NGÔ QUYỀN – NGƯỜI MỞ NỀN ĐỘC LẬP TỰ CHỦ

Nội dung lịch sử

Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, Ngô Quyền được tôn vinh là người mở nền độc lập tự chủ lâu dài sau hơn một nghìn năm Bắc thuộc. Với chiến thắng vang dội trên sông Bạch Đằng năm 938, ông đã chấm dứt ách thống trị của các triều đại phong kiến phương Bắc, mở ra một thời kỳ mới trong lịch sử dân tộc – thời kỳ độc lập, tự chủ và xây dựng quốc gia phong kiến Việt Nam.

Ngô Quyền sinh năm 898 tại làng Đường Lâm, nay thuộc thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội. Ông xuất thân trong một gia đình có truyền thống yêu nước và sớm bộc lộ tài năng quân sự, lòng dũng cảm cùng ý chí lớn. Khi trưởng thành, ông trở thành tướng tài dưới quyền Dương Đình Nghệ, người đã giành lại quyền tự chủ cho đất nước sau nhiều thế kỷ bị đô hộ.

Năm 937, biến cố lớn xảy ra khi Dương Đình Nghệ bị thuộc tướng Kiều Công Tiễn sát hại để cướp quyền. Lo sợ bị trừng phạt, Kiều Công Tiễn cầu cứu nhà Nam Hán. Đây là hành động tạo điều kiện cho ngoại bang can thiệp vào công việc nội bộ của đất nước.

Trước tình thế đó, Ngô Quyền nhanh chóng tập hợp lực lượng tiến ra Bắc tiêu diệt Kiều Công Tiễn. Đồng thời, ông nhận định rằng quân Nam Hán chắc chắn sẽ lợi dụng cơ hội đưa quân sang xâm lược. Vì vậy, ngay từ khi hành quân, ông đã chuẩn bị kế hoạch đánh bại quân xâm lược.

Vua Nam Hán là Lưu Cung quyết định đưa đại quân sang Đại Việt. Ông ta cử con trai là Lưu Hoằng Tháo chỉ huy đội thủy quân tiến vào cửa biển, còn bản thân đóng quân ở Hải Môn để sẵn sàng tiếp ứng.

Nắm rõ đặc điểm địa hình vùng cửa sông Bạch Đằng, Ngô Quyền xây dựng một kế hoạch tác chiến sáng tạo. Ông cho đóng hàng nghìn cọc gỗ lớn, đầu bịt sắt nhọn xuống lòng sông tại những khu vực thủy triều lên xuống mạnh. Khi nước triều dâng, toàn bộ bãi cọc chìm dưới mặt nước, rất khó phát hiện.

Cuối năm 938, quân Nam Hán tiến sâu vào sông Bạch Đằng. Ngô Quyền cho một bộ phận quân ra khiêu chiến rồi chủ động rút lui, nhử đối phương tiến vào trận địa đã bố trí sẵn. Tin rằng quân Đại Việt yếu thế, Lưu Hoằng Tháo hạ lệnh truy kích.

Đúng thời điểm nước triều rút mạnh, các bãi cọc nhọn dần lộ ra. Thuyền chiến của quân Nam Hán mắc cạn, va vào cọc, đội hình bị chia cắt và rơi vào hỗn loạn. Ngô Quyền lập tức phát lệnh tổng công kích từ nhiều hướng. Quân Đại Việt đồng loạt đánh úp bằng cả thủy quân và bộ binh.

Trận chiến diễn ra quyết liệt. Lưu Hoằng Tháo bị tử trận, phần lớn chiến thuyền Nam Hán bị đánh chìm hoặc phá hủy. Quân xâm lược tổn thất nặng nề, buộc phải tháo chạy. Khi nhận được tin thất bại, vua Nam Hán phải hạ lệnh rút toàn bộ lực lượng về nước, từ bỏ ý định xâm lược Đại Việt.

Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 có ý nghĩa đặc biệt to lớn trong lịch sử dân tộc. Theo các bộ chính sử như Đại Việt sử ký toàn thư và Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, đây là chiến thắng đã chấm dứt hơn một thiên niên kỷ Bắc thuộc, mở đầu thời kỳ độc lập, tự chủ lâu dài của dân tộc Việt Nam.

Mùa xuân năm 939, Ngô Quyền lên ngôi vua, chọn Cổ Loa làm kinh đô. Việc lựa chọn Cổ Loa – kinh đô cũ của nước Âu Lạc – thể hiện ý thức kế thừa truyền thống dựng nước của tổ tiên và khẳng định nền độc lập của quốc gia.

Trong thời gian trị vì, tuy không dài, Ngô Quyền đã từng bước xây dựng bộ máy nhà nước độc lập, củng cố quốc phòng và ổn định tình hình đất nước sau nhiều năm biến động. Những nền móng mà ông đặt ra trở thành cơ sở quan trọng cho các triều đại Đinh, Tiền Lê và Lý tiếp tục xây dựng quốc gia Đại Việt hùng mạnh.

Các nhà sử học đánh giá Ngô Quyền không chỉ là một vị tướng kiệt xuất mà còn là nhà lãnh đạo có tầm nhìn chiến lược. Nghệ thuật quân sự của ông thể hiện ở việc biết tận dụng địa hình, quy luật thủy triều, kết hợp mưu trí với sức mạnh quân dân để giành thắng lợi trước đội quân hùng mạnh hơn nhiều lần. Trận Bạch Đằng năm 938 cũng mở đầu truyền thống nghệ thuật quân sự độc đáo của dân tộc, được các thế hệ sau kế thừa và phát huy.

Ngày nay, tên tuổi Ngô Quyền được đặt cho nhiều đường phố, trường học và công trình trên khắp cả nước. Khu di tích Bạch Đằng và các đền thờ Ngô Quyền là những địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và ý thức bảo vệ độc lập, chủ quyền của Tổ quốc cho các thế hệ hôm nay.

Ý nghĩa giáo dục

• Giáo dục lòng yêu nước, niềm tự hào về truyền thống đấu tranh giành độc lập của dân tộc Việt Nam.

Nguồn tham khảo chính thống

• Đại Việt sử ký toàn thư, Viện Sử học (dịch và chú giải).