Ngô Thì Nhậm

Thời Tây Sơn, Ngô Thì Nhậm là nhà ngoại giao tài ba và được vua Quang Trung tin tưởng ủy nhiệm thực hiện việc giao thiệp với nhà Thanh ở Trung Quốc. Ông đã đem hết tài năng của mình vào việc ngoại giao với triều đình nhà Thanh nhằm giữ vững chủ quyền và an ninh quốc gia. Việc đầu tiên sau chiến thắng Kỷ Dậu (1789) mà vua Quang Trung quan tâm là ngăn chặn ý chí báo thù của nhà Thanh. Bởi nước Đại Việt nhỏ, tiềm lực không nhiều nếu quân Thanh lại tiếp tục sang đánh ngay thì nhân dân vốn đã lầm than, khốn khổ trong mấy trăm năm nội chiến sẽ lại càng điêu linh. Do đó, vua Quang Trung chủ trương dùng lời lẽ mềm mỏng để ngăn chặn ý chí đó của nhà Thanh. Nhiệm vụ này được giao cho Ngô Thì Nhậm và ông đã hoàn thành xuất sắc với những lời lẽ mềm mỏng mà kiên quyết trong tất cả các thư từ giao thiệp với nhà Thanh.

Trong cuốn sách "Các sứ thần Việt Nam" của Phạm Trường Khang cho biết, khi thư từ qua lại với Thang Hùng Nghiệp (một đầu mối ngoại giao của triều Thanh với nhà Tây Sơn), Ngô Thì Nhậm đã có lời lẽ mềm mỏng nhưng cũng không kém phần cương quyết. Vào thời đó có tin rằng vua Càn Long cử Phúc Khang An làm Tổng đốc Lưỡng Quảng và điều cho 50 vạn quân để ứng phó ở biên giới. Trong bức thư gửi Thang Hùng Nghiệp, Ngô Thì Nhậm đã nói rằng: Nay quân đội cốt ở chỗ đoàn kết một lòng, không cốt ở chỗ đông; binh lính quý ở chỗ tinh nhuệ, không quý ở chỗ nhiều. Kẻ khéo thắng ở chỗ vô cùng mềm dẻo chứ không phải ỷ mạnh lấn yếu, lấy đông hiếp ít đâu. Nếu tình hình trên không được bày tỏ, thiên triều không khoan dung, muốn động binh chinh chiến thì nước nhỏ tôi cũng đành nhờ trời mà thôi.

Cũng có khi Ngô Thì Nhậm tỏ ra rất cương quyết, cứng rắn với triều Thanh. Cụ thể là trong tờ biểu viết thay vua Quang Trung để cầu phong vương, Ngô Thì Nhậm nói thẳng với Thang Hùng Nghiệp rằng nếu Thanh triều muốn làm một cuộc phiêu lưu quân sự khác thì sự thể chưa biết thế nào. Và ông đã viết: Còn nếu chiến tranh kéo dài, tình thế có đến nỗi nào thì thật không phải do thần muốn mà thần cũng không dám nói trước rồi tình thế sẽ đi đến đâu.

Chưa hết, có lần Ngô Thì Nhậm còn viết thẳng những lời thể hiện rõ bản lĩnh Đại Việt và điều này đã khiến Thang Hùng Nghiệp phải sợ hãi mà lên tiếng: Nay không phải là lúc hai nước đánh nhau sao lại phải hành sự toàn là giọng giận dữ. Nói như thế là để cầu phong vương hay muốn gây hấn can qua chăng? Chính lời nói trên đây của Thang Hùng Nghiệp cho thấy nhà Thanh từ chỗ muốn đánh báo thù đã phải xuống thang trước thái độ cứng rắn của nhà Tây Sơn qua những tờ biểu do Ngô Thì Nhậm soạn.