Ngô Thị Tuyển – Cô gái 42kg và đôi vai gánh 98kg đạn giữa tọa độ lửa Hàm Rồng

Cô gái Nam Ngạn trong những ngày Hàm Rồng đỏ lửa

Ngô Thị Tuyển sinh ngày 20/2/1946, quê ở Nam Ngạn, Thanh Hóa. Khi chiến tranh phá hoại miền Bắc bước vào giai đoạn ác liệt, cô tham gia lực lượng dân quân địa phương.

Nam Ngạn khi ấy nằm ngay cạnh cầu Hàm Rồng – một vị trí giao thông đặc biệt quan trọng trên tuyến Bắc – Nam. Cầu Hàm Rồng bắc qua sông Mã, là một trong những trọng điểm giao thông mà đối phương tìm cách đánh phá nhằm cắt đứt tuyến chi viện từ miền Bắc vào chiến trường.

Những ngày đầu tháng 4/1965, bầu trời Thanh Hóa liên tục xuất hiện máy bay.

Ngày và đêm, tiếng động cơ vọng xuống.

Những trận địa pháo cao xạ được bố trí để bảo vệ cầu.

Người dân Nam Ngạn vừa sản xuất, vừa phục vụ chiến đấu, vừa trực tiếp tham gia bảo vệ quê hương.

Trong số họ có cô dân quân trẻ Ngô Thị Tuyển.

Khi ấy, cô mới 19 tuổi.

Một cô gái có vóc người nhỏ bé, chỉ khoảng 1,4m và nặng 42kg.

Nếu chỉ nhìn vóc dáng ấy, chẳng ai có thể nghĩ rằng vài phút sau, cô sẽ làm một việc mà chính mình sau này cũng cho rằng thật phi thường.

Ngày 4 tháng 4 năm 1965

Ngày 4/4/1965, khu vực Hàm Rồng – Nam Ngạn chìm trong bom đạn.

Máy bay Mỹ liên tục đánh phá.

Những trận địa cao xạ phải chiến đấu trong điều kiện vô cùng khẩn trương.

Đạn pháo 37mm cần được chuyển nhanh tới trận địa.

Trong lúc ấy, Ngô Thị Tuyển đang cùng dân quân làm nhiệm vụ.

Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, sau khi hoàn thành một nhiệm vụ truy lùng phi công Mỹ nhảy dù, cô gặp một tàu Hải quân Việt Nam đang cần người hỗ trợ vận chuyển vỏ đạn và tiếp tế đạn. Cô lập tức xuống sông, bơi ra tàu làm nhiệm vụ dù máy bay địch vẫn đang quần lượn phía trên.

Rồi cô tiếp tục đưa cơm ra trận địa cho bộ đội.

Công việc nối tiếp công việc.

Không có thời gian để nghỉ.

Không có sự an toàn tuyệt đối.

Mỗi lần máy bay xuất hiện, tất cả đều phải tìm cách hoàn thành nhiệm vụ trong thời gian ngắn nhất.

Và rồi đoàn xe chở đạn tới.

Hai hòm đạn dính chặt vào nhau

Đạn được đưa xuống để chuyển tới trận địa.

Nhưng giữa những hòm đạn có hai hòm bị đai sắt móc chặt vào nhau.

Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, mọi người cố gắng dùng thuổng để bật chúng ra, bởi nếu tách được thì mỗi người có thể mang một hòm. Nhưng tình hình chiến đấu lúc ấy quá khẩn cấp, không thể mất nhiều thời gian.

Phía trước là trận địa đang cần đạn.

Phía trên là máy bay địch.

Mỗi phút chậm trễ đều có thể ảnh hưởng đến khả năng chiến đấu của pháo thủ.

Ngô Thị Tuyển nhìn hai hòm đạn.

Rồi cô quyết định:

Không cần tách nữa.

Cô ghé vai vào.

Hai hòm đạn được đặt lên vai cô.

Tổng trọng lượng là 98kg.

Trong khi cơ thể cô chỉ nặng 42kg.

Nghĩa là khối lượng cô phải mang lớn hơn gấp đôi trọng lượng cơ thể mình.

Và rồi cô bước đi.

42kg và 98kg

Hãy thử hình dung khoảnh khắc ấy.

Một cô gái 19 tuổi.

Đôi vai nhỏ.

Một bên là con đê.

Một bên là hào sâu.

Trước mặt là trận địa.

Trên đầu là máy bay.

Và trên vai là hai hòm đạn nặng gần 100kg.

Cô bước.

Không phải trên một con đường bằng phẳng.

Mà là vượt qua địa hình chiến đấu trong lúc bom đạn đang diễn ra.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi nhận Ngô Thị Tuyển đã vác hai hòm đạn vượt qua đê, đưa tới bờ sông để tiếp viện kịp thời cho bộ đội.

Không ai biết chính xác trong vài phút ấy cô đã nghĩ gì.

Có lẽ chẳng có suy nghĩ nào quá phức tạp.

Pháo thủ đang cần đạn.

Đạn phải được đưa tới.

Vậy thì phải mang.

Một quyết định rất đơn giản.

