Ngô Gia Tự và mái nhà Tam Sơn nuôi dưỡng chí lớn

Ngô Gia Tự sinh năm 1908 tại làng Tam Sơn thuộc vùng Từ Sơn tỉnh Bắc Ninh, trong một gia đình lao động thuần phác, sống chủ yếu bằng nghề nông và nghề thủ công của làng quê Bắc Bộ và Trung Bộ thời bấy giờ. Tuổi thơ của ông gắn liền với cánh đồng, bến nước và những buổi chợ quê, nơi ông sớm chứng kiến nỗi vất vả của cha mẹ và bà con chòm xóm. Chính khung cảnh ấy đã gieo vào tâm hồn cậu bé những cảm nhận đầu tiên về sự bất công và về ước mong một cuộc sống no đủ hơn cho mọi người.

Trong nếp nhà truyền thống, cha mẹ của Ngô Gia Tự nổi tiếng là những người cần cù, kiệm lời mà giàu lòng thương người. Dù cuộc sống thiếu thốn, gia đình vẫn cố gắng cho con cái học chữ và học nghề, mong con nên người tử tế. Ông được dạy dỗ từ những điều giản dị như kính trên nhường dưới, biết chia sẻ bát cơm manh áo với người khó khăn hơn mình. Những lời dạy mộc mạc ấy theo ông suốt cả cuộc đời hoạt động về sau.

Người thân trong gia đình nhớ lại Ngô Gia Tự từ nhỏ đã bộc lộ tính cách cương trực và hay bênh vực bạn bè yếu thế. Khi thấy người lớn bị ức hiếp, cậu thường tỏ thái độ không đồng tình và tìm cách giúp đỡ trong khả năng của mình. Sự nhạy cảm trước nỗi khổ của người khác khiến ông khác với nhiều đứa trẻ cùng trang lứa. Đó là mầm mống của tinh thần nhân ái và ý thức trách nhiệm với cộng đồng được nuôi dưỡng từ mái nhà.

Bước vào tuổi thanh niên, Ngô Gia Tự phải sớm rời quê để học nghề và kiếm sống, đúng với hoàn cảnh chung của nhiều thanh niên Việt Nam đầu thế kỷ hai mươi. Cuộc chia tay gia đình không ồn ào nhưng đầy lưu luyến, bởi ai cũng hiểu ra đi là để tìm con đường sống tốt đẹp hơn. Hành trang ông mang theo là vài bộ quần áo cũ, chút tiền dành dụm của cha mẹ và lời dặn phải giữ mình trong sạch. Tình cảm gia đình trở thành chỗ dựa tinh thần trong những năm tháng bôn ba.

Khi Ngô Gia Tự dấn thân vào con đường hoạt động yêu nước, gia đình vừa tự hào vừa canh cánh nỗi lo. Những người thân ở quê ít có dịp gặp ông, chỉ nghe tin qua những người đồng hương hoặc qua những mẩu chuyện truyền miệng. Dù vậy, gia đình vẫn một lòng tin tưởng vào lựa chọn của ông và âm thầm chịu đựng những khó khăn do hoàn cảnh mang lại. Sự cảm thông lặng lẽ ấy là nguồn động viên lớn lao mà không lời nào kể hết.

Trong ký ức của dòng họ, Ngô Gia Tự luôn là người con hiếu thảo, dù đi xa vẫn đau đáu hướng về quê hương và người thân. Mỗi lần có điều kiện gửi thư hay nhắn người quen về thăm, ông đều hỏi han cặn kẽ sức khỏe của cha mẹ, việc học của các cháu và mùa màng của làng xóm. Những quan tâm bình dị ấy cho thấy đằng sau hình ảnh người chiến sĩ kiên cường là một tấm lòng con người ấm áp, thủy chung với cội nguồn.

Sự nghiệp của Ngô Gia Tự là từ người thợ học việc sớm giác ngộ cách mạng, trở thành cán bộ lãnh đạo của phong trào công nhân và nông dân ở Nam Kỳ, bị chính quyền thực dân bắt giữ, kết án nặng rồi đày ra Côn Đảo, sau đó vượt ngục và hy sinh trên đường hoạt động trên biển. Dù bận rộn với công việc chung, ông vẫn giữ nếp sống giản dị học được từ gia đình, không màng hưởng thụ riêng. Đồng chí và bạn bè đều nhận xét ông sống chân thành, dễ gần và luôn quan tâm đến đời sống của người xung quanh. Có thể nói gia đình chính là trường học đầu tiên đã rèn cho ông đức tính liêm khiết, tinh thần chịu đựng gian khổ và lòng thương yêu đồng bào sâu sắc.

Ngày nay, khi nhắc đến Ngô Gia Tự là một trong những người sáng lập tổ chức Đông Dương Cộng sản Đảng và là Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ, người dân Bắc Ninh vẫn nhắc đến gia đình ông với niềm trân trọng đặc biệt. Ngôi nhà quê và những kỷ niệm về người thân đã trở thành một phần của câu chuyện giáo dục truyền thống cho lớp trẻ. Qua đó, thế hệ hôm nay hiểu rằng mọi chí lớn đều bắt đầu từ mái nhà bình dị, nơi con người học được cách yêu thương và sống có trách nhiệm với quê hương đất nước.