Ngô Quyền – Người anh hùng mở ra thời kỳ độc lập tự chủ

Ngô Quyền – Người anh hùng mở ra thời kỳ độc lập tự chủ

Ngô Quyền, người anh hùng dân tộc đã làm nên chiến thắng Bạch Đằng năm 938, đánh bại quân Nam Hán, chấm dứt hơn một nghìn năm các triều đại phong kiến phương Bắc tìm cách đặt ách cai trị trên đất Việt. Với tài thao lược và ý chí quyết đoán, Ngô Quyền đã vận dụng địa hình sông nước, cho đóng cọc gỗ lớn xuống lòng sông Bạch Đằng, nhử quân địch tiến sâu vào trận địa rồi chờ khi thủy triều rút để tổng công kích. Chiến thắng ấy không chỉ là một chiến công quân sự hiển hách mà còn mở ra một thời kỳ mới trong lịch sử dân tộc – thời kỳ độc lập và tự chủ lâu dài.

Ngô Quyền sinh năm 898, người Đường Lâm, nay thuộc thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội. Ông xuất thân trong một gia đình hào trưởng có thế lực ở địa phương. Theo sử sách, cha của Ngô Quyền là Ngô Mân, từng giữ chức Châu mục Đường Lâm. Từ nhỏ, Ngô Quyền được biết đến là người có sức khỏe, trí dũng và có chí lớn. Lớn lên trong thời kỳ đất nước biến động, ông sớm tham gia vào những cuộc đấu tranh giành quyền tự chủ của người Việt.

Đầu thế kỷ X, nhà Đường suy yếu, chính quyền đô hộ ở nước ta ngày càng lỏng lẻo. Năm 905, Khúc Thừa Dụ giành quyền kiểm soát Tĩnh Hải quân, mở đầu quá trình xây dựng nền tự chủ của người Việt. Sau Khúc Thừa Dụ, Khúc Hạo và Khúc Thừa Mỹ tiếp tục duy trì chính quyền tự chủ. Tuy nhiên, tình hình trong nước vẫn nhiều biến động, các thế lực địa phương tranh giành ảnh hưởng.

Trong hoàn cảnh đó, Ngô Quyền trở thành một tướng tài dưới quyền Dương Đình Nghệ, một hào trưởng và thủ lĩnh quân sự có thế lực ở vùng Ái Châu. Ngô Quyền được Dương Đình Nghệ tin tưởng và gả con gái là Dương Thị Như Ngọc cho ông. Sau đó, Ngô Quyền được giao trấn giữ Ái Châu và từng bước khẳng định tài năng quân sự của mình.

Năm 937, Dương Đình Nghệ bị Kiều Công Tiễn sát hại để đoạt quyền. Biết tin, Ngô Quyền từ Ái Châu đem quân ra Bắc, quyết tâm tiêu diệt Kiều Công Tiễn và ổn định tình hình đất nước. Trước sức mạnh của Ngô Quyền, Kiều Công Tiễn lo sợ nên sai người sang cầu cứu nhà Nam Hán.

Vua Nam Hán là Lưu Cung nhân cơ hội đó muốn đưa quân sang xâm lược nước ta. Lưu Cung phong con trai là Hoằng Tháo làm Giao Vương, thống lĩnh thủy quân tiến vào nước ta. Một đạo quân khác cũng được chuẩn bị để hỗ trợ. Biết tin quân Nam Hán sắp kéo sang, Ngô Quyền nhanh chóng chuẩn bị lực lượng và lên kế hoạch đối phó.

Sau khi tiêu diệt Kiều Công Tiễn tại Đại La, Ngô Quyền chủ động chọn vùng cửa sông Bạch Đằng làm nơi quyết chiến với quân Nam Hán. Bạch Đằng là con sông nằm ở vùng Đông Bắc, có hệ thống sông ngòi chằng chịt và chịu ảnh hưởng mạnh của thủy triều. Ngô Quyền nhận thấy đây là địa hình thuận lợi để xây dựng một trận địa đặc biệt nhằm tiêu diệt đoàn chiến thuyền của quân Nam Hán.

Ông cho quân chặt những cây gỗ lớn, đầu vót nhọn, bịt sắt, rồi đóng xuống lòng sông thành một trận địa cọc ngầm. Những bãi cọc này được bố trí ở nơi nước sâu và chỉ lộ ra khi thủy triều xuống. Ngô Quyền đồng thời bố trí quân mai phục ở hai bên bờ sông và chuẩn bị một lực lượng thủy binh đủ mạnh để đánh địch khi thời cơ xuất hiện.

Năm 938, quân Nam Hán do Hoằng Tháo chỉ huy tiến vào cửa sông Bạch Đằng. Ngô Quyền cho một đội thuyền nhẹ ra khiêu chiến rồi giả vờ thua chạy, dụ quân Nam Hán đuổi theo. Hoằng Tháo không biết đó là kế nghi binh nên thúc quân tiến sâu vào trận địa.

Khi thủy triều đang lên, những hàng cọc ngầm vẫn chìm dưới mặt nước, khiến quân Nam Hán không phát hiện được. Đoàn chiến thuyền địch tiến sâu vào khu vực đã được Ngô Quyền bố trí mai phục. Đến khi thủy triều bắt đầu rút, các bãi cọc dần nhô lên khỏi mặt nước, khóa chặt đường lui của đoàn chiến thuyền.

