Ngô Quyền - Từ người chỉ huy ở Ái Châu đến cuộc đối đầu với Nam Hán

Ngô Quyền là một hào trưởng có tài quân sự, từng theo Dương Đình Nghệ chống quân Nam Hán. Sau khi Dương Đình Nghệ bị Kiều Công Tiễn sát hại, Ngô Quyền tập hợp lực lượng tiến ra Bắc.

Ngô Quyền sinh năm 897 tại Đường Lâm, nay thuộc Sơn Tây, Hà Nội. Ông lớn lên trong một gia đình có truyền thống và có điều kiện tham gia các hoạt động chính trị, quân sự đương thời. Trong bối cảnh nhà Đường sụp đổ năm 907, tình hình Trung Quốc rơi vào thời kỳ phân liệt, trong khi ở Việt Nam các thế lực địa phương từng bước giành quyền tự chủ. Năm 931, Dương Đình Nghệ đánh đuổi quân Nam Hán và giành quyền kiểm soát Tĩnh Hải quân. Ngô Quyền trở thành một trong những tướng lĩnh quan trọng dưới quyền Dương Đình Nghệ và sau đó kết hôn với con gái ông. Năm 937, Dương Đình Nghệ bị Kiều Công Tiễn sát hại để đoạt quyền. Kiều Công Tiễn lo sợ trước lực lượng của Ngô Quyền nên cầu cứu nhà Nam Hán. Nhà Nam Hán lập tức chuẩn bị lực lượng tiến vào nước ta. Trước tình hình đó, Ngô Quyền từ Ái Châu đem quân ra Bắc. Ông quyết định tiêu diệt Kiều Công Tiễn trước khi quân Nam Hán có thể phối hợp với lực lượng này. Năm 938, Ngô Quyền tiến đến Đại La, giết Kiều Công Tiễn và sau đó chuẩn bị đối phó với quân Nam Hán. Đối phương do Lưu Hoằng Tháo chỉ huy một đạo thủy quân tiến vào từ biển. Ngô Quyền nhận thấy nếu đối đầu trực diện trên biển thì quân ta gặp nhiều bất lợi. Ông nghiên cứu địa hình cửa sông Bạch Đằng, đặc biệt là chế độ thủy triều, để xây dựng một kế hoạch tác chiến phù hợp. Một trận địa cọc được chuẩn bị dưới lòng sông và lực lượng mai phục được bố trí ở phía trong. Đây là sự chuẩn bị cho một trận quyết chiến có ý nghĩa rất lớn đối với tương lai của đất nước. Ngô Quyền không chỉ giải quyết được mối đe dọa từ Kiều Công Tiễn mà còn chủ động lựa chọn chiến trường cho cuộc đối đầu với Nam Hán. Chính khả năng đánh giá tình hình và tận dụng địa hình đã tạo tiền đề cho chiến thắng Bạch Đằng năm 938.