NGÔ TỬ HẠ – NGƯỜI TRÍ THỨC DÙNG "CON CHỮ" LÀM VŨ KHÍ CÁCH MẠNG
Trong dòng chảy lịch sử trước Cách mạng tháng Tám 1945, bên cạnh những chiến sĩ cầm súng trên chiến khu, có những người trí thức dùng tài sản và trí tuệ của mình để phụng sự quốc gia giữa lòng đô thị. Cụ Ngô Tử Hạ chính là một biểu tượng như thế – một nhà tư sản dân tộc, chủ một nhà in lớn tại Hà Nội, người đã bí mật biến những máy in của mình thành "trạm phát sóng" tư tưởng cho Việt Minh.
Người chủ nhà in có tấm lòng vì nghĩa lớn
Ngô Tử Hạ sinh năm 1882 tại Quy Hậu, Ninh Bình. Ông xuất thân trong một gia đình Công giáo yêu nước và sớm lập nghiệp tại Hà Nội. Với sự cần cù và nhạy bén, ông đã xây dựng được "Nhà in Ngô Tử Hạ" lừng lẫy tại phố Lý Quốc Sư. Vào những năm 1930 - 1940, đây là một trong những nhà in hiện đại và có uy tín nhất Bắc Kỳ.
Tuy nhiên, thay vì chỉ tập trung vào việc làm giàu, Ngô Tử Hạ luôn trăn trở trước cảnh nước mất nhà tan. Ông tham gia nhiều phong trào xã hội, giúp đỡ những trí thức yêu nước như Nguyễn Văn Tố, Phan Anh... Ông hiểu rằng, để đánh đuổi thực dân, vũ khí sắc bén nhất chính là dân trí và truyền thông. Chính vì vậy, ông đã quyết định dùng chính nhà in của mình để làm cơ sở bí mật cho cách mạng.
In ấn truyền đơn và báo chí giữa vòng vây quân thù
Trước năm 1945, việc in ấn tài liệu cách mạng là một hành động cực kỳ nguy hiểm, có thể dẫn đến án tử hình hoặc đày đi Côn Đảo. Thế nhưng, cụ Ngô Tử Hạ đã bất chấp rủi ro. Dưới sự ngụy trang là in ấn sách kinh Công giáo hoặc các văn bản thương mại, cụ đã bí mật chỉ đạo thợ sắp chữ và in ấn hàng vạn bản truyền đơn của Mặt trận Việt Minh, các tờ báo cứu quốc và tài liệu lý luận của Đảng.
Máy in của cụ hoạt động xuyên đêm. Tiếng máy chạy rầm rập vừa để sản xuất kinh doanh, vừa để che giấu những trang giấy rực lửa cách mạng đang thành hình. Nhờ sự hỗ trợ của cụ, những tư tưởng của Đảng đã đến được với tầng lớp trí thức, tiểu tư sản và nhân dân lao động Hà Nội một cách nhanh chóng và chính xác, góp phần tạo nên một cao trào chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa.
Hành động nhân văn trong nạn đói 1945
Đỉnh điểm của tinh thần yêu nước nơi cụ Ngô Tử Hạ thể hiện rõ nhất vào đầu năm 1945, khi nạn đói khủng khiếp xảy ra. Cụ không chỉ in ấn tài liệu kêu gọi cứu đói mà còn trực tiếp tham gia Ban cứu tế.
Hình ảnh cụ Ngô Tử Hạ – một nhà tư sản đáng kính – cùng cụ Nguyễn Văn Tố đẩy chiếc xe bò đi khắp các phố phường Hà Nội để quyên góp gạo cứu dân nghèo đã trở thành một biểu tượng cảm động về tình đồng bào. Cụ đã dùng uy tín của mình để vận động giới trí thức và tư sản Hà Nội mở kho gạo, cứu sống hàng ngàn người trước khi cách mạng bùng nổ.
Vị đại biểu Quốc hội cao tuổi nhất
Sau ngày Độc lập 2/9/1945, cụ Ngô Tử Hạ được mời tham gia Chính phủ lâm thời. Tại cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên năm 1946, cụ đã trúng cử đại biểu Quốc hội và vinh dự được bầu làm Chủ tịch lâm thời của kỳ họp Quốc hội khóa I với tư cách là đại biểu cao tuổi nhất.
Bác Hồ đã dành cho cụ sự trân trọng đặc biệt, gọi cụ là "người hiền tài của quốc gia". Cụ Ngô Tử Hạ đã hiến dâng toàn bộ nhà in và tài sản của mình cho Chính phủ kháng chiến, chứng minh rằng lòng yêu nước không có ranh giới giữa tôn giáo hay giai cấp.
Di sản để lại
Cụ Ngô Tử Hạ ra đi vào năm 1973, để lại một di sản văn hóa và tinh thần đồ sộ. Cuộc đời cụ là minh chứng cho việc một người trí thức có thể đóng góp cho cách mạng bằng chính chuyên môn của mình. Câu chuyện về "Người trí thức in ấn cho cách mạng" nhắc nhở chúng ta về sức mạnh của văn hóa, báo chí và tầm quan trọng của việc thu phục lòng dân trước những bước ngoặt lịch sử.
