NGÔ GIA TỰ – TẤM LÒNG "VÔ SẢN HÓA" VÀ CHUYẾN BÈ VƯỢT BIỂN ĐÊM CÔN ĐẢO
Khởi xướng phong trào "vô sản hóa" đưa tri thức trẻ dấn thân vào hầm mỏ, đồn điền để giác ngộ công nhân, Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ Ngô Gia Tự đã dành trọn tuổi xuân cho lý tưởng giải phóng dân tộc. Giữa ngục tối Côn Đảo tàn khốc, ông vĩnh viễn ngã xuống trong một chuyến vượt biển đêm vào năm 1935, để lại tấm gương kiên trung bất tử ở tuổi 27 rực rỡ.
Trong cuốn sử vàng của cách mạng Việt Nam, cái tên Ngô Gia Tự luôn gợi nhớ đến một trí thức trẻ tuổi tài cao, một người chiến sĩ cộng sản kiệt xuất với trái tim tràn đầy tình yêu thương vô sản. Sinh năm 1908 tại làng Tam Sơn, phủ Từ Sơn (nay là phường Tam Sơn, thành phố Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh) – vùng đất văn hiến giàu truyền thống yêu nước, ông sớm mang trong mình hoài bão cứu dân, cứu nước.
Mới 18 tuổi, khi còn là học sinh Trường Bưởi (Hà Nội), ông đã tham gia các phong trào bãi khóa rầm rộ. Năm 1926, Ngô Gia Tự gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên rồi sang Quảng Châu (Trung Quốc) dự lớp huấn luyện do Nguyễn Ái Quốc trực tiếp truyền dạy. Trở về nước với bầu nhiệt huyết cuồn cuộn, ông chính là người khởi xướng và kiên trì thực hiện chủ trương "vô sản hóa" – một bước ngoặt lịch sử đưa cán bộ, trí thức trẻ vào làm phu mỏ, thợ máy, sống và lao động cùng giai cấp công nhân để giác ngộ lý luận cách mạng bằng sự chân thật, gần gũi nhất.
Năm 1930, khi trở thành Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ, ông lăn lộn khắp các hẻm xóm Sài Gòn, Chợ Lớn để gây dựng cơ sở. Đêm 31/5/1930, ông bị địch bắt. Những đòn tra tấn tàn khốc của mật thám Pháp không thể đè bẹp được khí tiết kiên cường của người cán bộ trẻ. Năm 1933, bị án chung thân đày ra Côn Đảo, ông cùng đồng chí Tôn Đức Thắng và các chiến sĩ kiên trung biến "địa ngục trần gian" thành trường học cách mạng. Những bài giảng lý luận đơn sơ, dễ hiểu của ông trên nền xà kle nhà tù đã trở thành ngọn đuốc sưởi ấm tâm hồn bao đồng chí.
Đầu năm 1935, nhận định Ngô Gia Tự là hạt giống đỏ cần thiết cho phong trào trong nước, Chi bộ nhà tù Côn Đảo quyết định tổ chức cho ông cùng một số đồng chí vượt ngục. Một đêm giông bão, chiếc bè mảng đơn sơ mỏng mảnh được đẩy ra khơi, chở theo người lãnh đạo trẻ cùng khát vọng trở về với đất liền.
Nhưng giữa biển đại dương mênh mông, cuồng phong và sóng dữ đã nhấn chìm chiếc bè. Người con ưu tú của quê hương Kinh Bắc đã vĩnh viễn nằm lại với biển sâu vào trung tuần năm 1935 khi tuổi đời mới vừa 27 – độ tuổi đẹp nhất của đời người.
Dù ngã xuống trước ngày đất nước độc lập, nhưng di sản và tinh thần "vô sản hóa" của Ngô Gia Tự vẫn sống mãi. Khu lưu niệm mang tên ông tại Tam Sơn (Bắc Ninh) hôm nay vẫn là nơi tìm về của bao thế hệ. Tên ông được trang trọng đặt cho những đại lộ, mái trường trên khắp mọi miền Tổ quốc, tiếp tục truyền ngọn lửa kiên trung và lòng cống hiến cho tuổi trẻ hôm nay.
