NGHIÊM XUÂN YÊN - NHÀ TRÍ THỨC LỖI LẠC VÀ CỐNG HIẾN TRỌN ĐỜI CHO NỀN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

Ông Nghiêm Xuân Yêm là một nhà trí thức tiêu biểu, một chính trị gia chính trực, người đã dành trọn cuộc đời đóng góp to lớn cho sự nghiệp cách mạng và sự phát triển của nền nông nghiệp Việt Nam. Sinh ra trong một gia đình khoa bảng tại Tây Mỗ, Từ Liêm, Hà Nội, ông sớm bộc lộ tư chất thông minh và lòng yêu nước sâu sắc. Tốt nghiệp kỹ sư nông nghiệp tại Trường Cao đẳng Nông lâm Đông Dương – một trong những ngôi trường danh giá nhất bấy giờ, ông từ bỏ cơ hội làm quan cho chính quyền thực dân để dấn thân vào con đường nghiên cứu khoa học, tìm cách cải thiện đời sống cho người nông dân nghèo khổ. Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông tích cực tham gia vào phong trào của Tổng hội Sinh viên và viết nhiều bài báo sắc sảo trên tạp chí Thanh Nghị, dùng ngòi bút để thức tỉnh tinh thần tự tôn dân tộc và truyền bá kiến thức canh tác tiến bộ cho đồng bào.

Khi Cách mạng Tháng Tám thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa non trẻ ra đời, kỹ sư Nghiêm Xuân Yêm đã lập tức đem toàn bộ tài năng và nhiệt huyết phụng sự Tổ quốc. Trân trọng tài năng và tấm lòng chính trực của ông, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tin tưởng giao phó cho ông nhiều trọng trách trong Chính phủ. Suốt thời kỳ trường kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, ông giữ chức Thứ trưởng Bộ Canh nông, cùng các đồng nghiệp lặn lội khắp các vùng chiến khu Việt Bắc và Liên khu 4 để chỉ đạo tăng gia sản xuất, bảo đảm nguồn lương thực vững chắc cho bộ đội ăn no đánh thắng. Sự hiện diện của một nhà trí thức lớn nơi núi rừng kháng chiến đã trở thành biểu tượng đẹp đẽ cho sự gắn kết giữa tầng lớp tinh hoa và quần chúng lao động.

Năm 1946, ông tham gia sáng lập Đảng Dân chủ Việt Nam – một tổ chức chính trị của tầng lớp trí thức, tư sản dân tộc yêu nước tự nguyện đứng dưới ngọn cờ đại đoàn kết của Mặt trận Liên Việt. Ông giữ chức Tổng Thư ký Đảng Dân chủ suốt nhiều thập kỷ, khéo léo tập hợp và phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc cho các mục tiêu chung của đất nước. Sau khi hòa bình lập lại ở miền Bắc vào năm 1954, ông được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Bộ Canh nông (sau này là Bộ Nông lâm, rồi Bộ Nông nghiệp). Trên cương vị tư lệnh ngành, ông đã đặt những viên gạch đầu tiên cho nền nông nghiệp hiện đại của Việt Nam thông qua việc đẩy mạnh quai đê lấn biển, xây dựng hệ thống thủy lợi, thành lập các nông trường quốc doanh và phát triển các viện nghiên cứu giống cây trồng, vật nuôi.

Trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ cứu nước và thời kỳ hậu chiến tái thiết đất nước, uy tín và năng lực của ông tiếp tục được khẳng định qua nhiều vị trí lãnh đạo cấp cao như Phó Chủ tịch Quốc hội, Bộ trưởng phụ trách Khoa học và Kỹ thuật Nông nghiệp, và Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Ở bất kỳ cương vị nào, ông cũng giữ vẹn nguyên tác phong của một nhà khoa học mẫu mực: giản dị, sâu sát thực tế, luôn trăn trở làm sao để người nông dân đỡ bớt phần cơ cực và hạt gạo Việt Nam vươn tầm ra thế giới. Sự cống hiến bền bỉ và nhân cách cao đẹp của ông đã được Đảng và Nhà nước tôn vinh bằng tấm Huân chương Hồ Chí Minh cao quý cùng nhiều phần thưởng độc lập khác. Cuộc đời của Nghiêm Xuân Yêm chính là một thiên câu chuyện đẹp về sự lựa chọn đứng về phía nhân dân của một người trí thức chân chính.