Nghĩa Lộ - Những ngày chống pháp

Theo tài liệu xưa thì vùng đất Nghĩa Lộ vào thời thực dân Pháp đô hộ thuộc tổng Phù Nham, châu Văn Chấn, tỉnh Yên Bái. Sau khi Bác Hồ đọc Bản Tuyên ngôn độc lập ngày 2/9/1945 thì thực dân Pháp quay trở lại xâm lược nước ta lần thứ hai và đánh chiếm lại toàn bộ khu vực Tây Bắc vào cuối tháng 12 năm 1946.

Đến đầu tháng 12 năm 1947, thực dân Pháp đánh chiếm châu Văn Chấn, tỉnh Yên Bái. Chúng cho xây dựng 50 đồn bốt từ phố Nghĩa Lộ rải ra các khu vực xung quanh, dựng lên “Xứ Thái tự trị” do tên tay sai Đèo Văn Long khét tiếng gian ác đứng đầu. Thực dân Pháp âm mưu “dùng người Thái giết người Thái”, bắt thanh niên, trai tráng người Thái trong vùng đi lính điều sang tận Lai Châu, Sơn La và cho những trung đội lính người Thái từ nơi khác về đàn áp đồng bào người Thái ở Nghĩa Lộ. Tuy nhiên, những âm mưu, thủ đoạn của chúng đã bị ta đập tan với chiến thắng Nghĩa Lộ mở màn cho chiến dịch Tây Bắc tháng 10 năm 1952.

Thăm Di tích lịch sử văn hóa quốc gia Căng – Đồn Nghĩa Lộ giữa những ngày cả nước đang hướng tới kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, chúng tôi hiểu hơn tinh thần chiến đấu dũng cảm, kiên cường, bất khuất, sự hi sinh của các thế hệ trước.

Anh Nguyễn Tiến Nam, Tổ trưởng Tổ Di tích - Di sản, Trung tâm Truyền thông và Văn hóa thị xã Nghĩa Lộ thông tin: Tháng 10 năm 1947, Pháp tái lập đồn Nghĩa Lộ Phố và xây dựng đồn Nghĩa Lộ đồi Pú Trạng làm sở chỉ huy của phân khu Nghĩa Lộ, xây dựng sân bay, đường ngầm, lô cốt để án ngữ cửa ngõ Tây Bắc.

Ngày 17 - 18/10/1952, được Nhân dân và lực lượng vũ trang Yên Bái giúp sức, hai Trung đoàn 102 và 88 (P308) tấn công tiêu diệt các cứ điểm ở Nghĩa Lộ, bắt sống toàn bộ ban tham mưu phân khu. Nghĩa Lộ và các xã trong huyện Văn Chấn được hoàn toàn giải phóng. Trong các đợt tấn công, có hơn 1.300 tên địch đã bị bắt giữ, trong đó có tên quan tư Tirillon - Chỉ huy trưởng phân khu. Chiến thắng Nghĩa Lộ là dấu son lịch sử, góp phần làm nên thắng lợi của chiến dịch Tây Bắc tháng 10 năm 1952, tạo tiền đề quan trọng góp phần làm nên Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954.

Tại Khu di tích lịch sử quốc gia Căng – Đồn Nghĩa Lộ, chúng tôi vô cùng xúc động khi đến thăm những dấu xưa còn lại của một thời khói lửa và thắp hương tưởng niệm các chiến sĩ đã hi sinh vì nền độc lập của Tổ quốc. Nhìn những vết đạn xuyên thủng tường lô cốt dày, bắn thủng cột cờ thép của địch có thể hình dung ra cuộc chiến đấu kiên cường của bộ đội ta. Cũng tại nơi đây, đoàn công tác Báo Lào Cai thắp hương tri ân các chiến sĩ cách mạng đã hi sinh vào mùa xuân năm 1945 khi phá căng vượt ngục. Theo các tài liệu lịch sử, năm 1944, thực dân Pháp xây căng để giam cầm gần 100 chiến sĩ cách mạng Việt Nam. Ngày 17/3/1945, các chiến sĩ đã nổi dậy phá căng vượt ngục, bị địch đàn áp dã man, 9 chiến sĩ đã anh dũng hi sinh.

Đến Nghĩa Lộ lần này, chúng tôi tới thăm Khu tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh là chi nhánh thứ 13 trên cả nước của Bảo tàng Hồ Chí Minh. Dạo quanh khuôn viên rộng rãi hơn 2ha của khu tưởng niệm, ngắm vườn cây ăn quả, ao cá, nhà sàn, vườn hoa…, chúng tôi cảm nhận như đang trở về với ngôi nhà sàn, làng sen quê Bác. Đặc biệt, tại bảo tàng trong khu tưởng niệm trưng bày một bộ quần áo kaki, một chiếc mũ, một đôi dép cao su, một chiếc gậy và hàng trăm cuốn sách, hàng ngàn ảnh tư liệu, băng cassette, cuốn phim tài liệu giới thiệu về thân thế, sự nghiệp của Bác Hồ được phục chế. Ngoài ra, nơi đây đang lưu giữ và bảo quản gần 200 cuốn sách và hơn 1.000 tranh, ảnh, bút tích, các thước phim tư liệu về thân thế, sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh.