Ngô Đình Quỳ – Người thầy thuốc giữa những cánh rừng sốt rét

Trong lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam, có những người anh hùng được biết đến bởi những trận đánh vang dội, có người được nhớ đến bởi những chiến công trên chiến trường. Nhưng cũng có những người đã chiến đấu theo một cách khác: họ không trực tiếp đứng ở tuyến đầu để đối mặt với đối phương, mà đi vào những nơi gian khổ, hiểm nguy để giành lại sự sống cho đồng đội. Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ, bác sĩ Ngô Đình Quỳ là một con người như thế.

Cuộc đời ông là câu chuyện đặc biệt về một người thầy thuốc quân đội đã dành gần trọn cuộc đời cho bộ đội, từ những ngày còn là một chàng trai trẻ tình nguyện nhập ngũ đến khi trở thành bác sĩ chuyên khoa về sốt rét. Ông không chỉ khám bệnh, chữa bệnh mà còn trực tiếp đi vào những vùng rừng núi khắc nghiệt, nơi căn bệnh sốt rét từng là một trong những hiểm họa lớn đối với sức khỏe và tính mạng của bộ đội. Trong những năm tháng cuối đời, ông đã đặt mình giữa những vùng trọng điểm dịch bệnh ở Campuchia, ăn ở cùng chiến sĩ, nghiên cứu thực địa, tổ chức phòng bệnh, điều trị cho hàng nghìn người và đào tạo đội ngũ quân y tại chỗ. Cuối cùng, chính căn bệnh mà ông dành cả cuộc đời để chống lại đã cướp đi mạng sống của ông.

Nhưng sự hy sinh ấy không làm câu chuyện về Ngô Đình Quỳ trở nên bi thương. Trái lại, nó khiến cuộc đời ông trở thành một biểu tượng đẹp về người thầy thuốc cách mạng: lấy tính mạng và sức khỏe của đồng đội làm trách nhiệm của mình, lấy khoa học làm công cụ chiến đấu và lấy sự tận tụy làm lẽ sống.

Ngô Đình Quỳ sinh năm 1930 tại xã Lam Hạ, huyện Duy Tiên, tỉnh Nam Hà, nay thuộc thành phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam. Ông xuất thân từ một gia đình nông dân yêu nước. Trong gia đình có bốn anh em trai thì ba người đi bộ đội và hai người đã hy sinh. Có thể nói, ngay từ những năm tháng tuổi trẻ, cuộc đời của ông đã gắn chặt với vận mệnh của đất nước.

Năm 1946, khi mới 16 tuổi, Ngô Đình Quỳ đã tình nguyện nhập ngũ. Đó là thời điểm đất nước vừa giành được độc lập chưa lâu và cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đang bước vào những ngày tháng đầy thử thách. Một chàng trai tuổi đời còn rất trẻ đã lựa chọn khoác lên mình bộ quân phục, rời quê hương để đi theo tiếng gọi của Tổ quốc.

Con đường đến với quân đội của ông khi ấy cũng không hoàn toàn dễ dàng. Theo những tư liệu về cuộc đời ông, vì trong gia đình đã có hai người anh ở chiến khu, việc ông xin nhập ngũ ban đầu không được chấp nhận. Nhưng lòng quyết tâm của chàng trai trẻ không dễ dàng bị lay chuyển. Ông tìm cách vào quân đội và từ đó bắt đầu một hành trình kéo dài gần bốn thập niên.

Những ngày đầu trong quân ngũ, Ngô Đình Quỳ trải qua nhiều công việc khác nhau. Ông từng làm chiến sĩ liên lạc, rồi được đào tạo trở thành y tá. Sau đó, bằng năng lực và tinh thần học tập, ông tiếp tục nâng cao trình độ chuyên môn, trở thành y sĩ, bác sĩ và sau này là bác sĩ chuyên khoa cấp II.

Điều đáng chú ý trong hành trình ấy là ông không coi việc học nghề y đơn thuần là một con đường nghề nghiệp. Với ông, y học trong quân đội là một nhiệm vụ chiến đấu.

Người lính ngoài chiến trường có thể bị thương bởi bom đạn, nhưng cũng có thể gục ngã vì bệnh tật. Trong những năm chiến tranh, bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là sốt rét, từng là một mối đe dọa rất lớn đối với sức khỏe bộ đội. Ở những vùng rừng núi, nơi khí hậu nóng ẩm và điều kiện sinh hoạt thiếu thốn, sốt rét có thể làm quân số suy giảm nghiêm trọng.

Một đơn vị dù có tinh thần chiến đấu cao đến đâu nhưng nếu không bảo đảm sức khỏe cho bộ đội thì cũng khó hoàn thành nhiệm vụ.

Ngô Đình Quỳ hiểu điều đó.

Ông không muốn trở thành một bác sĩ chỉ ngồi trong phòng khám chờ bệnh nhân tìm đến. Ông muốn đi đến tận nơi bệnh tật xuất hiện, tìm hiểu nguyên nhân, nghiên cứu điều kiện thực tế và tìm ra cách phòng chống hiệu quả.

Vì thế, trong suốt quá trình công tác, ông thường xuyên đi sát cơ sở.

Ở đâu bộ đội gặp khó khăn về bệnh tật, ở đó ông tìm cách có mặt.

Ở đâu sốt rét hoành hành, ở đó ông tìm cách nghiên cứu.

Ở đâu người lính cần được chăm sóc, ông coi đó là trách nhiệm của mình.

Những năm tháng công tác ấy dần đưa Ngô Đình Quỳ trở thành một cán bộ quân y có chuyên môn sâu về sốt rét. Đầu những năm 1980, ông giữ cương vị Chủ nhiệm Khoa Sốt rét, Viện Vệ sinh phòng dịch thuộc Cục Quân y, Tổng cục Hậu cần. Đây là vị trí đòi hỏi không chỉ kiến thức y khoa mà còn cả kinh nghiệm thực tiễn và khả năng tổ chức công tác phòng dịch trên quy mô lớn. (Câu Chuyện Lịch Sử)

Nhưng với Ngô Đình Quỳ, chức vụ không làm ông xa chiến sĩ.

Ngược lại, càng có trách nhiệm cao, ông càng muốn đi sâu vào thực tế.

Và rồi một nhiệm vụ đặc biệt đã đưa ông đến chiến trường Campuchia.

Đầu năm 1983, Cục Quân y cử Trung tá, bác sĩ Ngô Đình Quỳ phụ trách một tổ công tác sang nghiên cứu và triển khai phòng chống sốt rét tại khu vực biên giới Campuchia – Thái Lan. Đây là địa bàn có điều kiện tự nhiên vô cùng khắc nghiệt, sốt rét hoành hành và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe bộ đội.

Khi ấy, người thân của ông hiểu rằng chuyến đi này không đơn giản.

Đó không phải là một chuyến công tác bình thường.

Đó là hành trình đến những khu vực rừng núi xa xôi, nơi điều kiện sinh hoạt thiếu thốn, bệnh tật nguy hiểm và tình hình chiến trường vẫn còn phức tạp.

Nhưng Ngô Đình Quỳ vẫn quyết định đi.

Theo lời kể của gia đình, khi người thân hỏi vì sao ông phải trực tiếp sang đó khi còn nhiều cán bộ trẻ hơn, ông chỉ trăn trở rằng bộ đội ở nơi ấy vừa phải chiến đấu vừa phải đối phó với dịch bệnh. Ông muốn trực tiếp đến, ăn ở cùng chiến sĩ để nghiên cứu và tìm cách giải quyết vấn đề.

Đó là một câu trả lời rất giản dị.

Nhưng đằng sau sự giản dị ấy là cả một quan niệm về nghề nghiệp.

Một bác sĩ quân đội không thể chỉ nghiên cứu bệnh tật trên giấy.

Muốn hiểu căn bệnh, phải hiểu người bệnh.

Muốn phòng bệnh, phải hiểu môi trường.

Muốn bảo vệ bộ đội, phải đến nơi bộ đội đang sống và chiến đấu.

Và Ngô Đình Quỳ đã lựa chọn con đường khó nhất: đi đến tận nơi.

Ông cùng tổ công tác đến Trung đoàn 14, Sư đoàn 339, Mặt trận 979, Quân khu 9, một trong những khu vực trọng điểm về sốt rét ở chiến trường Campuchia.

Tại đây, ông không đứng ngoài quan sát.

Ông cùng quân y đơn vị xây dựng kế hoạch phòng chống sốt rét.

Ông trực tiếp lên những điểm chốt tiền tiêu để tìm hiểu điều kiện sinh hoạt, tình hình bệnh tật và những yếu tố khiến sốt rét phát triển.

Ông cùng các y sĩ trong đoàn khám chữa bệnh cho hàng vạn lượt cán bộ, chiến sĩ mắc bệnh và sốt rét.

Mỗi chuyến đi đến điểm chốt là một lần ông phải đối mặt với chính nguy cơ mà ông đang nghiên cứu.

Rừng núi.

Khí hậu khắc nghiệt.

Côn trùng truyền bệnh.

Điều kiện ăn ở thiếu thốn.

Những căn bệnh có thể xuất hiện bất cứ lúc nào.

Nhưng ông vẫn đi.

Bởi ông hiểu rằng nếu chỉ đứng ở nơi an toàn để đưa ra chỉ thị thì những biện pháp phòng bệnh có thể không sát với thực tế.

Ông cần nhìn tận mắt.

Cần nghe người lính kể.

Cần biết họ ngủ ở đâu.

Ăn uống thế nào.

Làm việc ra sao.

Điều kiện nước sinh hoạt thế nào.

Và quan trọng nhất, cần biết vì sao bệnh vẫn tiếp tục xuất hiện.

Đó là cách một người thầy thuốc biến thực tiễn thành tri thức.

Từ những chuyến đi ấy, Ngô Đình Quỳ từng bước xây dựng các biện pháp phòng chống sốt rét phù hợp với điều kiện cụ thể của đơn vị.

Ông không chỉ chữa bệnh mà còn chú trọng phòng bệnh.

Bởi đối với một đơn vị quân đội, phòng bệnh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Chữa một người bệnh là cứu một người.

Nhưng phòng được dịch bệnh có thể bảo vệ sức khỏe của cả đơn vị.

Vì vậy, ông đề xuất những biện pháp tổ chức phòng chống sốt rét, tăng cường giáo dục sức khỏe và xây dựng mạng lưới quân y cơ sở.

Ông còn tổ chức huấn luyện, bồi dưỡng kinh nghiệm cho đội ngũ quân y trung đoàn gồm các bác sĩ, y sĩ và hàng chục y tá. Đặc biệt, ông góp phần đào tạo thêm 29 y tá từ lực lượng chiến sĩ để bảo đảm mỗi đại đội có thêm lực lượng chăm sóc sức khỏe cho bộ đội.

Đó là một công việc thầm lặng nhưng vô cùng quan trọng.

Bởi ông hiểu rằng một bác sĩ dù giỏi đến đâu cũng không thể có mặt ở mọi nơi.

Muốn bảo vệ sức khỏe bộ đội lâu dài, phải xây dựng được đội ngũ quân y ngay tại đơn vị.

Phải giúp họ biết cách phát hiện bệnh sớm.

Biết cách chăm sóc.

Biết cách phòng dịch.

Biết cách xử trí những trường hợp nguy hiểm.

Và biết cách tuyên truyền để từng người lính hiểu rằng bảo vệ sức khỏe của mình cũng là bảo vệ sức chiến đấu của đơn vị.

Đó chính là tư duy phòng bệnh mà Ngô Đình Quỳ kiên trì theo đuổi.

Ông cũng quan tâm đến vấn đề dinh dưỡng và đời sống.