Đúng thời điểm đó, Ngô Quyền hạ lệnh cho quân từ nhiều phía đồng loạt tiến công. Quân Nam Hán rơi vào thế bị động, thuyền chiến mắc vào bãi cọc, bị vỡ và chìm. Quân ta từ hai bên bờ và phía ngoài trận địa liên tục đánh xuống. Hoằng Tháo cùng nhiều binh lính Nam Hán tử trận. Đạo quân xâm lược bị đánh tan, buộc phải tháo chạy.

Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 đã đập tan ý đồ xâm lược của nhà Nam Hán. Đây là một trong những trận thủy chiến đặc sắc của lịch sử Việt Nam, thể hiện tài năng quân sự và khả năng tận dụng địa hình, thủy triều của Ngô Quyền. Quan trọng hơn, chiến thắng này đã bảo vệ thành quả tự chủ mà người Việt gây dựng trong nhiều thập kỷ trước đó.

Sau chiến thắng Bạch Đằng, Ngô Quyền xưng vương vào năm 939, đóng đô ở Cổ Loa. Ông xây dựng chính quyền độc lập, đặt các chức quan và từng bước tổ chức lại đất nước. Việc Ngô Quyền lên ngôi và xây dựng chính quyền riêng đã khẳng định một thực tế mới: người Việt có thể tự mình quản lý và quyết định vận mệnh của đất nước, không phụ thuộc vào các triều đại phương Bắc.

Ngô Quyền trị vì không lâu. Năm 944, ông qua đời, hưởng thọ 47 tuổi. Sau khi ông mất, đất nước tiếp tục trải qua những biến động và tranh chấp quyền lực, dẫn đến thời kỳ mà sử sách gọi là loạn 12 sứ quân. Tuy nhiên, những gì Ngô Quyền để lại đã có ý nghĩa đặc biệt đối với tiến trình lịch sử dân tộc.

Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 được xem là một cột mốc quan trọng mở ra thời kỳ độc lập tự chủ lâu dài của Việt Nam. Nếu những cuộc đấu tranh của các thế hệ trước từng bước khôi phục quyền tự chủ, thì chiến thắng của Ngô Quyền đã trực tiếp đánh bại một cuộc xâm lược từ phương Bắc và tạo điều kiện để một nhà nước độc lập được xác lập.

Điều đặc biệt trong nghệ thuật quân sự của Ngô Quyền là ông không chỉ dựa vào sức mạnh quân đội mà còn biết tận dụng điều kiện tự nhiên để tạo nên ưu thế quyết định. Trận địa cọc trên sông Bạch Đằng, kết hợp với thủy triều, nghi binh và mai phục đã biến dòng sông thành một chiến trường mà quân Nam Hán không thể làm chủ.

Hậu thế nhiều đời sau vẫn nhắc đến Ngô Quyền với niềm kính phục. Ông được thờ phụng tại nhiều địa phương, đặc biệt là vùng Đường Lâm – quê hương của vị vua đầu tiên trong thời kỳ độc lập tự chủ sau thời Bắc thuộc. Tại Hải Phòng và Quảng Ninh, những địa danh gắn với chiến thắng Bạch Đằng cũng lưu giữ nhiều dấu tích, truyền thuyết và lễ hội tưởng niệm chiến công năm xưa.

Tên tuổi Ngô Quyền còn gắn liền với dòng sông Bạch Đằng – nơi nhiều lần chứng kiến những chiến công lớn của dân tộc trong lịch sử. Sau Ngô Quyền, các danh tướng Trần Quốc Tuấn và Lê Hoàn cũng tiếp tục làm nên những chiến thắng vang dội trên dòng sông này. Bạch Đằng vì thế trở thành một biểu tượng đặc biệt của nghệ thuật quân sự và ý chí bảo vệ đất nước của người Việt.

Trải qua hơn một nghìn năm, chiến thắng Bạch Đằng năm 938 vẫn giữ nguyên vị trí đặc biệt trong lịch sử dân tộc. Ngô Quyền không chỉ là một vị tướng tài ba mà còn là người đặt nền móng quan trọng cho một thời kỳ mới – thời kỳ đất nước bước vào kỷ nguyên độc lập, tự chủ lâu dài. Hình ảnh vị tướng trẻ đứng trước dòng Bạch Đằng, quyết đoán chọn nơi hiểm yếu để nghênh chiến quân xâm lược đã trở thành biểu tượng của trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng độc lập của dân tộc Việt Nam.

Từ bãi cọc Bạch Đằng năm 938 đến những triều đại độc lập nối tiếp về sau, dấu ấn của Ngô Quyền vẫn còn in đậm trong dòng chảy lịch sử. Chiến công của ông đã chứng minh rằng một dân tộc dù trải qua nhiều thế kỷ bị đô hộ vẫn có thể đứng lên giành lại quyền tự quyết cho mình. Vì thế, tên tuổi Ngô Quyền cùng chiến thắng Bạch Đằng mãi được hậu thế ghi nhớ như một trong những trang sử hào hùng nhất của dân tộc Việt Nam.