Ngô Gia Khảm-Thép từ lửa, anh hùng từ lao động

Trong lịch sử lao động và sản xuất của dân tộc Việt Nam, cái tên Ngô Gia Khảm không chỉ đơn thuần là một danh xưng, mà đã trở thành biểu tượng của ý chí tự lực tự cường và trí tuệ sáng tạo không giới hạn. Ông là một trong bảy Anh hùng Lao động đầu tiên được Nhà nước Việt Nam phong tặng tại Đại hội Chiến sĩ thi đua và Cán bộ gương mẫu toàn quốc năm 1952. Cuộc đời ông là một bản anh hùng ca về người công nhân Việt Nam – những người đã dùng đôi bàn tay trắng và trí óc thông minh để chế tạo nên những công cụ, vũ khí phục vụ cuộc kháng chiến trường kỳ, góp phần làm nên những chiến thắng oanh liệt của dân tộc.

Ngô Gia Khảm sinh năm 1912 tại làng Tam Sơn, huyện Tiên Sơn (nay thuộc thành phố Từ Sơn), tỉnh Bắc Ninh – một vùng quê giàu truyền thống văn hóa và cách mạng. Sinh ra trong một gia đình nghèo, ông sớm phải bươn chải kiếm sống bằng nghề thợ nguội. Chính những năm tháng làm việc tại các xưởng thợ đã giúp ông rèn luyện tay nghề tinh xảo và sự nhạy bén với máy móc. Năm 1930, ông tham gia hoạt động cách mạng trong công nhân và sớm trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Đông Dương. Với nhiệt huyết cách mạng và tay nghề giỏi, ông được tổ chức tin tưởng giao phó nhiều nhiệm vụ quan trọng trong việc xây dựng các cơ sở sản xuất vũ khí bí mật cho Đảng từ trước Cách mạng Tháng Tám.

Khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bùng nổ, nhiệm vụ đặt ra vô cùng cấp thiết là phải có vũ khí để bảo vệ chính quyền non trẻ. Trong hoàn cảnh đất nước bị bao vây, thiếu thốn mọi bề, Ngô Gia Khảm cùng các đồng chí đã bắt tay vào xây dựng những xưởng quân giới đầu tiên giữa núi rừng Việt Bắc. Đây là thời kỳ vô cùng gian khổ, nơi các công nhân quân giới phải làm việc trong điều kiện thiếu thốn từ nguyên vật liệu đến máy móc thiết bị. Tuy nhiên, với phương châm "có gì dùng nấy", Ngô Gia Khảm đã thể hiện một tinh thần sáng tạo phi thường. Ông đã dẫn dắt đội ngũ công nhân cải tiến các thiết bị cũ, tận dụng sắt thép phế liệu để chế tạo ra súng đạn, lựu đạn và mìn, trang bị cho bộ đội ta chiến đấu.

Chiến công nổi bật nhất của Ngô Gia Khảm chính là việc ông đã nghiên cứu và chế tạo thành công thuốc nổ đen từ những nguyên liệu sơ đẳng nhất. Trong bối cảnh thuốc nổ là thứ hàng khan hiếm và đắt đỏ, sáng kiến này của ông có ý nghĩa sống còn. Không dừng lại ở đó, ông còn đi sâu vào nghiên cứu hóa chất, tự mình điều chế axit sunfuric – một chất vô cùng quan trọng trong sản xuất kíp nổ. Để có được những thành công ấy, Ngô Gia Khảm đã phải đánh đổi bằng chính máu thịt của mình. Trong quá trình làm thí nghiệm độc hại và nguy hiểm, ông đã nhiều lần bị thương nặng. Đáng kể nhất là ba lần thuốc nổ và hóa chất phát cháy, nổ ngay trong tay ông, khiến khuôn mặt và cơ thể ông mang đầy thương tích, đôi mắt bị suy giảm thị lực trầm trọng. Thế nhưng, cứ mỗi lần vết thương vừa lành, người ta lại thấy ông xuất hiện tại xưởng, say mê với những bản vẽ và ống nghiệm, bất chấp mọi hiểm nguy rình rập.