Theo những tư liệu về ông, ông đề xuất tổ chức hội nghị nuôi quân phòng bệnh, đẩy mạnh tăng gia sản xuất để cải thiện đời sống và nâng cao sức khỏe bộ đội. Ông còn hướng dẫn việc sử dụng các nguồn thuốc nam tại địa phương để hỗ trợ công tác điều trị và chăm sóc sức khỏe. (Câu Chuyện Lịch Sử)

Trong điều kiện chiến trường xa hậu phương, thuốc men không phải lúc nào cũng đầy đủ.

Vì vậy, việc tận dụng nguồn dược liệu sẵn có trở thành một giải pháp thiết thực.

Từ những nguồn cây thuốc địa phương, các cán bộ quân y có thể bổ sung thêm phương tiện điều trị và chăm sóc sức khỏe.

Điều đáng nói là Ngô Đình Quỳ không chỉ biết kiến thức sách vở.

Ông biết kết hợp kiến thức y học với điều kiện thực tế.

Đó là năng lực của một người thầy thuốc giàu kinh nghiệm.

Ông hiểu rằng y học phải phục vụ con người trong hoàn cảnh cụ thể, chứ không thể tách rời cuộc sống.

Sau quá trình nghiên cứu thực địa, ông tổng kết những đặc điểm quan trọng của bệnh sốt rét tại khu vực, góp phần cung cấp cơ sở cho công tác chỉ đạo phòng chống bệnh.

Những kết quả ấy dần thể hiện rõ trong thực tế.

Theo số liệu được ghi nhận, trong thời gian ông công tác tại Trung đoàn 14, tỷ lệ quân số khỏe của đơn vị tăng từ 75% năm 1983 lên 80% năm 1984. Số trường hợp tử vong do sốt rét cũng giảm mạnh, đặc biệt tử vong do sốt rét ác tính giảm xuống còn khoảng một phần tư so với năm trước.

Đằng sau những con số ấy là những con người.

Là những người lính tiếp tục được khỏe mạnh để làm nhiệm vụ.

Là những gia đình không phải nhận tin dữ.

Là những đơn vị duy trì được sức chiến đấu.

Và đó chính là ý nghĩa lớn nhất của công việc mà Ngô Đình Quỳ theo đuổi.

Người ta thường dễ nhìn thấy một chiến công ngoài mặt trận.

Nhưng rất khó nhìn thấy một chiến công trong công tác y tế.

Không có tiếng súng.

Không có những khoảnh khắc ồn ào.

Không có chiến trường theo nghĩa thông thường.

Chỉ có những căn bệnh âm thầm.

Những bệnh nhân mệt mỏi.

Những đêm thức trắng.

Những chuyến đi vào rừng.

Những cuộc khám bệnh.

Những bản kế hoạch.

Những lớp tập huấn.

Nhưng nếu nhìn sâu hơn, đó cũng là một cuộc chiến.

Một cuộc chiến chống lại bệnh tật để bảo vệ con người.

Và Ngô Đình Quỳ đã dành cả cuộc đời mình cho cuộc chiến ấy.

Không chỉ phục vụ bộ đội Việt Nam, ông còn tham gia hỗ trợ các đơn vị bạn tại Campuchia. Ông cùng đồng đội khám, phân loại sức khỏe cho hàng trăm cán bộ, chiến sĩ, truyền đạt kinh nghiệm phòng chống sốt rét và trực tiếp tham gia cứu chữa thương bệnh binh.

Tinh thần quốc tế ấy là một phần đẹp trong hình ảnh người quân y Việt Nam.

Ông không chỉ nhìn thấy người bệnh trước mắt.

Ông nhìn thấy một con người đang cần được cứu chữa.

Dù là bộ đội Việt Nam hay bộ đội bạn, nhiệm vụ của người thầy thuốc vẫn là cứu người.

Đó là đạo đức nghề nghiệp.

Và cũng là phẩm chất của người thầy thuốc cách mạng.

Thời gian ở Campuchia kéo dài.

Công việc ngày càng nhiều.

