Ngô Gia Tự — Người thanh niên Tam Sơn giữa “giông bão” lịch sử

Trong một làng nhỏ mang tên Tam Sơn, nằm giữa đồng lúa xanh bạt ngàn của Bắc Ninh, nơi hơi thở quan họ vẫn reo vang mỗi mùa xuân đến, vào ngày 3 tháng 12 năm 1908, một cậu bé ra đời mang tên Ngô Gia Tự — sau này trở thành một trong những người lãnh đạo tiên phong của cách mạng Việt Nam.

Ngay từ thuở nhỏ, Tự lớn lên trong một gia đình nho học, yêu nước và hiếu học. Từ những ngày tiểu học đến lúc bước chân vào Trường Bưởi ở Hà Nội, những trang sách báo tiến bộ đã làm bừng lên trong cậu niềm khao khát tự do, công lý và độc lập cho dân tộc. Cậu đọc báo Người cùng khổ, nghiền ngẫm Bản án chế độ thực dân Pháp của Nguyễn Ái Quốc, và trong trái tim non trẻ ấy, ngọn lửa đấu tranh bắt đầu bùng cháy.

Năm 1926, khi mới 18 tuổi, Ngô Gia Tự đã gây chấn động khi tham gia phong trào học sinh – sinh viên đấu tranh để đòi thực dân Pháp trả tự do cho nhà yêu nước Phan Bội Châu và truy điệu Phan Chu Trinh. Kết quả là cậu bị buộc rời khỏi trường Bưởi — quyết định này như cửa ngõ mở ra một con đường khác: đường cách mạng.

Trở về Tam Sơn, Ngô Gia Tự không thu mình lại mà trái lại, ông khai tâm mở lớp, truyền bá tư tưởng yêu nước, lãnh đạo thanh niên địa phương tham gia kháng chiến, tự học lý luận và tích cực tuyên truyền và tổ chức phong trào. Những ngôi nhà nhỏ ở Bắc Ninh-Bắc Giang dần trở thành nơi tụ họp của những trái tim muốn đổi đời, đi theo con đường giải phóng dân tộc.

Trong không khí cách mạng ngày một dâng cao, Tự cùng các đồng chí như Nguyễn Đức Cảnh, Trịnh Đình Cửu và Nguyễn Phong Sắc lãnh đạo phong trào xây dựng tổ chức đầu tiên của chủ nghĩa cộng sản. Nơi số 5D phố Hàm Long (Hà Nội) vào năm 1929, họ mở phiên họp lịch sử để tuyên bố thành lập Chi bộ Cộng sản đầu tiên ở Việt Nam, báo hiệu một bước ngoặt trọng đại trong phong trào giải phóng dân tộc.

Không dừng lại ở đó, Ngô Gia Tự còn là người dày công xây dựng chủ trương “vô sản hóa”, khuyến khích cán bộ cách mạng thâm nhập trực tiếp vào đời sống công nhân, lao động, hầm mỏ, nhà máy. Chủ trương này đã góp phần đưa phong trào công nhân Việt Nam từ đấu tranh tự phát lên đấu tranh tự giác, từ mâu thuẫn dân tộc thuần túy đến mâu thuẫn giai cấp có tổ chức, gieo niềm tin cộng sản sâu rộng trong quần chúng.

Những năm cuối thập niên 1920, khi phong trào cách mạng lan rộng khắp Bắc – Trung – Nam, Ngô Gia Tự được tin cậy giao trọng trách lớn lao: làm Bí thư đầu tiên của Xứ ủy Nam Kỳ, chỉ huy phong trào dưới ánh lửa đấu tranh giữa lòng Sài Gòn, vận động công nhân, nông dân vùng Nam Bộ, và góp phần nối kết lực lượng cách mạng trên toàn quốc.

Tuy nhiên, con đường cách mạng luôn lắm chông gai. Bị thực dân bắt giữ cuối năm 1930, Ngô Gia Tự bị đày đi Côn Đảo — nơi mà bao chiến sĩ cách mạng lừng lẫy đã phải đối mặt với đau đớn và thử thách khắc nghiệt. Trong ngục tù ấy, ông vẫn giữ vững tinh thần cách mạng, nung nấu niềm tin vào ngày đất nước giải phóng.

Dẫu cuộc đời hoạt động cách mạng của ông kéo dài chưa đầy một thập niên, Ngô Gia Tự đã để lại một di sản to lớn với tinh thần dũng cảm, trái tim gắn bó máu thịt với quần chúng, và là một trong những nhà lãnh đạo tiền bối tiên phong, người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Hồ Chủ tịch từng ca ngợi ông cùng nhiều chiến sĩ khác vì lòng trung thành vô hạn với Đảng và dân tộc.

Với tinh thần sắt son ấy, câu chuyện về Ngô Gia Tự không chỉ là hồi ức lịch sử, mà còn là lời nhắc nhở thế hệ hôm nay về sự hy sinh, lòng quả cảm và niềm tin bất diệt của những người đã một thời dấn thân cho độc lập và tự do của Tổ quốc.