Ngô Huy Hoàng – Cuốn nhật ký của Tỉnh trưởng Long Khánh

Chiến tranh kết thúc thường để lại phía sau những vật chứng rất nhỏ: một chiếc ba lô, một khẩu súng, một bức thư hay một cuốn sổ tay.

Với Ngô Huy Hoàng, một cuốn sổ tay thu được trong những ngày cuối Chiến dịch Xuân Lộc đã trở thành kỷ vật ông giữ suốt nhiều thập niên.

Ngô Huy Hoàng khi đó là chiến sĩ trinh sát đặc công thuộc Tiểu đoàn 20.

Ngày 9 tháng 4 năm 1975, đơn vị được giao nhiệm vụ trinh sát, bám địch tại khu vực đèo Con Rắn, chuẩn bị chặn lực lượng rút chạy khỏi Xuân Lộc theo lộ 2.

Suốt 12 ngày chiến đấu, Tiểu đoàn 20 cùng các lực lượng khác theo dõi tình hình tại khu vực Long Khánh.

Đến chiều tối 20 tháng 4, lực lượng phòng thủ trong thị xã bắt đầu rút chạy.

Trời mưa lớn.

Những đoàn quân và phương tiện tìm cách rời khỏi Xuân Lộc theo các tuyến đường về phía Long Thành và Bà Rịa.

Trong quá trình truy kích, các chiến sĩ Tiểu đoàn 20 thu được nhiều vật dụng bỏ lại.

Trong số đó có một cuốn nhật ký của Đại tá Phạm Văn Phúc, Tỉnh trưởng Long Khánh.

Người giữ cuốn nhật ký là Ngô Huy Hoàng.

Ông cẩn thận mang nó theo và giữ lại suốt nhiều năm.

Điều đặc biệt là cuốn nhật ký không phải một tài liệu quân sự đồ sộ. Nội dung không quá dài. Nhưng nó là một vật chứng trực tiếp từ phía bên kia của chiến tuyến, xuất hiện trong đúng thời điểm một tỉnh lỵ đang chuyển từ chiến tranh sang giải phóng.

Suốt khoảng 40 năm, Ngô Huy Hoàng vẫn giữ cuốn sổ.

Đến năm 2015, khi Báo Đồng Nai tìm hiểu tư liệu về kỷ niệm 40 năm giải phóng Xuân Lộc, cuốn nhật ký được giới thiệu lại.

Nguyễn Tá Dẫn là người biết thông tin về cuốn nhật ký và giúp các nhà nghiên cứu tìm đến Ngô Huy Hoàng.

Cuốn sổ từ đó trở thành một nguồn tư liệu giúp hình dung thêm về những ngày cuối cùng của chính quyền Long Khánh trước khi thị xã được giải phóng.

Câu chuyện của Ngô Huy Hoàng nhắc rằng lịch sử không chỉ nằm trong những trận đánh lớn. Đôi khi, một vật nhỏ được một người lính nhặt lên giữa chiến trường rồi cẩn thận giữ lại hàng chục năm cũng có thể trở thành một mảnh ghép quan trọng để thế hệ sau hiểu thêm về quá khứ.

Cuốn nhật ký ấy đã đi qua chiến trường Xuân Lộc, đi qua 40 năm đời thường của một người lính và cuối cùng trở lại với công chúng như một kỷ vật của tháng 4 năm 1975.