Ông phải di chuyển giữa các đơn vị, các điểm chốt và những khu vực có dịch bệnh.

Nhưng chính trong quá trình làm việc ấy, ông cũng phải đối mặt với nguy cơ sức khỏe của chính mình.

Sốt rét không phân biệt bác sĩ hay bệnh nhân.

Không phân biệt người nghiên cứu hay người được nghiên cứu.

Nó có thể tấn công bất cứ ai sống và làm việc trong môi trường ấy.

Ngô Đình Quỳ hiểu điều đó hơn ai hết.

Nhưng có lẽ ông cũng hiểu rằng nếu người thầy thuốc sợ căn bệnh mà mình đang chống lại, thì rất khó bảo vệ được những người khác.

Ông tiếp tục công việc.

Tiếp tục đi cơ sở.

Tiếp tục nghiên cứu.

Tiếp tục khám chữa bệnh.

Và rồi, chính ông mắc bệnh sốt rét ác tính.

Ngày 20 tháng 5 năm 1985, Trung tá, bác sĩ Ngô Đình Quỳ hy sinh vì căn bệnh sốt rét. (Câu Chuyện Lịch Sử)

Ông ra đi khi mới 55 tuổi.

Một cuộc đời không quá dài.

Nhưng đó là một cuộc đời đã dành gần bốn thập kỷ cho quân đội và cho người lính.

Có một nghịch lý đầy đau xót trong sự hy sinh của ông: người thầy thuốc đã dành những năm tháng cuối đời để chiến đấu với sốt rét, cuối cùng lại trở thành nạn nhân của chính căn bệnh ấy.

Nhưng nếu nhìn từ một góc độ khác, sự hy sinh của ông cũng là minh chứng cuối cùng cho sự tận tụy.

Ông không chết ở một nơi xa lạ với nhiệm vụ.

Ông hy sinh ngay trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Ông đã đi đến nơi những người lính cần mình.

Ông đã sống cùng họ.

Làm việc cùng họ.

Nghiên cứu cùng họ.

Chia sẻ những khó khăn với họ.

Và cuối cùng, ông hy sinh khi vẫn đang thực hiện công việc mà mình tin là cần thiết.

Đó là một sự hy sinh lặng thầm nhưng cao quý.

Sau khi ông mất, những thành tích và cống hiến của ông được Nhà nước ghi nhận.

Ông từng được tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Ba, Huân chương Chiến công hạng Ba, nhiều năm đạt danh hiệu Chiến sĩ Quyết thắng và Chiến sĩ Thi đua. Ngày 29 tháng 8 năm 1985, Chủ tịch Hội đồng Nhà nước truy tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Danh hiệu ấy đến với ông sau khi ông đã hy sinh.

Nhưng có lẽ danh hiệu không phải điều ông từng nghĩ tới khi bước vào những cánh rừng sốt rét.

Một người thầy thuốc khi đứng trước bệnh nhân thường không nghĩ đến phần thưởng.

Họ nghĩ đến việc người bệnh có qua khỏi hay không.

Một người lính quân y khi đi đến điểm chốt không nghĩ đến danh hiệu.

Họ nghĩ đến việc đồng đội có đủ sức khỏe để tiếp tục nhiệm vụ hay không.

Và Ngô Đình Quỳ đã sống như vậy.

Điều khiến câu chuyện về ông trở nên xúc động không phải bởi những lời ca ngợi lớn lao.

Mà bởi những việc ông làm đều rất cụ thể.

Ông khám cho bệnh nhân.

Ông nghiên cứu bệnh.

Ông đào tạo y tá.

Ông xây dựng kế hoạch phòng dịch.

Ông hướng dẫn cách chăm sóc sức khỏe.

Ông tìm kiếm những nguồn thuốc phù hợp.

Ông đi đến những điểm chốt.

Ông sống cùng bộ đội.

Những công việc ấy được lặp đi lặp lại mỗi ngày.

Nhưng chính sự bền bỉ ấy tạo nên một con người phi thường.

Người anh hùng trong câu chuyện của Ngô Đình Quỳ không phải là một con người không biết sợ.

