Ngô Quyền
Ngô Quyền (898–944) là vị vua sáng lập nhà Ngô và một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất trong lịch sử Việt Nam. Ông nổi tiếng với chiến thắng trên sông Bạch Đằng năm 938 trước quân Nam Hán, mở ra thời kỳ độc lập tự chủ lâu dài sau nhiều thế kỷ Bắc thuộc, rồi lên ngôi năm 939 và đặt nền móng cho nhà nước phong kiến độc lập.
Dấu mốc sự nghiệp
Ông xuất thân từ vùng Đường Lâm, là bộ tướng và cũng là con rể của Dương Đình Nghệ. Sau khi Dương Đình Nghệ bị Kiều Công Tiễn sát hại, Ngô Quyền đem quân trừng phạt Kiều Công Tiễn và chuẩn bị đối phó cuộc xâm lược của nhà Nam Hán. Chiến thắng năm 938 đã đưa ông trở thành người lãnh đạo quốc gia độc lập.
Chiến thắng Bạch Đằng
Điểm nổi bật trong tài năng quân sự của Ngô Quyền là việc tận dụng địa hình và quy luật thủy triều trên sông Bạch Đằng. Ông cho bố trí các bãi cọc ngầm dưới lòng sông, nhử hạm đội Nam Hán tiến sâu khi nước triều dâng, rồi phản công khi nước rút khiến chiến thuyền đối phương mắc cạn và tan vỡ. Trận đánh này được xem là một trong những chiến thắng quân sự tiêu biểu nhất của lịch sử Việt Nam.
Xây dựng quốc gia độc lập
Sau chiến thắng, Ngô Quyền xưng vương vào năm 939, chọn Thành Cổ Loa làm kinh đô thay vì Đại La. Ông tổ chức bộ máy triều đình, đặt quan chức và xây dựng các thiết chế cai trị, thể hiện ý thức khôi phục quốc thống và củng cố chủ quyền của quốc gia độc lập. Thời gian trị vì chỉ khoảng sáu năm nhưng có ý nghĩa nền tảng đối với các triều đại kế tiếp như Đinh, Tiền Lê và Lý.
Di sản lịch sử
Ngô Quyền được các sử gia Việt Nam đánh giá là người khôi phục nền độc lập và mở đầu kỷ nguyên tự chủ của dân tộc. Tên ông được đặt cho nhiều đường phố, trường học và địa danh trên cả nước; lăng và đền thờ tại Đường Lâm là những di tích tiêu biểu gắn với cuộc đời ông. Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 vẫn được xem là một bước ngoặt lớn trong lịch sử Việt Nam.