Nhưng để thực hiện quyết định ấy, người ta cần một sức mạnh phi thường.

Không chỉ là sức mạnh cơ bắp.

Mà còn là ý chí.

Khi trận địa không thể ngừng bắn

Cầu Hàm Rồng lúc ấy không chỉ là một cây cầu.

Nó là một mắt xích quan trọng của tuyến giao thông chiến lược.

Nếu cầu bị đánh sập, việc vận chuyển người và hàng hóa qua khu vực này sẽ gặp khó khăn rất lớn.

Vì vậy, trận địa cao xạ phải duy trì hỏa lực để bảo vệ cầu.

Đạn pháo vì thế vô cùng quan trọng.

Ngô Thị Tuyển và những người dân Nam Ngạn không trực tiếp đứng trong khẩu đội pháo, nhưng họ góp phần giữ cho những khẩu pháo ấy không bị im tiếng.

Đó chính là ý nghĩa của những người làm nhiệm vụ hậu cần, vận chuyển và tiếp đạn giữa chiến trường.

Một khẩu pháo muốn bắn được cần có đạn.

Một người lính muốn chiến đấu cần có lương thực.

Một cây cầu muốn được bảo vệ cần cả một hệ thống người phía sau.

Và Ngô Thị Tuyển là một trong những người ở phía sau ấy.

Nhưng những gì cô làm không hề đứng ngoài cuộc chiến.

Bởi nơi cô vận chuyển đạn tới cũng chính là nơi bom đạn đang trút xuống.

Không chỉ có một lần gánh đạn

Câu chuyện về Ngô Thị Tuyển thường được nhớ nhất với hình ảnh hai hòm đạn 98kg.

Nhưng đó chỉ là một trong rất nhiều nhiệm vụ cô thực hiện tại Hàm Rồng.

Theo Báo Quân đội nhân dân, trong những ngày chiến đấu, Ngô Thị Tuyển đã tham gia vận chuyển đạn, cứu thương và phục vụ các trận địa. Có lần, khi tàu Hải quân của ta bị máy bay địch phát hiện, nhiều chiến sĩ trên tàu hy sinh và bị thương, cô đã bơi ra tàu, sơ cứu một thương binh bị thương rất nặng rồi đưa một chiến sĩ khác lên boong để báo hiệu cho lực lượng trên bờ ứng cứu.

Hình ảnh ấy cho thấy một Ngô Thị Tuyển khác với hình ảnh thường thấy trong những bức ảnh lịch sử.

Không chỉ là cô gái gánh đạn.

Cô còn là người cứu thương.

Là người vận chuyển.

Là dân quân trực tiếp phục vụ chiến đấu.

Là một cô gái sẵn sàng xuống nước khi những người khác còn phải tìm cách tránh bom.

Khi người ta không tin một cô gái 42kg có thể gánh 98kg

Câu chuyện về hai hòm đạn 98kg nhanh chóng được biết đến.

Nhưng có một chi tiết rất thú vị được Báo Quân đội nhân dân ghi lại.

Khoảng hai tháng sau, một số nhà báo Liên Xô và Đức tìm đến Thanh Hóa để tìm hiểu về câu chuyện. Họ khó tin rằng một cô gái chỉ nặng 42kg lại có thể vác một lúc hai hòm đạn nặng tới 98kg giữa chiến tranh ác liệt.

Họ đề nghị cô thực hiện lại.

Và Ngô Thị Tuyển đồng ý.

Lần ấy, theo tư liệu QĐND, cô mang 105kg lương thực, chạy đi chạy lại nhiều lần để các nhà báo quay phim, chụp ảnh.

Cuối cùng, họ phải tin.

Nhưng có lẽ điều đáng nói hơn cả chuyện “42kg gánh 98kg” là câu hỏi:

Điều gì đã khiến một cô gái nhỏ bé có thể làm được điều đó?

Có lẽ không phải cơ thể.

Mà là hoàn cảnh.

Là trách nhiệm.

Là ý chí.

Và là sức mạnh tinh thần của một người biết rằng phía trước mình có những người đang chiến đấu.

Cô gái trẻ và dòng sông Mã

Hàm Rồng nằm bên dòng sông Mã.

Con sông ấy chứng kiến những trận đánh dữ dội trong những ngày tháng 4/1965.

Và cũng chứng kiến một cô gái trẻ nhiều lần bơi ra tàu, đưa đạn, cứu thương.

Ngày nay, khi nhìn những bức ảnh về Ngô Thị Tuyển, người ta thường bị thu hút bởi hình ảnh hai hòm đạn trên vai.

Nhưng nếu nhìn kỹ hơn, có thể thấy phía sau hình ảnh ấy là một không gian rộng lớn hơn:

Cây cầu.

Dòng sông.

Trận địa.

Những người lính.

Những người dân.

Những cô gái dân quân.

Tất cả cùng tạo nên một Hàm Rồng trong chiến tranh.

Một nơi mà ranh giới giữa “tiền tuyến” và “hậu phương” gần như không còn.

Bởi người dân cũng trực tiếp tham gia vào cuộc chiến.