Đó là một con người biết nguy hiểm nhưng vẫn lựa chọn làm điều cần làm.

Không phải một con người không biết mệt.

Mà là một con người biết mình mệt nhưng vẫn tiếp tục vì trách nhiệm.

Không phải một con người không có gia đình và những người thân yêu.

Mà là một con người có gia đình, có những người chờ đợi mình trở về, nhưng vẫn hiểu rằng ngoài kia còn hàng nghìn người lính cần được chăm sóc.

Đó chính là chiều sâu của sự hy sinh.

Gia đình Ngô Đình Quỳ cũng đã phải chịu những mất mát lớn. Hai người anh của ông đã hy sinh trong chiến tranh. Bản thân ông lại ra đi khi đang làm nhiệm vụ. Người ở lại phải mang theo nỗi đau của những lần tiễn biệt.

Nhưng những người thân của ông cũng có quyền tự hào.

Bởi người họ yêu thương đã sống một cuộc đời có ý nghĩa.

Ông không để lại những tài sản vật chất lớn lao.

Ông để lại một tấm gương.

Một tấm gương về người quân y.

Một tấm gương về người thầy thuốc.

Một tấm gương về người cán bộ tận tụy.

Và một tấm gương về sự cống hiến.

Ngày nay, y học đã phát triển rất xa.

Các phương pháp chẩn đoán, điều trị và phòng bệnh hiện đại hơn nhiều so với trước đây.

Những căn bệnh từng là nỗi ám ảnh lớn của bộ đội đã có nhiều phương pháp kiểm soát hiệu quả hơn.

Nhưng bài học từ Ngô Đình Quỳ vẫn còn nguyên giá trị.

Đó là bài học về việc phải dựa vào thực tiễn.

Phải đi đến cơ sở.

Phải lắng nghe người bệnh.

Phải nghiên cứu nghiêm túc.

Phải đào tạo đội ngũ.

Và phải đặt con người ở vị trí trung tâm.

Đó cũng là tinh thần của một người thầy thuốc chân chính.

Trong thời bình, người bác sĩ có thể làm việc trong bệnh viện khang trang.

Nhưng ở đâu đó vẫn có những người phải đến vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn để chăm sóc sức khỏe cho cộng đồng.

Họ tiếp nối một truyền thống mà những người như Ngô Đình Quỳ đã góp phần xây dựng.

Đó là truyền thống của những người thầy thuốc không ngại khó khăn.

Không chọn nơi dễ dàng.

Không chỉ chữa bệnh mà còn phòng bệnh.

Không chỉ cứu người hôm nay mà còn tìm cách ngăn bệnh ngày mai.

Nhìn lại cuộc đời Ngô Đình Quỳ, có thể thấy ông đã đi qua một hành trình đặc biệt.

Từ một chàng trai 16 tuổi tình nguyện nhập ngũ.

Từ người chiến sĩ liên lạc trở thành y tá.

Từ y tá trở thành y sĩ.

Từ y sĩ trở thành bác sĩ.

Từ bác sĩ trở thành chuyên gia về sốt rét.

Từ người chữa bệnh trở thành người tổ chức phòng bệnh.

Và từ một người thầy thuốc trở thành Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Đó là cả một quá trình trưởng thành bằng học tập, lao động và cống hiến.

Không có bước nhảy vọt.

Chỉ có từng bước tiến lên.

Mỗi bước đều gắn với trách nhiệm.

Mỗi thành quả đều gắn với sự cố gắng.

Và cuối cùng, cả cuộc đời ông trở thành một câu chuyện đẹp.

Một câu chuyện về một người đã chọn nghề y nhưng không tách mình khỏi chiến trường.

Một người đã nghiên cứu bệnh tật nhưng không chỉ ngồi trong phòng thí nghiệm.

Một người đã có chức vụ nhưng vẫn đi đến những điểm chốt xa xôi.

Một người đã biết nguy hiểm nhưng vẫn bước vào nơi nguy hiểm.

