Ngô Đức Kế

Ngô Đức Kế (1878 – 1929), tự là Tử Cương, hiệu là Tập Xuyên, là nhà chí sĩ yêu nước, nhà báo, nhà thơ và nhà phê bình văn học tiêu biểu của Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông sinh năm 1878 tại làng Trảo Nha, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh, trong một gia đình nhà nho có truyền thống khoa bảng. Ông học giỏi, đỗ Phó bảng nhưng không ra làm quan mà chọn con đường hoạt động yêu nước. Từ những năm đầu thế kỷ XX, ông tham gia phong trào Duy Tân, cùng các chí sĩ như Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng ở Trung Kỳ cổ động canh tân, mở trường học, lập hội buôn, tham gia hoạt động của Đông Kinh Nghĩa Thục ở Hà Nội. Năm 1908, khi phong trào chống thuế ở Trung Kỳ bùng nổ, ông bị thực dân Pháp bắt và đày ra Côn Đảo, bị giam cầm hơn 10 năm (1908 – 1921). Sau khi được trả tự do, ông tiếp tục hoạt động bằng ngòi bút: ông tham gia viết báo, làm chủ bút tờ Hữu Thanh (1921) ở Hà Nội, và nổi bật trong cuộc tranh luận năm 1924 với Phạm Quỳnh về Truyện Kiều, qua đó phê phán khuynh hướng tôn sùng Truyện Kiều và tư tưởng thân Pháp, đề cao tinh thần yêu nước và chính nghĩa trong văn học. Ông còn là tác giả của nhiều thơ văn yêu nước và ủng hộ các tổ chức cách mạng đương thời. Ông qua đời năm 1929 tại quê nhà Hà Tĩnh, thọ 51 tuổi. Ông không được phong danh hiệu chính thức, nhưng được hậu thế tôn kính là bậc chí sĩ yêu nước kiên trung, và tên ông được đặt cho nhiều đường phố, trường học trong cả nước.