Ngô Mây: Ngọn đuốc cảm tử bên đèo Nhông
Trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp tại khu vực miền Trung, có một tấm gương hy sinh đã trở thành biểu tượng cao nhất cho tinh thần "Cảm tử cho Tổ quốc quyết sinh". Đó là Anh hùng Ngô Mây, người lính đã biến thân mình thành một quả bom khổng lồ để chặn đứng xe tăng quân thù, viết nên một huyền thoại bất tử trên mảnh đất Bình Định.
Ngô Mây sinh năm 1924 trong một gia đình nông dân nghèo tại xã Cát Chánh, huyện Phù Cát. Lớn lên trong sự áp bức của chế độ thực dân, vào năm 1945, khi Cách mạng Tháng Tám bùng nổ, anh đã hăng hái tham gia cướp chính quyền tại địa phương. Đến năm 1947, khi thực dân Pháp quay lại xâm lược nước ta một lần nữa, Ngô Mây đã quyết định rời bỏ quê hương, gia nhập Trung đoàn 94 quân đội chủ lực. Anh nổi tiếng trong đơn vị không chỉ bởi sự gan dạ mà còn bởi ý chí học tập, rèn luyện khắc khổ, luôn sẵn sàng nhận những nhiệm vụ hiểm nguy nhất.
Mùa đông năm 1951, thực dân Pháp mở đợt càn quét quy mô lớn lên vùng tự do Liên khu 5. Trận đánh quyết định diễn ra tại đèo Nhông - một vị trí chiến lược then chốt trên đường quốc lộ 1. Quân địch huy động xe tăng và xe bọc thép làm lá chắn để tiến quân. Trước hỏa lực quá mạnh của địch, đại đội của Ngô Mây được giao nhiệm vụ quan trọng: lập đội "Cảm tử" để tiêu diệt xe tăng, mở đường cho quân ta phản công. Ngô Mây đã xung phong đứng đầu đội cảm tử đó. Anh nói với đồng đội: "Nếu tôi có hy sinh, hãy báo tin cho mẹ tôi rằng con bà đã chết như một người chiến sĩ dũng cảm".
Sáng ngày 15/12/1951, trận đánh đèo Nhông nổ ra dữ dội. Khi chiếc xe tăng đi đầu của giặc lù lù tiến tới, khạc đạn điên cuồng vào công sự của ta, Ngô Mây đã bình tĩnh ôm chặt quả bom lựu đạn 10kg đã rút chốt, nằm chờ trong bụi rậm. Khi xe tăng địch chỉ còn cách vài mét, anh bất ngờ vọt lên, lao thẳng vào gầm xe. Một tiếng nổ vang dội làm rung chuyển cả vùng đèo Nhông. Chiếc xe tăng bốc cháy ngùn ngụt, xích sắt văng tung tóe. Sự hy sinh của Ngô Mây đã làm cho hàng ngũ quân địch hoảng loạn, tạo thời cơ vàng cho đại đội của anh xông lên tiêu diệt gọn tiểu đoàn giặc.
Ngô Mây ngã xuống khi tuổi đời mới 27. Anh không để lại gì ngoài một tấm gương sáng chói về lòng trung thành với Tổ quốc. Hình ảnh người chiến sĩ ôm bom lao vào quân thù đã trở thành một tượng đài bất tử trong lòng nhân dân Bình Định và cả nước. Năm 1955, anh đã được truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân ngay trong đợt đầu tiên. Câu chuyện của anh nhắc nhở chúng ta rằng, trong những thời khắc sinh tử của dân tộc, luôn có những con người sẵn sàng làm "ngọn đuốc" soi đường, dùng chính mạng sống của mình để giữ lấy màu xanh cho quê hương.
