Ngọc Hân Công Chúa - Nữ sĩ tài hoa thế kỷ XVIII

Thân thế

Bà sinh ngày 27/4/1770 (năm Canh Dần), là con gái của vua Lê Hiển Tông. Mẹ bà là Chiêu nghi Nguyễn Thị Huyền, người làng Phù Ninh (tức làng Nành), phủ Từ Sơn - Bắc Ninh, nay thuộc phường Thạch Bàn, quận Long Biên, Hà Nội (Địa chỉ cũ: xã Ninh Hiệp, huyện Gia Lâm, Hà Nội) cauchuyenlichsu scov.

Ngay từ nhỏ, bà đã nổi tiếng thông minh, tài sắc vẹn toàn, được mệnh danh là Chúa Tiên. Chưa đầy 10 tuổi, bà đã thuộc làu kinh điển, thông thạo âm luật, giỏi cả chữ Hán lẫn chữ Nôm, sở trường về thơ văn Nôm.

Mối lương duyên với vua Quang Trung

Năm 1786, sau khi dẹp xong họ Trịnh, Nguyễn Huệ ra Bắc yết kiến vua Lê Hiển Tông. Do sự mai mối của tướng Bắc Hà là Nguyễn Hữu Chỉnh, Ngọc Hân vâng lệnh vua cha kết duyên cùng Nguyễn Huệ khi bà vừa tròn 16 tuổi - một cuộc hôn nhân chính trị ban đầu hcm.

Tuy nhiên, cuộc hôn nhân này sớm chuyển thành tình cảm sâu đậm khi cả hai đều là người tài hoa. Năm 1788, Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế lấy niên hiệu Quang Trung, phong bà làm Hữu cung Hoàng hậu; đến năm 1789, bà được tiến phong làm Bắc cung Hoàng hậu.

Bà sinh cho vua Quang Trung hai người con:

• Công chúa Nguyễn Thị Ngọc Bảo (sinh 1788)

Nỗi đau mất chồng và tác phẩm Ai tư vãn

Năm 1792, vua Quang Trung đột ngột băng hà khiến Ngọc Hân góa bụa ở tuổi 22 với hai con thơ. Bà đưa con ra khỏi hoàng cung Phú Xuân, sống đơn giản tại chùa Kim Tiền để thờ chồng, nuôi con.

Trong nỗi đau tột cùng, bà đã viết nên "Ai tư vãn" - khúc ngâm khóc thương Quang Trung dài 164 câu, thể song thất lục bát, được đánh giá là áng thơ Nôm bất hủ, "viên ngọc trong kho tàng văn học cổ điển Việt Nam" youtube.

Cái chết và những bí ẩn

Ngọc Hân qua đời ngày 4/12/1799 (mồng 8/11 năm Kỷ Mùi), thọ 29 tuổi. Về cái chết của bà có nhiều giả thuyết khác nhau: có tài liệu cho rằng bà mất vì nỗi đau thương quá độ, có tài liệu lại ghi bà cùng hai con uống thuốc độc hoặc tự tử trong lúc chiến loạn.

Sau khi bà mất, mẹ bà là Chiêu nghi Nguyễn Thị Huyền đã bí mật đưa hài cốt của ba mẹ con về an táng tại làng Phù Ninh, gia lập miếu thờ với mộ giả để tránh bị nhà Nguyễn trả thù. Đến năm 1842 đời vua Thiệu Trị, việc thờ phụng bị phát giác, đền thờ bị hủy và hài cốt bị đào bỏ danviet.

Đánh giá

Ngọc Hân Công Chúa không chỉ là một hoàng hậu tài sắc mà còn là một nữ sĩ, danh nhân văn hóa của dân tộc. Với nhãn quan chính trị sắc sảo, bà từng góp ý cho vua Quang Trung trong những việc quốc gia đại sự. Di sản lớn nhất bà để lại là Ai tư vãn - tác phẩm văn học có giá trị tư tưởng đặc biệt, giúp hậu thế hiểu sâu sắc hơn về tài năng, đức độ và tình yêu giữa bà với hoàng đế Quang Trung.

Nếu bạn quan tâm, tôi có thể chia sẻ thêm về nội dung và giá trị nghệ thuật của tác phẩm Ai tư vãn - một trong những đỉnh cao của văn học Nôm Việt Nam.