Và một người đã hy sinh nhưng để lại phía sau một di sản tinh thần không thể đo đếm.

Có lẽ, nếu có thể nói một câu ngắn gọn về Ngô Đình Quỳ, đó sẽ là: ông đã dành cuộc đời mình để giành lại sự sống cho những người lính.

Ông không cầm súng chiến đấu theo cách thông thường.

Ông cầm trên tay kiến thức y khoa.

Ông mang theo thuốc men.

Ông mang theo những phương pháp phòng bệnh.

Ông mang theo kinh nghiệm.

Và vũ khí của ông là tri thức cùng lòng tận tụy.

Trong cuộc chiến chống bệnh tật, mỗi người bệnh được cứu là một chiến thắng.

Mỗi ca bệnh được ngăn chặn là một chiến thắng.

Mỗi người lính khỏe mạnh trở lại đơn vị là một chiến thắng.

Và hàng nghìn, hàng vạn lượt cán bộ, chiến sĩ được ông cùng đồng đội khám chữa, chăm sóc chính là những dấu mốc làm nên chiến công của người bác sĩ quân y ấy.

Ngô Đình Quỳ đã ra đi hơn bốn thập kỷ, nhưng câu chuyện về ông vẫn còn nguyên sức lay động.

Bởi trong một thời đại mà người ta thường nói nhiều về những chiến công lớn, cuộc đời ông nhắc chúng ta rằng có những chiến công được tạo nên trong im lặng.

Không có tiếng súng.

Không có khói lửa.

Chỉ có ánh đèn trong phòng bệnh.

Có những chuyến đi giữa rừng.

Có những đêm thức trắng.

Có những người lính chờ được khám.

Có những cán bộ quân y đang học nghề.

Và có một người bác sĩ luôn tự hỏi mình có thể làm gì để đồng đội bớt bệnh, bớt đau và có thêm sức khỏe hoàn thành nhiệm vụ.

Đó là một cách chiến đấu rất đẹp.

Một cách chiến đấu bằng tri thức.

Bằng lòng nhân ái.

Bằng trách nhiệm.

Và bằng sự hy sinh.

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ, bác sĩ Ngô Đình Quỳ vì thế không chỉ là một tên tuổi trong lịch sử ngành quân y. Ông còn là biểu tượng của người thầy thuốc quân đội đã sống trọn với lời thề nghề nghiệp và trách nhiệm với đồng đội. Từ tuổi 16 bước vào quân ngũ cho đến ngày hy sinh giữa những vùng đất xa xôi, ông chưa bao giờ rời xa lý tưởng phục vụ con người.

Cuộc đời ông giống như một ngọn lửa nhỏ nhưng bền bỉ. Ngọn lửa ấy không bùng lên bằng những khoảnh khắc hào nhoáng, mà cháy suốt nhiều thập kỷ bằng sự tận tụy mỗi ngày. Và khi ông nằm xuống, ngọn lửa ấy không tắt. Nó tiếp tục được truyền lại qua những người quân y từng được ông đào tạo, qua những kinh nghiệm phòng chống sốt rét ông để lại và qua ký ức của những người từng được ông cứu chữa.

Đó cũng là ý nghĩa sâu xa nhất của một cuộc đời cống hiến.

Con người có thể rời khỏi cuộc đời, nhưng những điều tốt đẹp họ gieo lại sẽ tiếp tục sống.

Và với Ngô Đình Quỳ, điều còn lại chính là hình ảnh một người bác sĩ mặc áo lính, đi vào những nơi gian khó nhất để bảo vệ sức khỏe đồng đội; một người đã biến kiến thức thành sức mạnh, biến lòng nhân ái thành hành động và biến cả cuộc đời mình thành một lời nhắc nhở giản dị mà sâu sắc:

Trong bất cứ hoàn cảnh nào, người thầy thuốc chân chính luôn đứng về phía sự sống; và khi Tổ quốc, đồng đội cần đến, người thầy thuốc cũng có thể trở thành một người chiến sĩ anh hùng.