Sự hy sinh của Ngô Gia Khảm không chỉ dừng lại ở thể xác mà còn là cả tâm hồn dành trọn cho công việc. Ông là người đặt nền móng cho xưởng hóa chất đầu tiên của quân đội ta tại Việt Bắc. Dưới sự chỉ đạo của ông, xưởng đã sản xuất ra hàng tấn thuốc nổ, hàng vạn kíp nổ và các loại vũ khí tự tạo khác, cung cấp kịp thời cho các mặt trận từ Bắc chí Nam. Tinh thần của ông đã lan tỏa mạnh mẽ, biến mỗi công nhân quân giới thành một chiến sĩ kiên cường trên mặt trận sản xuất. Ông thường bảo với các đồng chí: "Mất đi một ngón tay hay một chút ánh sáng, nhưng nếu đồng bào ta có thêm một quả mìn để đánh giặc, thì sự đánh đổi đó là hoàn toàn xứng đáng".

Năm 1952, tại chiến khu Việt Bắc, Ngô Gia Khảm vinh dự là một trong ba công nhân đầu tiên của cả nước được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động. Hình ảnh người công nhân với khuôn mặt sẹo lồi do bỏng hóa chất nhưng đôi mắt sáng ngời niềm tin đứng trên bục vinh quang đã xúc động hàng triệu trái tim. Bác Hồ đã dành cho ông những lời khen ngợi sâu sắc, coi ông là tấm gương sáng về tinh thần "cần kiệm liêm chính, chí công vô tư". Sau khi hòa bình lập lại ở miền Bắc năm 1954, ông tiếp tục cống hiến sức lực của mình cho công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa. Ông giữ chức vụ Giám đốc Nhà máy Toa xe Lửa Gia Lâm, nơi ông tiếp tục lãnh đạo phong trào thi đua lao động, cải tiến kỹ thuật, góp phần khôi phục giao thông vận tải của đất nước.

Dù ở vị trí lãnh đạo hay lúc còn là người thợ trực tiếp sản xuất, Ngô Gia Khảm luôn giữ vững lối sống giản dị, khiêm tốn và hết lòng vì tập thể. Ông không bao giờ dùng danh hiệu anh hùng để mưu cầu đặc quyền cho bản thân mà luôn lo cho đời sống của công nhân trước tiên. Ông là người thầy, người anh lớn của nhiều thế hệ thợ kỹ thuật Việt Nam, truyền lại cho họ không chỉ kỹ năng tay nghề mà cả đạo đức cách mạng trong sáng. Cuộc đời ông minh chứng cho một chân lý: Anh hùng không chỉ là người cầm súng nơi tiền tuyến, mà còn là những người lao động thầm lặng, dùng trí tuệ và sự tận hiến để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Anh hùng Lao động Ngô Gia Khảm qua đời năm 1990, nhưng tên tuổi và sự nghiệp của ông vẫn mãi mãi in đậm trong lịch sử ngành công nghiệp và quân giới Việt Nam. Ngày nay, tên ông được đặt cho nhiều ngôi trường, con đường lớn tại các thành phố như Hà Nội, Bắc Ninh, như một sự tri ân của hậu thế đối với những đóng góp to lớn của ông. Nhìn lại hành trình từ một thợ nguội nghèo đến một Anh hùng Lao động, chúng ta thấy hiện lên chân dung một con người vĩ đại từ sự kiên trì. Ông đã chứng minh rằng: khi một cá nhân đặt lợi ích của đất nước lên trên hết, họ sẽ tìm thấy sức mạnh để vượt qua mọi rào cản về điều kiện vật chất và sự hạn chế của cơ thể.

Trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước hôm nay, tinh thần Ngô Gia Khảm vẫn còn nguyên giá trị thời đại. Đó là tinh thần sáng tạo, không chịu lùi bước trước khó khăn, là ý thức tự chủ và lòng yêu lao động sâu sắc. Ông mãi mãi là niềm tự hào của giai cấp công nhân Việt Nam, là tấm gương soi cho các thế hệ trẻ về ý chí lập thân, lập nghiệp và cống hiến. Anh hùng Ngô Gia Khảm – người thợ quân giới huyền thoại của Việt Bắc – sẽ luôn sống mãi như một biểu tượng của trí tuệ và nghị lực Việt Nam, một đóa hoa thơm ngát giữa vườn hoa anh hùng của dân tộc.