Ngô Quyền - người có công với cách mạng
Ngô Quyền
Ngô Quyền (898 – 944) là vị vua sáng lập nhà Ngô, người đã đánh bại quân Nam Hán trong trận Bạch Đằng năm 938, chấm dứt hơn 1.000 năm Bắc thuộc và mở ra thời kỳ độc lập tự chủ lâu dài cho dân tộc Việt Nam. Ông được tôn xưng là Tiền Ngô Vương và được xem là “người dựng nền độc lập nước Việt”.
Các dữ kiện chính
Sinh: 17 tháng 4 năm 898, Đường Lâm (Sơn Tây, Hà Nội)
Mất: 14 tháng 2 năm 944, Cổ Loa (Đông Anh, Hà Nội)
Trị vì: 939 – 944 (nhà Ngô)
Cha: Ngô Mân – Châu mục Giao Châu
Chiến công: Đại thắng Bạch Đằng (938) đánh bại Nam Hán
Xuất thân và sự nghiệp ban đầu
Ngô Quyền sinh trong gia đình quý tộc ở Đường Lâm, cha là Ngô Mân – một quan lớn thời Đường. Khi trưởng thành, ông theo phò Dương Đình Nghệ ở Ái Châu (Thanh Hóa), được gả con gái và giao quyền trấn giữ địa phương. Sau khi Dương Đình Nghệ bị Kiều Công Tiễn sát hại (937), Ngô Quyền đem quân ra Bắc tiêu diệt kẻ phản nghịch và chuẩn bị đối phó Nam Hán.
Chiến thắng Bạch Đằng năm 938
Nắm bắt ý đồ xâm lược của Nam Hán, ông chủ trương chôn cọc gỗ đầu bọc sắt dưới lòng sông Bạch Đằng, lợi dụng thủy triều để phục kích. Khi thủy triều rút, thuyền Nam Hán mắc cạn và bị quân ta tấn công tiêu diệt; tướng Nam Hán Lưu Hoằng Tháo tử trận. Chiến thắng này được xem là mốc son mở đầu thời kỳ độc lập của Việt Nam .
Lên ngôi và xây dựng triều Ngô
Năm 939, Ngô Quyền xưng vương, đặt đô ở Cổ Loa – kinh thành cũ của An Dương Vương. Ông thiết lập bộ máy quan lại, ban định nghi lễ và phục hưng văn hiến dân tộc. Triều Ngô tồn tại chưa lâu nhưng đặt nền tảng cho các triều đại tự chủ sau này.
Di sản và tôn vinh
Ngô Quyền được các sử gia Lê Văn Hưu và Phan Bội Châu suy tôn là “vị tổ phục hưng dân tộc”. Tượng đài và đền thờ ông hiện có tại Đường Lâm và khu di tích Bạch Đằng Giang. Ngày nay, nhiều địa phương và trường học mang tên Ngô Quyền để ghi nhớ công lao khai sáng độc lập nước nhà.
