham mưu trưởng Binh chủng Pháo binh.

Năm 1961, cô sinh viên Trường Đại học Nông nghiệp và chàng sĩ quan pháo binh Đỗ Bá Bút nên duyên vợ chồng. Ở bên nhau ít ngày, Đỗ Bá Bút nhận nhiệm vụ sang nước bạn Lào làm chuyên gia quân sự. Ba năm sau khi về nước đúng lúc tình hình chiến sự ác liệt, ông lại lên đường vào Nam chiến đấu. Cho đến tháng 10-1970, Đỗ Bá Bút mới trở ra Bắc. Gần 10 năm đằng đẵng xa cách, những lần gặp mặt chỉ tính trên đầu ngón tay thì mỗi tấm hình, mỗi cánh thư chính là sợi dây kết nối yêu thương của những người ở hai đầu nỗi nhớ như bà Đỗ Phương Trâm và Đại tá Đỗ Bá Bút (tức Ba Bút). Có lẽ chính bởi vậy, những lá thư đi, thư về được chủ nhân giữ gìn cẩn thận. Vượt qua bom đạn chiến tranh và thời gian, hầu hết chúng đều còn nguyên vẹn. Chuyên mục "Thư thời chiến" trân trọng trích đăng một số lá thư được viết vào năm 1968-1969, giai đoạn cuộc chiến diễn ra khốc liệt nhất và cũng là thời điểm tình yêu của những con người xa nhau bùng cháy dữ dội:

"Em vô cùng thương nhớ! Lại một ngày 1-1 nữa qua trong lúc chúng ta xa nhau. Thời gian dần trôi qua nhưng tình yêu của chúng ta ngày càng thắm thiết tươi trẻ hơn. Anh nhớ và suy nghĩ nhiều về em. Anh biết em của anh sẵn sàng vượt qua mọi khó khăn gian khổ. Anh rất yên tâm và tin tưởng ở em, nhưng vẫn lo cho em, em hiểu không? Chúng ta vẫn phải xa nhau, và triệu người khác cũng phải chịu đựng như vậy. Cả một thế hệ đang mang hết sức mình ra để khắc phục tình hình đó, để mang lại một đời sống tươi vui hạnh phúc cho cá nhân mình và cho dân tộc. Khó khăn còn dài nhưng thắng lợi gần lắm rồi”. (Thư ngày 1-1-1968)

Dù không gian cách trở nhưng những lá thư có thể giúp họ trao đổi những suy nghĩ riêng chung của mình. Hơn cả vợ chồng, hai con người ấy còn là người bạn, người đồng chí sẵn sàng chia sẻ, giúp nhau tìm cách vượt qua những thử thách của cuộc sống. "Anh của em dạo này khỏe, công tác vẫn tốt và được anh em tín nhiệm. Từ ngày xa em, anh có một cuốn sổ ghi lại ít trang nhưng đầu tháng 12-1968, máy bay B-52 ném trúng mất rồi. Cũng may mà hôm ấy bọn anh đi vắng hết. Giận thằng Mỹ hết sức. Em của anh có khỏe không, có gì lạ kể chuyện cho anh nghe. Đọc thư em, anh rất thông cảm. Anh thống nhất với ý nghĩ của em, nhưng anh thấy em phải đi sâu vào tâm tưởng của từng người, để mọi người hiểu mình, tin mình và mến mình. Thông cảm với nhau thì giải quyết được nhiều vấn đề, công tác, sinh hoạt thuận lợi…". (Thư ngày 22-12-1968)

"Đọc thư em, anh nhớ lại những năm chúng ta sống bên nhau với nhiều hình ảnh cụ thể và sâu sắc. Cảm ơn em yêu của anh, anh nhớ em nhiều, càng yêu em và mong chóng đến ngày để gặp em. Qua thư anh biết em cố gắng và phấn đấu rất nhiều. Anh rất thông cảm với em, quyết tâm xác định tư tưởng như vậy là rất đúng. Em thương yêu, em có hiểu anh: Em được vào Đảng sớm là điều mừng, em chưa được vào Đảng không phải là điều buồn trách gì. Trước sau nếu mình có động cơ đúng đắn, có quyết tâm thì vẫn thực hiện được động cơ của mình. Phải không em?". (Thư ngày 5-1-1969)

Mặc dù đã là một sĩ quan chỉ huy (lúc này Đỗ Bá Bút đang là Trưởng ban Tác chiến Pháo binh Miền) nhưng trong tình yêu nhiều lúc người lính ấy vẫn có những lúc cũng giận dỗi vì vắng thư quen: "Em thương nhớ! Thế là 10 tháng nay anh không biết tin về em, chắc hậu phương bận quá không viết thư cho tiền tuyến được chứ có gửi thì chắc cũng đến rồi" (thư ngày 25-5-1968), hay "Gần đây anh nhận được mấy lá thư nhà viết khoảng tháng 1-1968 nhưng chẳng có một lá thư nào của em cả. Thế là một năm rồi không có thư em… chờ mãi mà không nhận được. Có lẽ đồng chí "phó phòng" bận quá nên quên "chiến sĩ ngoài tiền tuyến rồi" (thư ngày 10-6-1968). Sự giận dỗi ấy còn pha chút tự hào, tự hào khi có người vợ được nội ngoại hai bên yêu mến và phấn đấu tốt trong công việc. Điều đó là động lực khiến Đỗ Bá Bút càng quyết tâm chiến đấu giỏi để "rút ngắn" thời gian xa cách. Có những lá thư ông viết dài mấy nghìn chữ, như đốt cháy cả không gian thời gian, còn lắng lại nỗi nhớ thương và khát vọng chiến thắng cho hòa bình trở lại để ông được về bên người thương:

"Chúng ta đã đánh, đánh liên tục và thắng liên tục, thắng lớn nhưng chúng ta vẫn phải chiến đấu trong thời gian cực kỳ gian khổ và ác liệt nữa mới có thể đánh quỵ được bọn Mỹ xâm lược. Chúng ta sẵn sàng chịu đựng một cuộc chiến đấu gian khổ và ác liệt. Đó là niềm tự hào và hạnh phúc của chúng ta… Có vợ chồng nào muốn xa nhau, có nguyện vọng nào tha thiết hơn là vợ chồng muốn sống bên nhau. Xa em, nhớ em đúng là có lúc tưởng chừng không chịu nổi. Nhưng chính vì hiểu nhiệm vụ mà phải nén xuống, phải chịu đựng, phải vươn lên. Càng xa lâu, nỗi nhớ càng tăng lên gấp bội. Nếu có gì muốn nói với em thì cũng chỉ có: Anh rất yêu em, nhớ em. Tất cả dành cho em và là của em. Ngoài chiến đấu ra là anh nghĩ đến em". (Thư ngày 20-9-1968)

"Em vô cùng yêu nhớ. Đọc thư em anh lại nhớ nhiều những năm của chúng ta sống bên nhau với nhiều hình ảnh sâu sắc và cụ thể. Anh nhớ em nhiều, càng yêu em và mong chóng đến ngày để gặp em. Trước mắt là xác định hoàn thành bất cứ nhiệm vụ gì và ở bất cứ đâu phải không em". (Thư ngày 19-1-1969)

Có lẽ cũng rất yêu và hiểu chồng, nên trong một lá thư trả lời, bà Trâm đã có những lời lẽ thế này: "Em mong chóng đến ngày gặp anh để được nghe anh kể rất nhiều chuyện thú vị mà qua thư không nói hết được. Song điều chủ yếu em suy nghĩ nhiều là những ý kiến khách quan của anh đối với sự tiến bộ và chí tiến thủ của em. Anh phải rào đón tư tưởng em nhiều quá, sự "khiêm tốn" của anh chỉ để "tránh tổn thất mối quan hệ" giữa anh và em thôi. Anh lại còn đoán già đoán non tư tưởng của em nữa chứ. Thật oan uổng cho em quá đấy anh yêu quý ạ. 5 năm xa anh, 5 năm cọ xát với cuộc sống, 5 năm trưởng thành, em đã khác trước nhiều rồi. Gần anh, em sáng tỏ nhiều điều. Anh đẹp về tình cảm, tài năng và lý tưởng nhiều hơn là dáng dấp bề ngoài. Em yêu anh vì thế đấy anh yêu ạ!". (Tháng 3-1969)

Hàng chục năm qua, những bức thư của chồng luôn được bà Trâm giữ gìn cẩn thận. Khi trao tặng một phần cho Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam làm hiện vật, bà chia sẻ: "Mình vẫn nghẹn ngào mỗi khi đọc thư anh. Đối với mọi công việc gia đình và xã hội, anh đều chăm lo chu đáo. Mong ước của anh muốn mình được hạnh phúc và tiến bộ chân thành làm sao, chỉ cần anh như vậy mình có thể chịu đựng và hy sinh suốt đời". Và thực sự suốt đời bà đã hết lòng hy sinh cho chồng con và gia đình. Năm 1970 khi ra miền Bắc công tác, vợ chồng bà được ở bên nhau, nhưng vì công việc, thời gian gần gũi của hai người cũng không nhiều. Những tưởng sau khi về nghỉ hưu, họ sẽ lấy lại khoảng thời gian xa cách. Nhưng sự vất vả gian nan, gối đất nằm sương của đời bộ đội cùng với hậu quả chất độc da cam do quân Mỹ rải xuống các cánh rừng miền Nam đã khiến ông Đỗ Bá Bút đột ngột ra đi ở tuổi 61. Tình yêu và sự kính trọng với chồng đã giúp bà Trâm tiếp tục sống mạnh mẽ hơn. Năm 2010, bà cùng một số bạn bè thân thiết tổ chức chuyến đi xuyên Việt-đi lại con đường chiến đấu năm xưa Đỗ Bá Bút đã từng đi qua, và thay ông thực hiện cuốn hồi ký cuộc đời mình: "Trên từng cây số xuyên Việt".