21 tuổi và danh hiệu Anh hùng

Những đóng góp và thành tích chiến đấu của Ngô Thị Tuyển được Nhà nước ghi nhận.

Ngày 1/1/1967, khi mới 21 tuổi, cô được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Một cô gái mới 21 tuổi.

Ở tuổi ấy, nhiều người còn chưa hình dung rõ cuộc đời mình sẽ đi về đâu.

Còn Ngô Thị Tuyển đã trở thành một trong những nữ anh hùng tiêu biểu của thời kỳ chống Mỹ.

Nhưng điều đáng quý là danh hiệu ấy không khiến câu chuyện của cô chỉ nằm trong những buổi lễ tuyên dương.

Nó được lưu giữ bằng những kỷ vật.

Trong đó có một hòm đạn từng được cô sử dụng trong trận chiến ngày 4/4/1965, hiện được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia lưu giữ và giới thiệu với công chúng.

Một chiếc hòm đạn.

Không lớn lao.

Không đẹp đẽ.

Nhưng nó từng nằm trên vai một cô gái 19 tuổi giữa bom đạn.

Vì vậy, nó trở thành một vật chứng của lịch sử.

Sau chiến tranh, người anh hùng trở về cuộc sống bình dị

Chiến tranh rồi cũng kết thúc.

Những người từng đứng giữa bom đạn trở về với cuộc sống đời thường.

Ngô Thị Tuyển tiếp tục công tác trong quân đội và sau này giữ cương vị Phó trưởng ban Chính sách, Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Thanh Hóa, trước khi nghỉ hưu với quân hàm Trung tá.

Những năm tháng sau chiến tranh của bà không còn tiếng máy bay, không còn tiếng pháo.

Nhưng cây cầu Hàm Rồng và những ngày tháng năm 1965 vẫn luôn là một phần ký ức không thể tách khỏi cuộc đời.

Ngày 4/7/2026, Anh hùng LLVT nhân dân Ngô Thị Tuyển từ trần tại nhà riêng ở Thanh Hóa, hưởng thọ 81 tuổi. Bà được an táng tại Nghĩa trang Chợ Nhàng, tỉnh Thanh Hóa.

Tin bà qua đời khiến nhiều người nhớ lại hình ảnh cô gái Nam Ngạn năm nào.

Một cô gái 19 tuổi.

42kg.

Hai hòm đạn.

98kg.

Và cây cầu Hàm Rồng.

Từ đôi vai của một cô gái đến một biểu tượng của phụ nữ Việt Nam

Có lẽ điều đặc biệt nhất trong câu chuyện Ngô Thị Tuyển là hình ảnh ấy không chỉ nói về sức mạnh của một cá nhân.

Nó còn cho thấy vai trò của phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh.

Họ không chỉ ở phía sau.

Họ có mặt trên trận địa.

Họ vận chuyển đạn.

Họ cứu thương.

Họ làm giao liên.

Họ giữ đường.

Họ sản xuất lương thực.

Và khi cần thiết, họ trực tiếp cầm súng.

Ngô Thị Tuyển trở thành một trong những hình ảnh tiêu biểu nhất của thế hệ phụ nữ ấy.

Một cô gái trẻ nhưng không nhỏ bé trước chiến tranh.

Một thân hình 42kg nhưng có thể gánh trên vai 98kg đạn.

Một người phụ nữ có thể rất bình dị trong đời thường nhưng trở nên phi thường khi quê hương cần đến.

Có những bức ảnh lịch sử chỉ cần nhìn một lần là nhớ mãi.

Bức ảnh Ngô Thị Tuyển với hai hòm đạn trên vai là một bức ảnh như thế.

Nhưng phía sau bức ảnh ấy là cả một câu chuyện.

Đó là câu chuyện về một cô gái 19 tuổi, nặng 42kg, sống bên dòng sông Mã và cây cầu Hàm Rồng.

Đó là câu chuyện về những ngày bom đạn trút xuống quê hương.

Là câu chuyện về những người lính đang cần đạn.

Là câu chuyện về một cô gái không đứng nhìn mà bước lên phía trước.

98kg đạn trên đôi vai 42kg.

Nếu chỉ nhìn vào con số, đó dường như là điều không thể.

Nhưng trong chiến tranh, có những lúc con người vượt qua giới hạn của chính mình bởi một điều giản dị: phía sau mình là quê hương, phía trước mình là đồng đội.

Và Ngô Thị Tuyển đã bước đi.

Bước qua đê.

Bước qua hào.

Bước giữa mưa bom.

Để đưa những hòm đạn đến nơi cần đến.

Nhiều thập kỷ sau, khi cây cầu Hàm Rồng đã trở thành một địa danh lịch sử và tiếng bom năm xưa chỉ còn trong ký ức, người ta vẫn nhớ đến cô gái Nam Ngạn ngày ấy.

Không chỉ vì cô từng mang 98kg đạn.

Mà vì trong một thời đại khốc liệt, cô đã cho thấy sức mạnh của con người đôi khi không nằm ở vóc dáng, mà nằm ở điều họ sẵn sàng gánh trên đôi vai mình vì những người khác. ❤️