Ngô Gia Khảm – Người anh hùng quân giới, nhà sáng chế thuốc nổ giữa lòng kháng chiến
Ngô Gia Khảm (1912–1990) là một trong những nhà khoa học – kỹ thuật tiêu biểu của cách mạng Việt Nam, có nhiều đóng góp quan trọng trong sự nghiệp xây dựng ngành quân giới thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Từ một công nhân giác ngộ cách mạng, ông đã tự nghiên cứu chế tạo thuốc nổ, góp phần cung cấp vũ khí cho quân đội trong những năm tháng gian khổ tại chiến khu Việt Bắc. Dù nhiều lần bị thương nặng trong quá trình nghiên cứu, ông vẫn kiên trì cống hiến và được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Đại hội Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất năm 1952.
Trưởng thành trong gian khó: Sớm phải tự lập, ông làm công nhân tại Nhà máy sửa chữa xe lửa Gia Lâm (Hà Nội). Tại đây, chứng kiến sự bóc lột của thực dân Pháp, ông sớm giác ngộ cách mạng và tham gia vào phong trào công nhân độc lập từ năm 1936. Hoạt động bí mật: Năm 1941, ông tham gia Mặt trận Việt Minh. Bằng kiến thức cơ khí tự học và sự khéo léo, ông được giao nhiệm vụ bí mật chế tạo vũ khí thô sơ (dao, kiếm, lựu đạn) phục vụ cho các đội tự vệ cứu quốc chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa. Sự nghiệp Quân giới và Kỳ tích thuốc nổ (1945 – 1954) đây là giai đoạn đỉnh cao trong sự nghiệp của Ngô Gia Khảm, gắn liền với những chiến công thầm lặng nhưng chấn động tại chiến khu Việt Bắc. Xây dựng xưởng quân giới từ số 0: Sau Cách mạng Tháng Tám, kháng chiến toàn quốc bùng nổ. Khó khăn lớn nhất của quân đội ta lúc đó là thiếu thuốc nổ để làm lựu đạn và bom mìn. Ông được giao nhiệm vụ lên chiến khu lập xưởng chế tạo thuốc nổ. Sáng chế trong lòng hang đá: Giữa rừng sâu thiếu thốn máy móc, hóa chất, ông đã tự nghiên cứu, dùng các nguyên liệu thủ công để chế tạo thành công thuốc nổ đen và thuốc nổ fulminat thủy ngân (dùng làm kíp nổ) – một loại hóa chất cực kỳ nguy hiểm, dễ nổ khi gặp ma sát hoặc nhiệt độ cao. Ba lần bị thương vì khoa học: Trong quá trình thử nghiệm thuốc nổ, ông đã gặp tai nạn nghiêm trọng tổng cộng 3 lần. Tai nạn đã cướp đi của ông một phần thị lực, nhiều ngón tay và để lại hàng chục vết sẹo trên cơ thể. Tuy nhiên, cứ sau mỗi lần điều trị, ông lại lập tức quay lại xưởng làm việc với tuyên ngôn nổi tiếng: "Dù chỉ còn một mắt, một tay, tôi vẫn sản xuất thuốc nổ cho bộ đội đánh giặc". Trở thành Anh hùng dân tộc: Tại Đại hội Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất (năm 1952), ông vinh dự là 1 trong 4 Anh hùng Lao động đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được Bác Hồ đích thân tuyên dương và trao tặng danh hiệu. Sau năm 1954, miền Bắc bước vào thời kỳ khôi phục kinh tế, Ngô Gia Khảm chuyển ngành sang lĩnh vực công nghiệp hóa chất dân sự và tiếp tục cống hiến to lớn: Xây dựng ngành hóa chất: Ông giữ chức Giám đốc Nhà máy Hóa chất Lâm Thao (Phú Thọ) – đứa con đầu lòng của ngành công nghiệp phân bón, hóa chất Việt Nam. Dưới sự quản lý của ông, nhà máy luôn hoàn thành vượt mức kế hoạch, cung cấp phân bón cho nông nghiệp miền Bắc. Lãnh đạo cấp cao: Sau đó, ông giữ chức Cục trưởng Cục Hóa chất (thuộc Bộ Công nghiệp), trực tiếp tham gia quy hoạch và phát triển mạng lưới ngành hóa chất quốc gia. Nghỉ hưu và qua đời: Sau nhiều năm cống hiến bền bỉ, ông nghỉ hưu theo chế độ và qua đời vào năm 1990 tại Hà Nội, hưởng thọ 78 tuổi.
