Ngòi Bút Hiện Thực Khắc Nghiệt Và Trái Tim Nhân Đạo Bao La

Trong bức tranh toàn cảnh của nền văn học Việt Nam hiện đại nửa đầu thế kỷ XX, nếu Vũ Trọng Phụng mang đến tiếng cười trào phúng cay độc, Ngô Tất Tố vẽ nên bức tranh bế tắc của nông thôn Bắc Bộ qua những sưu cao thuế nặng, thì Nam Cao lại sừng sững hiện lên như một ngọn núi lớn của chủ nghĩa hiện thực tâm lý. Ông là nhà văn của những kiếp người bần cùng, của những trí thức nghèo vật vã trong bi kịch tinh thần. Đọc Nam Cao, ta không chỉ thấy một hiện thực xã hội đen tối mà còn chạm đến tận cùng nỗi đau, sự giằng xé và khát vọng làm người mãnh liệt.

Sinh ra và lớn lên tại làng Đại Hoàng, tổng Nam Sang, phủ Lý Nhân, tỉnh Hà Nam (tên thật là Trần Hữu Tri), Nam Cao thấu hiểu đến tận cùng cái nghèo đói và sự tù túng của xã hội thực dân phong kiến. Chính mảnh đất quê hương nghèo khó ấy đã trở thành nguyên mẫu cho "làng Vũ Đại" – một không gian nghệ thuật ám ảnh trong các sáng tác của ông. Cuộc đời Nam Cao là một chuỗi ngày chật vật mưu sinh, nếm trải đủ mọi cay đắng của kiếp trí thức nghèo. Nhưng chính từ trong tăm tối, ngòi bút của ông đã cất lên tiếng nói bênh vực cho quyền con người, biến ông trở thành một nhà nhân đạo chủ nghĩa lớn.

Sự nghiệp vĩ đại của Nam Cao trước Cách mạng tháng Tám kết tinh rực rỡ nhất ở hai mảng đề tài: người nông dân và người trí thức tiểu tư sản nghèo.