Ngô Gia Khảm - Người “Anh hùng Lao động số 1” và ngôi sao sáng của ngành Quân giới Việt Nam

Bài viết: Anh hùng Ngô Gia Khảm – Người “Anh hùng Lao động số 1” và ngôi sao sáng của ngành Quân giới Việt Nam

Trong dòng chảy lịch sử đầy cam go nhưng vẻ vang của hai cuộc kháng chiến, bên cạnh những chiến sĩ anh dũng chắc tay súng nơi tiền tuyến, còn có những con người thầm lặng dốc hết tâm huyết, trí tuệ ở hậu phương để rèn vũ khí, chế thuốc nổ tiếp sức cho tiền tuyến. Một trong những biểu tượng vĩ đại, tấm gương đi đầu cho tinh thần ấy chính là ông Ngô Gia Khảm – người vinh dự được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động đầu tiên của nước nhà năm 1952, hay còn được nhân dân và lịch sử nhắc đến với cái tên đầy tự hào: Người "Anh hùng Lao động số 1".

Ông Ngô Gia Khảm sinh năm 1912, người con ưu tú của vùng đất học giàu truyền thống cách mạng phường Tam Sơn, thành phố Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Giác ngộ lý tưởng từ rất sớm, khi mới 16 tuổi (năm 1928), ông đã hăng hái tham gia các hoạt động cách mạng. Bằng lòng nhiệt huyết và bản lĩnh kiên cường, năm 1936, ông chính thức được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Giai đoạn hoạt động bí mật đầy nguy hiểm, năm 1941, ông bị thực dân Pháp bắt giam và đày đọa tại nhà tù Sơn La khét tiếng. Giữa chốn lao tù ẩm thấp và đòn roi tra tấn, ông vẫn giữ vững khí tiết của người chiến sĩ cộng sản, từng dẫn đầu cuộc tuyệt thực kéo dài suốt 11 ngày đêm buộc kẻ thù phải trả tự do. Vừa ra khỏi ngục tù, ông lập tức lao vào cuộc bám trụ, tiếp tục hoạt động chống Pháp.

Năm 1944, nhận thấy tầm quan trọng của vũ khí đối với phong trào khởi nghĩa, ông Ngô Gia Khảm là một trong những người tiên phong đặt nền móng xây dựng và đảm nhiệm vai trò Quản đốc Xưởng Quân giới ở chiến khu Việt Bắc. Tại đây, ông đã cùng kỹ sư Nguyễn Văn Xuân ngày đêm nghiên cứu, sáng chế thành công loại lựu đạn vỏ gang kiểu dập ngay trên mảnh đất quê hương Bắc Ninh. Bước vào cuộc Kháng chiến chống Pháp trường kỳ, ông tiếp tục gánh vác trọng trách xây dựng xưởng hóa chất đầu tiên ở Việt Bắc, biến nơi rừng sâu thành công xưởng chế tạo thuốc nổ, mìn, lựu đạn và đạn dược phục vụ các chiến dịch lớn. Công việc điều chế hóa chất thời ấy cực kỳ nguy hiểm, ranh giới giữa sự sống và cái chết chỉ tính bằng tích tắc. Ông đã ba lần bị thương nặng trong quá trình sản xuất do tai nạn nổ hóa chất, nhưng cứ mỗi lần hồi phục, người thợ cả ấy lại lập tức quay về bên lò xưởng. Từ năm 1945 đến năm 1954, ông không chỉ trực tiếp sản xuất hàng tấn thuốc nổ mà còn là người thầy tận tụy, đào tạo nên hàng trăm công nhân quân giới lành nghề cho quân đội.

Sự hy sinh quên mình và những sáng kiến vĩ đại của ông Ngô Gia Khảm đã mang về cho ông nhiều danh hiệu cao quý. Năm 1950, ông được bầu là Chiến sĩ thi đua của Liên khu Việt Bắc. Năm 1951, ông vinh dự đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua toàn quân và là Chiến sĩ thi đua số 1 của ngành công nghiệp nước nhà. Bước ngoặt lịch sử diễn ra vào Đại hội liên hoan Anh hùng Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất (tháng 5 năm 1952), ông được Bác Hồ và Chính phủ trao tặng Huân chương Kháng chiến hạng Nhất. Và đúng ngày sinh nhật Bác 19/5/1952, ông Ngô Gia Khảm trang trọng được vinh danh là một trong những Anh hùng Lao động Nhân dân Việt Nam đầu tiên.

Năm 1954, khi hòa bình lập lại ở miền Bắc, người anh hùng quân giới ấy lại mang tư duy nhạy bén và kỷ luật thép của mình vào công cuộc kiến thiết đất nước. Ông được tin tưởng giao giữ chức vụ Giám đốc kiêm Bí thư Đảng ủy Nhà máy Toa Xe lửa Gia Lâm (trực thuộc Tổng cục Đường sắt), sau đó là Trưởng ban Ban Thanh tra Bộ Giao thông Vận tải. Ở bất kỳ cương vị nào, ông cũng là người đầy trách nhiệm, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ và được tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Nhì cùng Huân chương Kháng chiến hạng Nhì vào năm 1968.

Năm 1990, Anh hùng Ngô Gia Khảm nhẹ nhàng về với đất mẹ, khép lại hành trình một thế kỷ cống hiến trọn vẹn cho độc lập và sự phồn vinh của Tổ quốc. Tên tuổi của ông – người "Anh hùng Lao động số 1" – không chỉ là niềm tự hào của quê hương Từ Sơn, Bắc Ninh mà còn mãi là ngọn đuốc sáng ngời, truyền ngọn lửa đam mê, tinh thần tự lực cánh sinh và khát vọng sáng tạo cho toàn thể giai cấp công nhân cũng như các thế hệ trẻ Việt Nam hôm nay vững bước trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.